Phơi nắng giữa trưa chữa xương khớp: Bác sĩ nói gì?

Trên mạng xã hội xuất hiện nhóm “Hội những người thích phơi nắng” với hơn 60.000 thành viên. Bên cạnh những chia sẻ về việc tiếp xúc với ánh nắng ban mai, một số bài đăng khuyên phơi nắng lúc 11-12h trưa hoặc 14-15h chiều, cho rằng cách này giúp cải thiện tình trạng thoát vị đĩa đệm, thoái hóa đốt sống cổ, đau cổ vai gáy, đau xương khớp, thậm chí các bệnh về phổi. Những chia sẻ này thu hút sự quan tâm của nhiều người. Có người nằm phơi cả vùng lưng và bụng dưới nắng giữa trưa với mong muốn chữa bệnh.

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, ánh nắng có lợi cho cơ thể nhưng không phải là thuốc chữa bách bệnh. Việc phơi trần lưng, bụng giữa trưa để “thải độc” hay chữa bệnh chưa có cơ sở khoa học, đồng thời có thể gây hại cho da và sức khỏe.

Vì sao thấy đỡ đau sau khi phơi nắng?

Bác sĩ Hoàng cho biết, lợi ích rõ nhất của ánh nắng là giúp da tổng hợp vitamin D. Vitamin này giúp ruột hấp thu canxi và phốt pho, góp phần duy trì xương chắc khỏe, phòng còi xương ở trẻ em, nhuyễn xương và loãng xương ở người lớn. Ánh sáng ban ngày cũng có tác động tích cực đến tinh thần và nhịp sinh học. Tuy nhiên, những lợi ích đó không đồng nghĩa ánh nắng có thể chữa các bệnh về cột sống, xương khớp hay phổi.

Theo bác sĩ, hiện chưa có bằng chứng khoa học cho thấy ánh nắng có thể chữa khỏi hoặc phục hồi những tổn thương cấu trúc do thoát vị đĩa đệm, thoái hóa đốt sống cổ. Tia nắng không thể xuyên qua lớp cơ lưng và xương để tác động vào đĩa đệm hay tủy sống.

Thoát vị đĩa đệm xảy ra khi lớp vỏ xơ bị rách hoặc yếu, khiến phần nhân nhầy bên trong lồi ra, chèn ép rễ thần kinh hoặc tủy sống. Trong khi đó, thoái hóa đốt sống cổ là quá trình lão hóa kéo dài của sụn và đĩa đệm, có thể kèm hình thành gai xương. Ánh nắng không làm khối thoát vị co lại hay khiến gai xương biến mất.

Với bệnh phổi như xẹp phổi, tổn thương nằm sâu trong lồng ngực, thường liên quan đến tắc nghẽn phế quản hoặc chèn ép khoang màng phổi. Tia cực tím không thể vượt qua thành ngực để làm phổi nở ra. Dù vậy, cảm giác đỡ đau sau khi phơi nắng mà một số người chia sẻ có thể là có thật. Bác sĩ Hoàng lý giải, khi da tiếp xúc với tia UV, cơ thể tiết beta-endorphin, một chất giảm đau nội sinh, tạo cảm giác dễ chịu. Cơn đau có thể dịu đi nhưng tổn thương ở đĩa đệm hay khớp vẫn còn.

Nhiệt từ ánh nắng cũng tạo hiệu ứng tương tự chườm nóng, giúp mạch máu dưới da giãn ra, tăng lưu thông máu và giảm co cứng các cơ quanh cột sống. Vì vậy, vùng cổ, vai, gáy hoặc thắt lưng có thể cảm thấy nhẹ hơn trong và sau khi phơi nắng.

Bên cạnh đó, người phơi nắng thường dành thời gian nằm nghỉ, tạm ngừng công việc nặng, không cúi gập cổ và hít thở sâu ở nơi thoáng. Những thay đổi này cũng góp phần tạo cảm giác dễ chịu. “Cảm giác bớt đau chỉ là dấu hiệu triệu chứng nhẹ đi trong một lúc. Nó không có nghĩa là bệnh đang tự khỏi”, bác sĩ Hoàng nhấn mạnh.

Vị chuyên gia cũng lưu ý cần phân biệt việc tự phơi nắng với quang trị liệu trong da liễu. Quang trị liệu sử dụng máy chuyên dụng, lựa chọn loại tia và tính liều cho từng người, có quy định khoảng cách giữa các lần chiếu và biện pháp bảo vệ mắt, vùng da nhạy cảm. Phơi nắng tự phát không thể được xem là một phương pháp điều trị tương đương.

Nắng càng gắt không có nghĩa càng tốt

Trước quan niệm “nắng càng gắt càng tốt”, bác sĩ Hoàng cho biết, dù tia UVB mạnh vào giữa trưa giúp da tổng hợp vitamin D nhanh hơn, cơ thể vẫn có cơ chế tự giới hạn. Phơi nắng kéo dài không đồng nghĩa lượng vitamin D tiếp tục tăng tương ứng. Nguy cơ trước mắt là bỏng nắng, với biểu hiện da đỏ, rát, phù nề, đau nhức và sạm lại. Những vùng thường được quần áo che phủ như lưng, bụng có thể bị phồng rộp, nổi bọng nước khi đột ngột tiếp xúc với tia UV mạnh.

