Ngôi trường mang tên Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Marie Curie - Mèo Vạc, sẽ khánh thành, bàn giao vào ngày mai 23/11.
Từ chiếc áo lành lặn duy nhất đến người thầy của hàng nghìn học sinh
Sinh năm 1949, quê gốc Nghệ An, thầy Nguyễn Xuân Khang từng trải qua tuổi thơ nhiều thiếu thốn. Năm 12 tuổi, ông đi bán kem dạo trong những ngày hè để kiếm tiền mua sách vở. Cậu bé đi dép cao su, mang theo hai phích kem, dành dụm từng khoản lãi nhỏ cho năm học mới.
Năm 1965, ông thuộc lứa học sinh chuyên Toán đầu tiên của Việt Nam. Năm 1968, ông đỗ Đại học Tổng hợp Hà Nội, theo học khoa Vật lý. Sau khi tốt nghiệp, ông được giữ lại giảng dạy môn Vật lý cho khối phổ thông chuyên Toán.

Thầy Nguyễn Xuân Khang (giữa) cùng học trò Trường PTDTBT TH & THCS Marie Curie - Mèo Vạc. (Ảnh: Marie Curie School)
Những năm đầu đứng lớp, cuộc sống của người thầy trẻ vẫn chật vật. Ông chỉ có một bộ quần áo lành lặn để mặc đi dạy. Ban ngày lên lớp, tối về giặt, hong khô để sáng hôm sau tiếp tục sử dụng.
Học trò thấy thầy ngày nào cũng mặc một bộ, tò mò hỏi. Ông nói vui rằng mình có năm bộ giống hệt nhau. Nhưng các em không tin, bí mật đánh dấu vào gấu áo. Khi phát hiện dấu mực vẫn còn nguyên sau nhiều ngày, học trò biết thầy chỉ có một bộ quần áo.
Câu chuyện khiến các phụ huynh xúc động. Họ mua tặng ông một bộ quần áo mới để thầy có thêm đồ mặc khi lên lớp.
Nhắc lại kỷ niệm ấy, thầy Khang từng bật khóc. Điều khiến ông xúc động không phải sự nghèo khó của mình, mà là tình cảm chân thành của những đứa trẻ trong hoàn cảnh cả thầy lẫn trò đều thiếu thốn.
Năm 1989, ông cùng nhà giáo Văn Như Cương tham gia thành lập Trường dân lập Lương Thế Vinh. Ba năm sau, ông xin phép thành lập Trường phổ thông dân lập năng khiếu Marie Curie tại Hà Nội.
“Đây là quyết định táo bạo của đời tôi, xin mở trường khi trong tay không có gì”, ông từng kể.
Chỉ khoảng 50 ngày đêm kể từ khi có quyết định thành lập, thầy Khang thuê được địa điểm, vay tiền, tuyển giáo viên và học sinh, kịp tổ chức lễ khai giảng đầu tiên vào ngày 6/9/1992.
Từ một ngôi trường ban đầu còn nhiều khó khăn, Marie Curie dần phát triển thành hệ thống giáo dục với nhiều cơ sở tại Hà Nội, phục vụ hàng nghìn học sinh.
Ngôi trường trăm tỷ và lời hẹn với vùng biên
Hành trình hướng về Mèo Vạc của thầy Nguyễn Xuân Khang bắt đầu từ mong muốn đóng góp cho vùng biên giới phía Bắc. Ông từng viết tâm thư tình nguyện tham gia bảo vệ biên giới nhưng không thể thực hiện vì thị lực không đáp ứng yêu cầu. Nhiều năm sau, ông tìm cách góp sức bằng những hoạt động giáo dục và phát triển địa phương.
Năm 2021, Trường Marie Curie Hà Nội triển khai trồng cây sa mộc tại Mèo Vạc. Năm 2022, khi địa phương thiếu giáo viên tiếng Anh, trường tổ chức dạy trực tuyến cho hơn 2.600 học sinh tiểu học. Sau đó, thầy Khang hỗ trợ kinh phí đào tạo giáo viên tiếng Anh là người địa phương, với mong muốn họ trở về quê hương giảng dạy.
Từ những hoạt động hỗ trợ ban đầu, ông quyết định xây dựng một ngôi trường dành cho học sinh vùng cao.
Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Marie Curie - Mèo Vạc được khởi công tháng 3/2025, trên khu đất rộng khoảng 3 ha. Công trình do thầy Nguyễn Xuân Khang tài trợ, với mức kinh phí dự kiến ban đầu khoảng 100 tỷ đồng.

