Lá chắn phòng không S-300 Iran bị Mỹ - Israel dễ dàng vô hiệu hóa?

Lá chắn then chốt của phòng không Iran

Khi Mỹ và Israel phát động tấn công Iran ngày 28/2, một trong những thách thức lớn nhất đối với các lực lượng tấn công chính là mạng lưới phòng không tầm xa của Tehran.

Iran hiện vận hành nhiều hệ thống phòng không nội địa như Bavar-373 và Khordad-15, nhưng hệ thống được chú ý nhiều nhất vẫn là S-300PMU-2 do Nga sản xuất. Đây là phiên bản xuất khẩu hiện đại của dòng S-300, được triển khai để bảo vệ thủ đô Tehran cùng nhiều cơ sở quân sự quan trọng.

S-300PMU-2 có khả năng phát hiện mục tiêu ở khoảng cách hơn 300 km và đánh chặn máy bay hoặc tên lửa ở cự ly khoảng 200 km, khiến nó trở thành một trong những hệ thống phòng không tầm xa đáng gờm nhất trong khu vực.

Tuy nhiên, bất chấp năng lực mạnh mẽ, hệ thống này từ lâu đã nằm trong danh sách mục tiêu ưu tiên của Mỹ, Israel và các nước NATO. Trong nhiều năm qua, các lực lượng phương Tây đã tiến hành nghiên cứu và luyện tập nhằm tìm ra cách vô hiệu hóa loại vũ khí này trong trường hợp xảy ra xung đột.

Sau khi khối Hiệp ước Warsaw tan rã, nhiều quốc gia Đông Âu gia nhập NATO đã mang theo các hệ thống S-300 do Liên Xô sản xuất. Điều này vô tình giúp Mỹ và các đồng minh có cơ hội tiếp cận trực tiếp một trong những hệ thống phòng không tiên tiến nhất thời điểm đó.

Ukraine là quốc gia thừa hưởng số lượng S-300 đặc biệt lớn sau khi Liên Xô tan rã. Theo nhiều nguồn tin, Kiev đã cho phép Mỹ tiếp cận các hệ thống S-300PS và S-300PT để nghiên cứu chi tiết.

Dù các biến thể này có năng lực kém hơn so với S-300PMU-2 mà Iran sử dụng, việc nghiên cứu cấu trúc radar, hệ thống chỉ huy và các quy trình vận hành vẫn giúp phương Tây hiểu rõ hơn về cách thức hoạt động của dòng vũ khí này.

Song song với đó, Israel và NATO còn có cơ hội tiếp cận các phiên bản S-300 hiện đại hơn thông qua các chương trình hợp tác quân sự.

Cơ sở lọc dầu của Iran bị Mỹ - Israel tấn công.

Hy Lạp trở thành “phòng thí nghiệm” chống S-300

Một trong những cơ hội quan trọng nhất để phương Tây nghiên cứu S-300 đến từ Hy Lạp.

Sau khi Nga bán hệ thống S-300PMU-1 cho Síp, các hệ thống này sau đó được chuyển giao cho Hy Lạp vận hành. Điều này đã tạo ra cơ hội hiếm có cho NATO và Israel tiến hành các cuộc diễn tập mô phỏng tấn công vào mục tiêu được bảo vệ bởi S-300.

Các cuộc tập trận này cho phép phi công và chuyên gia quân sự phương Tây nghiên cứu dải tần radar của hệ thống, thử nghiệm các biện pháp gây nhiễu điện tử và phát triển chiến thuật vượt qua lưới phòng không.

Ngoài ra, Hy Lạp cũng cho phép sĩ quan từ nhiều quốc gia NATO và Israel tham gia huấn luyện trực tiếp tại các địa điểm triển khai S-300. Trong một số cuộc tập trận, hệ thống này thậm chí còn phóng tên lửa thật, giúp phương Tây đánh giá chính xác phạm vi hoạt động và hiệu suất của tên lửa đánh chặn.

Những dữ liệu thu thập được từ các hoạt động này được coi là cực kỳ giá trị trong việc xây dựng chiến thuật đối phó với các biến thể S-300 hiện đại hơn.

F-35 và tình báo điện tử giúp hoàn thiện chiến thuật

Ngoài việc nghiên cứu các hệ thống S-300 trong các cuộc tập trận, Mỹ còn tiến hành nhiều chiến dịch thu thập tình báo điện tử nhằm vào các biến thể mới của hệ thống này.

Từ năm 2022, Không quân Mỹ đã triển khai tiêm kích tàng hình F-35A bay gần khu vực chiến sự tại Ukraine để thu thập tín hiệu radar của các hệ thống phòng không Nga, trong đó có các biến thể S-300.

Theo Đại tá Craig Andrle, chỉ huy Phi đội Chiến đấu 388 của Không quân Mỹ, các máy bay F-35 có khả năng thu thập lượng lớn dữ liệu về hoạt động của các hệ thống phòng không đối phương.

Ông cho biết các cảm biến trên máy bay có thể phát hiện và phân tích tín hiệu radar của hệ thống S-300, giúp quân đội Mỹ hiểu rõ hơn về các chế độ hoạt động của chúng, kể cả những chế độ chiến đấu mà trước đó chưa từng được quan sát.

Những dữ liệu này đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển chiến thuật tấn công, bao gồm sử dụng tác chiến điện tử, tên lửa chống radar và máy bay tàng hình để xuyên thủng lưới phòng không.

S-300 không chỉ là mục tiêu tại Iran

Việc phát triển chiến thuật đối phó với S-300 không chỉ phục vụ cho chiến dịch chống Iran.

Nhiều quốc gia trên thế giới hiện đang vận hành các biến thể của hệ thống này, bao gồm Nga, Trung Quốc, Algeria và Việt Nam. Ngoài ra, Triều Tiên cũng được cho là đã phát triển hệ thống Pyongae-5 dựa trên công nghệ S-300PMU-1.

Chính vì vậy, việc hiểu rõ cách thức hoạt động và các điểm yếu của S-300 được coi là yếu tố chiến lược quan trọng đối với NATO.

Tháng 11/2025, Thủy quân lục chiến Mỹ thậm chí còn sử dụng các mô hình kích thước thật của hệ thống phòng không tương tự S-300 trong cuộc tập trận Resolute Hunter 26-1 tại căn cứ Fallon, nhằm mô phỏng các cuộc tấn công vào những hệ thống phòng không loại này.

Giới phân tích cho rằng thời điểm Mỹ và Israel phát động chiến dịch chống Iran cũng được tính toán kỹ lưỡng.

Trong những năm gần đây, Iran đã đặt mua tiêm kích Su-35 từ Nga. Khi được biên chế, các máy bay này có thể cung cấp dữ liệu mục tiêu và nâng cao đáng kể khả năng nhận thức tình huống cho mạng lưới phòng không Iran.

Việc tiến hành tấn công trước khi các máy bay Su-35 được bàn giao giúp Mỹ và Israel tránh phải đối mặt với một hệ thống phòng không tích hợp mạnh hơn nhiều trong tương lai.

Điều này cho thấy cuộc chiến chống lại hệ thống phòng không S-300 của Iran không phải là một quyết định tức thời, mà là kết quả của quá trình chuẩn bị, nghiên cứu và huấn luyện kéo dài suốt nhiều năm của các lực lượng phương Tây.