Xuất bản ngày 18/11/2026 07:45 PM

Rác thải điện tử gấp hơn 4 lần sau 8 năm: Cục Môi trường đề xuất 4 giải pháp

(VTC News) -

Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) chỉ rõ thực trạng và đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm để quản lý chất thải điện tử theo toàn bộ vòng đời sản phẩm.

Năm 2022, Việt Nam phát sinh khoảng 516 nghìn tấn chất thải điện tử, gấp hơn 4 lần năm 2014. Chuyển đổi số càng mạnh, vòng đời thiết bị càng ngắn, bài toán thu gom, tái chế càng cấp bách. Tại Diễn đàn Công nhân lao động vì môi trường năm 2026 diễn ra chiều 18/11 ở Hà Nội, Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đã chỉ rõ thực trạng và đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm để quản lý chất thải điện tử theo toàn bộ vòng đời sản phẩm.

Diễn đàn có sự tham gia của đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và đông đảo công nhân lao động. Câu hỏi xuyên suốt Diễn đàn là: Làm sao để chuyển đổi số không tạo thêm gánh nặng môi trường, và chuyển đổi xanh không bỏ lại người lao động phía sau?

Thực tế cho thấy, chuyển đổi số, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo và tự động hóa, đang giúp nâng cao năng suất lao động, nhưng cũng kéo theo thách thức môi trường ngày càng rõ nét - rác thải điện tử.

Một chiếc điện thoại bị thay thế, một chiếc máy tính hết vòng đời, một thiết bị sản xuất được nâng cấp, một linh kiện không còn sử dụng, tất cả đều có thể trở thành một phần của dòng rác điện tử. Nếu không được thu gom, tái sử dụng và xử lý đúng cách, dòng chất thải này sẽ gây lãng phí tài nguyên, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm và ảnh hưởng đến sức khỏe con người.

Diễn đàn Công nhân lao động vì môi trường năm 2026.

Diễn đàn Công nhân lao động vì môi trường năm 2026.

Rác thải điện tử tăng nhanh, thu gom chưa theo kịp

Trình bày tham luận “Rác thải điện tử ở Việt Nam: Thực trạng và giải pháp”, ThS. Hồ Kiên Trung, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho biết sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ và quá trình chuyển đổi số khiến các thiết bị điện, điện tử ngày càng được sử dụng rộng rãi, đồng thời làm gia tăng nhanh lượng chất thải điện tử do xu hướng nâng cấp, thay thế thiết bị ngày càng thường xuyên.

Theo Báo cáo The Global E-waste Monitor 2024, năm 2022, toàn thế giới phát sinh khoảng 62 triệu tấn chất thải điện tử, nhưng chỉ 22,3% được ghi nhận là thu gom và tái chế chính thức theo phương thức bảo đảm môi trường. Tại Việt Nam, năm 2022 phát sinh khoảng 516 nghìn tấn chất thải điện tử, tương đương 5,3 kg/người, gấp hơn 4 lần mức 116 nghìn tấn năm 2014. Trong đó, thiết bị điện tử nhỏ chiếm khoảng 209 nghìn tấn; thiết bị trao đổi nhiệt như tủ lạnh, điều hòa khoảng 105 nghìn tấn; thiết bị điện, điện tử cỡ lớn khoảng 85 nghìn tấn.

ThS. Hồ Kiên Trung, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trình bày tham luận tại diễn đàn.

ThS. Hồ Kiên Trung, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trình bày tham luận tại diễn đàn.

Theo ThS. Hồ Kiên Trung, chất thải điện tử vừa chứa các thành phần nguy hại, vừa có nhiều kim loại và vật liệu có giá trị như đồng, nhôm, vàng và các linh kiện có khả năng thu hồi. Tuy nhiên, mạng lưới thu gom chính thức hiện chưa thực sự đồng bộ, thuận tiện; việc phân loại tại nguồn chưa phổ biến; một bộ phận chất thải vẫn được thu gom, tháo dỡ và xử lý qua các kênh phi chính thức. Đáng chú ý, hiện chưa có đầy đủ số liệu thống kê, đánh giá toàn diện về lượng chất thải điện tử được thu gom, tái chế chính thức tại Việt Nam - hạn chế mà Cục Môi trường xác định cần sớm khắc phục.

Người lao động ở giữa dòng chảy rác điện tử

Rác thải điện tử không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà còn là câu chuyện về con người. Người lao động đang đứng ở nhiều mắt xích của dòng chảy này. Họ là những công nhân trực tiếp sử dụng thiết bị công nghệ trong nhà máy. Họ là người vận hành những dây chuyền ngày càng tự động hóa. Họ là những công nhân môi trường thu gom, phân loại, xử lý chất thải. Và họ cũng có thể trở thành lực lượng quan trọng thúc đẩy doanh nghiệp tiết kiệm tài nguyên, giảm chất thải và chuyển đổi sang những mô hình sản xuất xanh hơn.