Ngôi trường trăm tỷ đồng thầy Khang tặng học sinh Mèo Vạc. (Ảnh: Vnbtech)
Ngôi trường được thiết kế gồm 40 phòng học, hai phòng thực hành, thư viện, nhà thể chất, nhà ăn và khu ký túc xá. Theo thiết kế, khu lưu trú có thể đáp ứng chỗ ở cho khoảng 700 học sinh, toàn trường có khả năng tiếp nhận khoảng 1.000 em.
Các hạng mục được đặt tên theo Thăng Long tứ trấn, gồm giảng đường Bạch Mã, ký túc xá Kim Liên, cổng Quán Thánh và sân thể thao Voi Phục. Cách đặt tên này thể hiện ý tưởng đưa dấu ấn văn hóa và gửi gắm tình cảm của Thủ đô Hà Nội tới vùng biên cương.
Năm học 2026-2027, gần 500 học sinh thuộc 6 xã mới trên địa bàn huyện Mèo Vạc cũ được tuyển và học nhờ tại một trường lân cận trong thời gian chờ công trình hoàn thiện.
Với học sinh vùng cao, ngôi trường mới không chỉ bổ sung phòng học. Khu bán trú và ký túc xá được kỳ vọng giúp các em ở xa có điều kiện học tập ổn định hơn, giảm những trở ngại về đường đi và sinh hoạt.
Trong thư gửi thầy Khang nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn bày tỏ sự trân trọng đối với những đóng góp của ông, từ việc xây trường cho học sinh vùng cao đến chăm lo lâu dài cho 22 trẻ em Làng Nủ.
“Gia tài” của người thầy
Ở tuổi 77, thầy Khang vẫn dành thời gian trò chuyện với học sinh Marie Curie. Các em thường gọi ông là “ông nội”. Ông có thói quen ngồi ăn trưa cùng học sinh, thay đổi bàn ăn mỗi ngày để có thể gặp gỡ và lắng nghe nhiều em hơn.

Thầy Khang cùng các em học sinh dân tộc H’Mông.
Từ cậu bé bán kem, người thầy chỉ có một bộ quần áo lành lặn để đứng lớp, đến người sáng lập một trường học tại Hà Nội và tài trợ xây dựng ngôi trường cho học sinh Mèo Vạc, hành trình của Nguyễn Xuân Khang gắn với những lựa chọn dành cho giáo dục.
Ông không xem hỗ trợ vật chất là giải pháp duy nhất, mà mong các em có người đồng hành và mở ra cơ hội tự đứng vững bằng học tập cho các em vốn ít cơ hội.
“Tôi vốn là một chiếc lá rách, kiên trì phấn đấu để trở thành chiếc lá lành, vừa lo được cho mình, vừa giúp những người khác”, thầy Khang từng nói.
Tháng 9/2024, trận lũ quét tại Làng Nủ, Lào Cai, gây ra những mất mát lớn. Trong số những người sống sót có nhiều trẻ em mất cha mẹ, người thân và phải bắt đầu cuộc sống sau biến cố với những tổn thương cả về thể chất lẫn tinh thần.
Thầy Nguyễn Xuân Khang cùng trường triển khai chương trình mang tên “Dự án Làng Nủ”, cam kết chu cấp cho 22 em học sinh mỗi tháng 3 triệu đồng, kéo dài đến khi các em đủ 18 tuổi.
Theo tính toán ban đầu, tổng kinh phí hỗ trợ cơ bản khoảng 5,6 tỷ đồng, chưa kể những khoản phát sinh trong quá trình chăm lo.








