Khởi nghiệp sáng tạo: Động lực mới cho tăng trưởng kinh tế

Coi khởi nghiệp sáng tạo là chiến lược quốc gia dài hạn

Xây dựng quốc gia khởi nghiệp sáng tạo không chỉ là một định hướng phát triển kinh tế, mà đang trở thành yêu cầu cấp thiết để Việt Nam tạo dựng động lực tăng trưởng mới trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng dựa nhiều hơn vào tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Việc Chính phủ ban hành Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo (Nghị quyết số 86/NQ-CP) cho thấy quyết tâm đưa khởi nghiệp sáng tạo từ một phong trào phát triển thành chiến lược quốc gia mang tính dài hạn.

Chiến lược nêu rõ: Thống nhất nhận thức và hành động, coi khởi nghiệp sáng tạo là chiến lược quốc gia dài hạn, là sự nghiệp của cả hệ thống chính trị, của toàn dân. Xây dựng quốc gia khởi nghiệp sáng tạo là nội dung quan trọng để phát triển nhanh và bền vững đất nước trong giai đoạn tới.

Phát huy cao độ tinh thần sáng tạo và trí tuệ của toàn dân, giải phóng mọi tiềm năng, huy động mọi nguồn lực để phát triển đất nước; nâng cao năng lực tự chủ chiến lược quốc gia, nhất là hướng tới tự chủ các công nghệ chiến lược.

Đồng thời, Đảng, Nhà nước khuyến khích và tạo các điều kiện thuận lợi cho mọi tổ chức, cá nhân khởi nghiệp.

Xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo quốc gia phát triển đồng bộ, toàn diện và bền vững, trong đó thể chế giữ vai trò tiên phong, kiến tạo và đột phá; phát triển hạ tầng, nhân lực và các điều kiện cần thiết khác hỗ trợ khởi nghiệp, hướng tới phát triển quốc gia số dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Bức tranh của hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam cho thấy, Việt Nam hiện có hơn 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, trong đó có 2 kỳ lân, 11 doanh nghiệp được định giá trên 100 triệu USD…

Sự phát triển của các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Việt Nam tập trung chủ yếu trong lĩnh vực công nghệ thông tin, nông nghiệp công nghệ cao, giáo dục. Các công ty như VNG - một startup trở thành “kỳ lân” đầu tiên của Việt Nam đã chứng tỏ khả năng cạnh tranh và sáng tạo không thua kém các công ty quốc tế.

Đặc biệt, dù dòng vốn mạo hiểm toàn cầu có nhiều biến động, Việt Nam vẫn giữ vững vị thế là điểm sáng của khu vực Đông Nam Á.

Theo số liệu từ Báo cáo đầu tư công nghệ và đổi mới sáng tạo Việt Nam 2026 và Chỉ số thị trường vốn tư nhân Việt Nam, do Tổ chức Phát triển đầu tư vốn tư nhân (VPCA), Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Quốc gia (NIC) và Boston Consulting Group (BCG) phối hợp thực hiện, tổng vốn đầu tư mạo hiểm rót vào thị trường Việt Nam đã đạt 509 triệu USD trong năm 2025, tăng 28% so với mức 398 triệu USD của năm 2024.

Đáng chú ý, con số hơn 500 triệu USD này đạt được với chỉ 103 thương vụ, giảm từ 118 thương vụ của năm trước. Sự phân kỳ giữa dòng vốn và số lượng thương vụ cho thấy các quỹ đầu tư đang co lại về độ rộng nhưng mở rộng về độ sâu.

Lượng vốn đổ vào các startup AI đã tăng lên mạnh mẽ tới 13 lần trong vòng hai năm, từ năm 2023 đến 2025. Cụ thể, từ mức 10 triệu USD năm 2023, vốn đầu tư mạo hiểm đổ vào các startup AI đã nhảy vọt lên 80 triệu USD năm 2024 và tiếp tục đạt 130 triệu USD năm 2025.

