Nga phóng tên lửa Bulava từ tàu ngầm, phô diễn đòn răn đe hạt nhân

Tên lửa Bulava được phóng về phía bãi thử Chizha thuộc vùng Arkhangelsk, trong khuôn khổ cuộc huấn luyện chiến đấu nhằm duy trì khả năng sẵn sàng của lực lượng răn đe hạt nhân trên biển.

Theo Bộ Quốc phòng Nga, vụ phóng do tàu ngầm K-553 Generalissimus Suvorov, thuộc lớp Borei-A (Đề án 955A) thực hiện. Thông báo không nêu cụ thể vị trí phóng, quỹ đạo bay hay quãng đường tên lửa đã di chuyển.

Sự kiện này cho thấy khả năng triển khai tên lửa đạn đạo tầm xa từ các tàu ngầm chiến lược của Nga tại khu vực Thái Bình Dương. Việc phóng tên lửa khi tàu đang lặn cũng là một nội dung huấn luyện quan trọng, giúp kiểm tra khả năng tác chiến của lực lượng tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo.

Tàu ngầm chiến lược lớp Borei-A

Generalissimus Suvorov là một trong những tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo chiến lược thế hệ mới của Hải quân Nga. Tàu được đóng tại nhà máy Sevmash, bắt đầu từ 26/12/2014 và chính thức được đưa vào biên chế trong tháng 12/2022.

Tàu được phát triển dựa trên thiết kế của Cục Thiết kế Trung ương Rubin tại Saint Petersburg. Đến tháng 10/2023, tàu hoàn tất quá trình chuyển từ Hạm đội phương Bắc sang Hạm đội Thái Bình Dương và được triển khai tại căn cứ thường trực ở Kamchatka.

Việc đưa các tàu Borei-A vào biên chế là một phần trong chương trình hiện đại hóa lực lượng tàu ngầm chiến lược của Nga. So với các tàu ngầm thế hệ trước, dòng tàu này được trang bị những cải tiến nhằm giảm độ ồn và hạn chế nguy cơ bị phát hiện trong quá trình hoạt động.

Đối với tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo, khả năng duy trì trạng thái bí mật trong các chuyến tuần tra dài ngày có ý nghĩa quan trọng, góp phần bảo đảm khả năng sống sót và duy trì năng lực đáp trả trong trường hợp xảy ra xung đột.

Mỗi tàu lớp Borei-A được trang bị 16 ống phóng tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm RSM-56 Bulava, còn được định danh là 3M30. Hệ thống động lực hạt nhân cho phép tàu hoạt động trong thời gian dài mà không cần tiếp nhiên liệu, qua đó hỗ trợ các nhiệm vụ tuần tra và triển khai chiến lược.

Tên lửa Bulava có tầm bắn khoảng 9.300km

Bulava là tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm, sử dụng nhiên liệu rắn và có cấu trúc ba tầng. Loại tên lửa này được phát triển để trang bị cho các tàu ngầm chiến lược lớp Borei và Borei-A của Hải quân Nga.

Theo các thông số được công bố, Bulava có tầm bắn tối đa khoảng 9.300km. Tầm bắn thực tế có thể thay đổi tùy thuộc vào tải trọng và quỹ đạo bay của tên lửa.

Bulava có thể mang nhiều đầu đạn hạt nhân có khả năng tấn công các mục tiêu riêng biệt. Nhờ đó, một tên lửa có thể hướng tới nhiều mục tiêu đã được xác định trước, tùy theo cấu hình đầu đạn và nhiệm vụ được giao.

Việc sử dụng nhiên liệu rắn cũng giúp đơn giản hóa khâu bảo quản, xử lý và chuẩn bị phóng so với các loại tên lửa sử dụng nhiên liệu lỏng, góp phần nâng cao khả năng sẵn sàng tác chiến.

Vụ phóng Bulava từ tàu Generalissimus Suvorov là một hoạt động huấn luyện trong chương trình duy trì khả năng sẵn sàng chiến đấu của lực lượng răn đe hạt nhân trên biển Nga.