Theo đại diện Cục Môi trường, chất thải điện tử có thể chứa chì, thủy ngân, cadimi, các hợp chất brom chống cháy… Nếu không được xử lý đúng quy trình, các chất này có thể phát tán vào không khí, đất và nước. Người lao động trực tiếp thu gom, phân loại, tháo dỡ và tái chế là nhóm có nguy cơ tiếp xúc cao, nhất là tại các cơ sở thủ công, thiếu trang thiết bị bảo hộ. “Quản lý chất thải điện tử không chỉ là vấn đề môi trường mà còn gắn trực tiếp với bảo vệ sức khỏe và an toàn nghề nghiệp của người lao động”, ThS. Hồ Kiên Trung nhấn mạnh.

Đông đảo công nhân lao động tham dự Diễn đàn Công nhân lao động vì môi trường năm 2026.

Đông đảo công nhân lao động tham dự Diễn đàn Công nhân lao động vì môi trường năm 2026.

Bốn nhóm giải pháp quản lý theo vòng đời sản phẩm

Về khung pháp lý, ThS. Hồ Kiên Trung cho biết trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì của nhà sản xuất, nhập khẩu được quy định tại các Nghị định số 08/2022/NĐ-CP, Nghị định số 05/2025/NĐ-CP và Nghị định số 110/2026/NĐ-CP. Đối với sản phẩm điện, điện tử, các nhà sản xuất, nhập khẩu bắt đầu có trách nhiệm tái chế đối với các sản phẩm sản xuất, nhập khẩu đưa ra thị trường Việt Nam từ ngày 01/01/2025.

Theo Nghị định số 110/2026/NĐ-CP, tỷ lệ tái chế bắt buộc đối với một số nhóm sản phẩm gồm: điện thoại di động 15%; máy tính bảng, máy tính xách tay 9%; máy tính để bàn, máy in, máy photocopy 9%; tivi và màn hình máy tính 7%; tủ lạnh, điều hòa và lò vi sóng 5%.

Để tăng cường quản lý chất thải điện tử trong thời gian tới, đại diện Cục Môi trường đề xuất tập trung vào bốn nhóm giải pháp trọng tâm: tiếp tục hoàn thiện chính sách và nâng cao trách nhiệm của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý toàn bộ vòng đời chất thải điện tử; phát triển hệ thống thu gom, tái sử dụng và tái chế chính thức, hiện đại, an toàn; bảo đảm an toàn môi trường, sức khỏe và quyền lợi của người lao động.

Cụ thể, Cục Môi trường đề xuất nghiên cứu ứng dụng mã định danh, mã QR và cơ sở dữ liệu kết nối để theo dõi thiết bị từ khi đưa ra thị trường đến khi được thu hồi, tái chế; mở rộng mạng lưới điểm thu hồi tại khu dân cư, cơ quan, doanh nghiệp, trường học; ưu tiên công nghệ tái chế tự động, khép kín. Đối với lao động tại các cơ sở thu gom, tái chế phi chính thức, cần có giải pháp hỗ trợ chuyển đổi việc làm, từng bước tham gia hệ thống chính thức, bảo đảm chuyển đổi xanh không làm gia tăng rủi ro và bất bình đẳng đối với người lao động.

Bên cạnh đó, Diễn đàn còn có các tham luận về thách thức khi thu gom rác thải điện tử, dấu chân môi trường của trí tuệ nhân tạo, vai trò của người lao động trong chuyển đổi kép xanh - số, số hóa quản lý chất thải đô thị và mô hình phân loại rác tại nguồn bằng trí tuệ nhân tạo.

Các ý kiến tại Diễn đàn cho thấy, quản lý chất thải điện tử không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là trách nhiệm chung của cơ quan quản lý, nhà sản xuất, nhà nhập khẩu và người lao động. Khi chuyển đổi số được “xanh hóa” và chuyển đổi xanh được “số hóa”, mỗi thiết bị hết vòng đời có thể trở thành nguồn tài nguyên được thu hồi, thay vì trở thành gánh nặng cho môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Nhận tin VTC News trên Google
Thêm VTC News làm nguồn ưu tiên để thấy tin tức mới thường xuyên hơn trên Google.
Theo dõi
Bình luận
paper plane
vtcnews.vn
Cùng chuyên mục