Các startup AI được rót vốn cũng rất đa dạng, từ AI Hay và LEXengine là những startup AI ứng dụng tập trung vào một ngành cụ thể và giải quyết vấn đề thực tế ngay lập tức. Trong khi đó, NamiTech là startup đã đạt vòng Series A và có hoạt động xuyên biên giới. Mirai Labs lại là startup AI chú trọng vào gaming và nền kinh tế số thế hệ mới.

Không thể thiếu một hệ sinh thái khởi nghiệp mạnh

Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, hay còn gọi là startup, là một doanh nghiệp mới thành lập, thường dựa trên một ý tưởng đột phá hoặc một mô hình kinh doanh mới mẻ.

Điểm nổi bật của các startup so với doanh nghiệp truyền thống là khả năng thích ứng cao với sự thay đổi của thị trường và công nghệ, cũng như tinh thần đổi mới không ngừng.

Tại một sự kiện về khởi nghiệp, ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, nhấn mạnh, khởi nghiệp tạo ra sự lan tỏa tinh thần doanh nhân, chuyển hóa nguồn lực nhàn rỗi thành vốn sản xuất, tạo ra hàng triệu việc làm, thúc đẩy cạnh tranh và đa dạng hóa sản phẩm, hiện thực hóa khát vọng vươn lên làm giàu chính đáng, làm giàu cho bản thân, cho gia đình và đóng góp vào sự thịnh vượng chung của đất nước. Khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo là một động lực, một nguồn lực quan trọng trong phát triển của mỗi quốc gia.

Chia sẻ với phóng viên, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng, cho rằng, một nền kinh tế muốn phát triển bằng tri thức, công nghệ và năng lực sáng tạo thì không thể thiếu một hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đủ mạnh.

Theo bà Nguyễn Thị Việt Nga, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo khác với khởi nghiệp thông thường ở chỗ nó không chỉ dừng lại ở việc mở một cơ sở kinh doanh mới hay tham gia vào một thị trường sẵn có. Điểm cốt lõi của startup đổi mới sáng tạo là tạo ra giá trị mới dựa trên công nghệ, tri thức, mô hình kinh doanh mới hoặc phương thức giải quyết vấn đề mới.

Một startup thành công không chỉ bán được sản phẩm, mà còn có thể tạo ra cách tiếp cận mới cho một bài toán xã hội, một ngành kinh tế hoặc một nhu cầu thị trường đang thay đổi nhanh chóng.

Chẳng hạn, trong lĩnh vực tài chính, các startup fintech đã góp phần thúc đẩy thanh toán không tiền mặt, mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính cho người dân và doanh nghiệp nhỏ. Trong giáo dục, các startup edtech tạo ra nền tảng học tập linh hoạt, cá thể hóa hơn, nhất là trong bối cảnh nhu cầu học tập suốt đời ngày càng lớn.

Trong y tế, các startup healthtech có thể hỗ trợ tư vấn từ xa, quản lý hồ sơ sức khỏe, kết nối bệnh nhân với dịch vụ y tế.

Trong nông nghiệp, các mô hình agritech giúp truy xuất nguồn gốc, quản lý vùng trồng, tối ưu hóa sản xuất và đưa nông sản tiếp cận thị trường rộng hơn.

Trong lĩnh vực môi trường, các startup công nghệ xanh đang tham gia vào các giải pháp tiết kiệm năng lượng, tái chế, giảm phát thải và kinh tế tuần hoàn.

Nghị quyết số 86/NQ-CP nêu rõ, quốc gia khởi nghiệp sáng tạo là quốc gia mà mọi công dân đều có khát vọng và có thể khởi nghiệp với sự sáng tạo trong mọi lĩnh vực dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; văn hóa đổi mới sáng tạo, tinh thần khởi nghiệp, dám nghĩ, dám làm, chấp nhận rủi ro, khoan dung với thất bại được khơi dậy mạnh mẽ và lan tỏa sâu rộng trong toàn dân, toàn xã hội; khởi nghiệp dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là trụ cột, là cơ hội để bứt phá.