Quốc gia châu Âu xây mạng lưới 'trú ẩn khí hậu' chống nắng nóng

Tây Ban Nha đang phát triển một trong những mạng lưới "trú ẩn khí hậu" lớn nhất châu Âu nhằm bảo vệ người dân trước các đợt nắng nóng ngày càng khắc nghiệt, trong bối cảnh nhiệt độ cực đoan trở thành hiểm họa môi trường gây chết người hàng đầu.

Năm ngoái, Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez thông báo nhiều tòa nhà chính phủ sẽ được sử dụng làm nơi trú ẩn cho người dân trong các đợt nắng nóng kéo dài.

Mạng lưới này được xây dựng dựa trên các chương trình đã triển khai tại nhiều khu vực như Catalonia, Xứ Basque và Murcia. Riêng Barcelona hiện có khoảng 400 khu "trú ẩn khí hậu" đặt trong thư viện, bảo tàng, trung tâm thể thao và trung tâm thương mại.

Những không gian này thường được trang bị điều hòa, ghế ngồi và nước uống miễn phí nhằm hỗ trợ những người không đủ điều kiện chống chọi với nhiệt độ cao tại nhà, như người già, trẻ nhỏ và người có bệnh nền.

Đối phó hiểm họa nắng nóng

Tây Ban Nha đẩy mạnh mô hình này sau mùa hè nóng kỷ lục năm 2025, khi đợt nắng nóng kéo dài 16 ngày trong tháng 8 khiến nhiệt độ lên tới 45°C.

Nước này ghi nhận hơn 150.000 ca tử vong liên quan đến nắng nóng trong năm 2025, mức cao thứ hai từng được thống kê.

Trong đó, hơn 10.000 ca được cho là liên quan tới việc tiếp xúc kéo dài với nền nhiệt cao vừa phải, kiểu nắng nóng mà các chuyên gia cảnh báo có thể "gây tác động tích lũy ngay cả khi chưa có cảnh báo nhiệt".

Cái chết của Montse Aguilar, nữ công nhân vệ sinh đường phố 51 tuổi tại Barcelona, trở thành một trong những vụ việc gây chú ý nhất.

Aguilar gục xuống đường sau ca làm việc kéo dài trong mức nhiệt 35°C khi thành phố đang ở mức cảnh báo cao. Bà được xác nhận tử vong do các nguyên nhân liên quan đến nắng nóng.

Sự việc làm bùng lên các cuộc biểu tình, khi hàng trăm công nhân vệ sinh và người dân xuống đường yêu cầu chính phủ tăng cường bảo vệ lao động ngoài trời.

Nắng nóng cực đoan hiện không còn là vấn đề riêng của Tây Ban Nha. Châu Âu là một trong những lục địa nóng lên nhanh nhất thế giới, với nhiệt độ cực đoan xuất hiện cả ở các quốc gia phía Bắc vốn có khí hậu mát mẻ.

Năm ngoái, Phần Lan trải qua ba tuần liên tiếp với nhiệt độ 30°C, gây áp lực lớn lên hệ thống y tế và buộc một sân trượt băng ở miền Bắc phải tạm thời chuyển thành “trú ẩn khí hậu”.

Các đợt nắng nóng cũng quét qua Italy, Pháp, Bồ Đào Nha và cả Anh, khiến châu Âu trải qua năm nóng thứ ba trong lịch sử ghi nhận.

Theo báo cáo Lancet Countdown Europe, tổ chức đánh giá hậu quả sức khỏe do biến đổi khí hậu tại châu Âu, năm 2024 ghi nhận khoảng 62.000 ca tử vong liên quan đến nắng nóng tại lục địa này.

"Đây là hiểm họa môi trường gây chết người nhiều nhất, với số ca tử vong gia tăng ở gần như tất cả các khu vực châu Âu được nghiên cứu", nhà nghiên cứu Elvira Jiménez Navarro tại Đại học Mở Catalonia, chia sẻ với Euronews.

Cô cho biết thêm: "Các quốc gia Nam Âu như Tây Ban Nha, Italy, Hy Lạp, Pháp, Croatia, Cyprus, Slovenia, Malta và Serbia ghi nhận mức tăng tử vong cao nhất, cho thấy nhu cầu cấp bách phải triển khai các biện pháp thích ứng như ‘trú ẩn khí hậu’".

Theo nữ chuyên gia, tỷ lệ tử vong do nắng nóng cũng đang "tăng chậm nhưng đều" tại nhiều quốc gia Trung và Đông Âu như Đức, Áo, Hungary, Bulgaria, Romania, Estonia và Lithuania.

"Nhìn chung, nắng nóng cực đoan là vấn đề sức khỏe cộng đồng ảnh hưởng tới tất cả các quốc gia châu Âu ở mức độ khác nhau", bà Navarro nói. "Ngay cả những nơi chưa đối mặt mức độ khẩn cấp cao cũng nên tận dụng cơ hội để chuẩn bị tốt hơn".

Thách thức của các khu "trú ẩn khí hậu"

Dù miễn phí cho tất cả mọi người, các chuyên gia cho rằng cần bảo đảm những khu "trú ẩn khí hậu" thực sự tiếp cận được các nhóm dễ tổn thương nhất.

Theo hệ thống giám sát tử vong MoMo của Tây Ban Nha, phần lớn trong số 21.700 người tử vong liên quan đến nắng nóng giai đoạn 2015 - 2023 đều trên 65 tuổi.

Theo bà Navarro, tính dễ tổn thương xuất phát từ nhiều yếu tố chồng chéo, từ tuổi tác, bệnh nền tới chất lượng nhà ở, điều kiện lao động và thu nhập.

Bà cho rằng các chính quyền địa phương không chỉ cần lập bản đồ mức độ phơi nhiễm nhiệt mà còn phải đánh giá thêm các yếu tố dễ tổn thương khác để xác định khu vực ưu tiên và bố trí khu "trú ẩn khí hậu" ở nơi cần thiết nhất.

Việc bảo đảm các địa điểm này mở cửa trong thời gian cao điểm, duy trì điều kiện cơ bản và tuyên truyền khả năng tiếp cận cũng là những thách thức lớn.

"Thách thức cuối cùng là biến khu 'trú ẩn khí hậu' từ giải pháp khẩn cấp ngắn hạn thành những không gian đô thị đa chức năng, lâu dài và mang tính bao trùm, vừa bảo vệ con người trước nắng nóng cực đoan vừa nâng cao chất lượng sống hằng ngày", bà Navarro nói.

Theo chuyên gia này, trong dài hạn, các thành phố cần chiến lược thích ứng toàn diện hơn, gồm đầu tư vào hạ tầng xanh, hạ tầng nước, cải thiện giao thông đô thị và các chính sách xã hội nhằm hỗ trợ nhóm dân cư dễ tổn thương nhất trước biến đổi khí hậu.