Nằm trên sân bê tông hoặc sân thượng giữa trưa còn có thể gây mất nước, kiệt sức do nóng. Người lớn tuổi, người mắc bệnh tim mạch hoặc huyết áp có nguy cơ gặp biến chứng nặng, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng. Về lâu dài, bác sĩ cảnh báo tổn thương do tia UV mang tính cộng dồn, kể cả khi da chưa xuất hiện đỏ hay rát sau mỗi lần tiếp xúc. Tia UV có thể làm da lão hóa sớm, khô, xuất hiện nám, đồi mồi, tổn thương dày sừng do ánh sáng. Tổn thương DNA tế bào da tích lũy theo thời gian còn làm tăng nguy cơ ung thư da. Tiếp xúc kéo dài với tia UV cũng làm tăng nguy cơ đục thủy tinh thể.

Với những chia sẻ về việc ngủ ngon hơn sau khi phơi nắng, bác sĩ Hoàng cho rằng ánh sáng tự nhiên thực sự có tác động đến nhịp sinh học. Việc ra ngoài không gian thoáng, tiếp xúc ánh sáng ban ngày và vận động nhẹ có thể giúp cơ thể tỉnh táo, thư giãn, hỗ trợ giấc ngủ. Tuy nhiên, tác động này chủ yếu thông qua việc mắt tiếp nhận ánh sáng tự nhiên và duy trì nề nếp sinh hoạt đều đặn, không phụ thuộc vào việc cởi áo phơi lưng, bụng dưới tia UV.

Theo bác sĩ, để hỗ trợ giấc ngủ, người dân có thể đi bộ, tập thể dục nhẹ hoặc ngồi ở nơi thoáng, nhiều ánh sáng vào buổi sáng sớm, trước khoảng 9h. Đồng thời, cần giữ giờ ngủ, giờ thức dậy cố định và hạn chế dùng điện thoại sát giờ ngủ. Nếu mất ngủ kéo dài, ảnh hưởng đến công việc và tâm trạng, người bệnh nên đi khám để tìm nguyên nhân, bởi tiếp xúc ánh sáng tự nhiên không phải phương pháp điều trị chung cho mọi trường hợp mất ngủ.

Không bỏ điều trị để phơi nắng theo lời truyền miệng

Để tiếp xúc với ánh nắng an toàn, bác sĩ Hoàng khuyến cáo người khỏe mạnh nên lựa chọn thời điểm trước 9h sáng hoặc sau khoảng 15-16h chiều, tránh quan niệm phải phơi lúc nắng gắt mới có lợi.

Thời lượng được bác sĩ gợi ý là khoảng 10-15 phút mỗi lần, 3-4 lần mỗi tuần; chỉ cần để nắng chiếu lên cánh tay hoặc cẳng chân, không cần phơi cả bụng và lưng. Nếu tiếp tục ở ngoài trời sau đó, cần che chắn hoặc sử dụng kem chống nắng.

Người dân cũng cần theo dõi chỉ số UV. Theo khuyến cáo được bác sĩ dẫn lại, khi chỉ số UV từ 3 trở lên, cần bảo vệ da bằng cách tìm bóng râm, mặc áo che chắn, đội mũ rộng vành và dùng kem chống nắng phổ rộng, có chỉ số SPF từ 30 trở lên. Một số nhóm có nguy cơ thiếu vitamin D hoặc không nên phơi nắng nhiều cần trao đổi với bác sĩ về việc bổ sung vitamin D, kết hợp chế độ ăn phù hợp. Không nên tự dùng vitamin D liều cao vì có thể gây tăng canxi máu.

Đối với người đang điều trị bệnh, bác sĩ lưu ý một số thuốc có thể khiến da nhạy cảm hơn với ánh sáng, trong đó có một số thuốc giảm đau chống viêm, thuốc tim mạch, thuốc lợi tiểu, kháng sinh và isotretinoin. Người mắc lupus ban đỏ cũng có thể bùng phát bệnh khi tiếp xúc tia UV.

Bác sĩ Hoàng đặc biệt nhấn mạnh là người bệnh không được tự ý bỏ thuốc, bỏ phác đồ điều trị để chuyển sang phơi nắng theo lời truyền miệng. Cảm giác giảm đau tạm thời có thể khiến người bệnh lầm tưởng tổn thương đang hồi phục, dẫn đến chậm trễ điều trị.

Với người bị thoát vị đĩa đệm, nếu xuất hiện yếu liệt, tê nhiều hoặc đi lại khó khăn, việc trì hoãn điều trị để tiếp tục phơi nắng có thể khiến tổn thương thần kinh nặng hơn, ảnh hưởng đến cơ hội phục hồi. “Ánh nắng chỉ nên xem là một phần của lối sống lành mạnh, không phải lựa chọn thay thế cho điều trị y khoa. Nếu muốn áp dụng thêm biện pháp hỗ trợ nào, các bạn nên trao đổi với bác sĩ đang điều trị”, bác sĩ Hoàng khuyến cáo.