Biển Okhotsk trong thế trận răn đe hạt nhân của Nga

Ý nghĩa hoạt động của vụ phóng Bulava nằm ở sự kết hợp giữa khả năng phóng tên lửa khi tàu ngầm đang lặn, tầm bắn liên lục địa và vị trí địa lý của biển Okhotsk.

Khu vực này giữ vai trò quan trọng trong thế trận răn đe hạt nhân của Nga tại Thái Bình Dương. Vị trí gần các căn cứ hải quân và không quân của Nga giúp biển Okhotsk trở thành một khu vực triển khai thuận lợi cho các tàu ngầm chiến lược.

Trong trường hợp xảy ra khủng hoảng, các tàu ngầm lớp Borei-A có thể hoạt động tại khu vực này trong khi vẫn duy trì khả năng tấn công các mục tiêu ở khoảng cách xa. Điều đó giúp giảm nhu cầu di chuyển qua những tuyến hàng hải có thể chịu sự giám sát chặt chẽ trước khi thực hiện nhiệm vụ chiến lược.

Tuy nhiên, độ tin cậy của lực lượng răn đe hạt nhân trên biển không chỉ phụ thuộc vào tầm bắn của tên lửa. Thủy thủ đoàn phải có khả năng tiếp nhận mệnh lệnh, chuẩn bị hệ thống vũ khí và thực hiện quy trình phóng trong những điều kiện hoạt động khác nhau.

Vì vậy, các vụ phóng khi tàu ngầm đang lặn tạo cơ hội kiểm tra một số khâu quan trọng, từ quá trình đưa tên lửa ra khỏi ống phóng đến giai đoạn chuyển sang hành trình bay có động cơ.

Dù vậy, một cuộc diễn tập riêng lẻ không đủ để đánh giá toàn diện khả năng tránh bị phát hiện của tàu ngầm trong quá trình tuần tra thực tế, cũng như hiệu quả của hệ thống chỉ huy trong một cuộc xung đột kéo dài.

Việc tiếp tục đưa các tàu ngầm lớp Borei và Borei-A vào hoạt động cũng phản ánh nỗ lực của Nga nhằm từng bước thay thế các tàu ngầm chiến lược lớp Delta IV có từ thời Liên Xô. Những tàu thuộc Đề án 667BDRM Delfin này được trang bị tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm R-29RM Sineva hoặc phiên bản cải tiến Liner.

So với các thế hệ trước, Borei và Borei-A có thiết kế hiện đại hơn, được cải tiến về khả năng giảm tiếng ồn và sử dụng tên lửa nhiên liệu rắn Bulava. Những đặc điểm này góp phần nâng cao khả năng hoạt động bí mật và hiệu quả triển khai lực lượng răn đe hạt nhân trên biển.

Vụ phóng mang thông điệp chiến lược

Theo giới phân tích, vụ phóng Bulava từ tàu Generalissimus Suvorov không chỉ có ý nghĩa về mặt huấn luyện kỹ thuật. Giống như các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân khác, Nga tiến hành những hoạt động này nhằm rèn luyện kíp thủy thủ, kiểm tra các hệ thống vũ khí và duy trì độ tin cậy của năng lực răn đe chiến lược.

Đối với Nga, khía cạnh chiến lược của những vụ phóng như vậy càng được chú ý trong bối cảnh xung đột tại Ukraine và căng thẳng với các thành viên NATO ở châu Âu.

Kể từ khi xung đột bùng phát, Moscow nhiều lần đề cập đến kho vũ khí hạt nhân trong các thông điệp chiến lược, đặc biệt liên quan đến khả năng can dự quân sự trực tiếp của phương Tây và mức độ hỗ trợ dành cho Kiev.

Bên cạnh mục tiêu huấn luyện và kiểm tra hệ thống vũ khí, cuộc diễn tập còn góp phần thể hiện khả năng duy trì lực lượng răn đe hạt nhân trên biển của Nga.

Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của năng lực răn đe còn phụ thuộc vào khả năng duy trì hoạt động của toàn bộ lực lượng, mức độ sẵn sàng của hệ thống chỉ huy và khả năng bảo đảm an toàn cho các phương tiện mang vũ khí chiến lược.