Phù chân khi nào lành tính, khi nào cảnh báo bệnh lý nguy hiểm?

Theo PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, phù không phải là một bệnh mà là dấu hiệu của nhiều vấn đề khác nhau trong cơ thể. Tùy nguyên nhân, phù chân có thể không đáng lo hoặc cần được thăm khám sớm.

Những trường hợp phù chân thường lành tính

Đứng hoặc ngồi quá lâu là một trong những nguyên nhân thường gặp nhất. Tình trạng này có thể xảy ra ở nhân viên văn phòng, giáo viên hoặc người phải di chuyển bằng máy bay đường dài.

Khi ngồi lâu, máu tĩnh mạch ở chân trở về tim kém, gây ứ trệ và dẫn đến phù mềm, ấn lõm. Đặc điểm của dạng phù này là thường giảm hoặc hết sau khi nghỉ ngơi, kê cao chân qua đêm.

Một số loại thuốc cũng có thể gây phù chân. PGS Hiếu lưu ý nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp chẹn kênh canxi như amlodipine, nifedipine, cùng một số thuốc nội tiết và thuốc giảm đau có hoặc không có corticoid đều có thể là nguyên nhân.

Ở phụ nữ mang thai, phù hai chân có thể xuất hiện do tử cung lớn chèn ép tĩnh mạch chủ dưới cùng những thay đổi nội tiết. Đây có thể là phù sinh lý. Tuy nhiên, nếu phù xuất hiện đột ngột và đi kèm tăng huyết áp, cần nghĩ đến tiền sản giật và phải được kiểm tra kịp thời.

Theo PGS Hiếu, phù do ăn quá mặn hoặc thiếu vi lượng, vitamin nhóm B về lý thuyết có thể xảy ra nhưng hiện ít gặp do chế độ ăn uống đa dạng. Những trường hợp này chủ yếu có thể xuất hiện trong một số hoàn cảnh đặc biệt.

Các trường hợp phù chân là dấu hiệu cảnh báo bệnh

Thứ nhất, chân phù nhiều về chiều, nổi gân xanh cần nghĩ đến suy tĩnh mạch:

Suy tĩnh mạch chi dưới được PGS Hiếu xếp vào nhóm nguyên nhân trung gian. Bệnh xảy ra khi tĩnh mạch chân bị giãn, các van tĩnh mạch hoạt động kém khiến máu ứ lại.

Người bệnh thường có biểu hiện phù chân tăng về chiều, nổi các đường gân xanh, cảm giác nặng chân hoặc chuột rút về đêm.

Tình trạng này có thể chưa nguy hiểm ngay nhưng nếu kéo dài và không được điều trị, bệnh có thể tiến triển và gây biến chứng.

Thứ hai, phù hai chân kèm khó thở, tiểu ít cảnh giác bệnh lý nguy hiểm:

Theo PGS Hiếu, cần đặc biệt lưu ý khi cả hai chân cùng phù, ấn lõm, không giảm sau khi kê cao chân, đồng thời xuất hiện các triệu chứng bất thường như mệt mỏi, khó thở, đau ngực, tiểu ít hoặc phù ở nhiều vị trí khác như mi mắt, mặt, bụng.

Một trong những nguyên nhân có thể gặp là suy tim. Khi tim bơm máu yếu, máu bị ứ lại trong hệ tĩnh mạch, khiến phù thường tăng dần từ mắt cá chân lên và rõ hơn vào chiều tối. Người bệnh có thể kèm khó thở khi gắng sức, khó thở khi nằm đầu thấp và mệt mỏi.

PGS Hiếu cho biết suy tim là một trong những nguyên nhân ông thường gặp tại phòng khám.

Bệnh thận cũng có thể gây phù do thận mất protein qua nước tiểu hoặc suy giảm khả năng lọc nước. Phù thường xuất hiện ở mặt, đặc biệt vùng mi mắt vào buổi sáng, sau đó mới xuống chân. Người bệnh có thể kèm mệt mỏi, tiểu ít.

Với bệnh gan, đặc biệt xơ gan, tình trạng giảm albumin máu và tăng áp lực tĩnh mạch cửa có thể gây phù chân. Dạng phù này thường đi kèm cổ trướng, bụng to và có thể xuất hiện vàng da.

Ngoài ra, suy dinh dưỡng nặng do thiếu đạm cũng có thể khiến nước thoát khỏi lòng mạch và gây phù. Nguyên nhân này có thể gặp ở người cao tuổi ăn uống kém hoặc người mắc bệnh mạn tính.

Thứ ba, chỉ phù một chân, nóng đỏ đau:

Một dấu hiệu đặc biệt cần cảnh giác là chỉ một chân bị phù, kèm nóng, đỏ và đau. Theo PGS Hiếu, đây có thể là biểu hiện của huyết khối tĩnh mạch sâu. Cục máu đông làm tắc nghẽn tĩnh mạch và đặc biệt nguy hiểm vì có thể di chuyển lên phổi, gây thuyên tắc phổi.

Nguy cơ huyết khối tĩnh mạch sâu tăng ở những người vừa phẫu thuật, nằm lâu, phải di chuyển bằng máy bay đường dài hoặc sử dụng thuốc tránh thai.

Phù một chân kèm sưng nóng đỏ đau cũng có thể do nhiễm trùng, viêm mô tế bào. Một nguyên nhân khác là tắc mạch bạch huyết, có thể xuất hiện sau phẫu thuật hoặc xạ trị ung thư.

PGS Hiếu khuyến cáo, nếu phù kéo dài, không giảm khi kê cao chân, xuất hiện đột ngột hoặc đi kèm khó thở, đau ngực, tiểu ít; đặc biệt một chân sưng nóng đỏ đau, người bệnh cần đi khám sớm để xác định nguyên nhân và xử trí kịp thời.