Xuất bản ngày 17/11/2026 02:46 PM

Khi trò 'nuôi' thầy và những mùa sắn đi qua bốn thập kỷ

(VTC News) -

Sau 37 năm, những học trò năm xưa trở về bên thầy cô tóc bạc, mang theo ký ức lấm lem bùn đất và tình nghĩa thầy trò ấm áp, vượt qua mọi khoảng cách thời gian.

Tôi may mắn có mặt trong buổi gặp gỡ đặc biệt giữa những xôn xao của ngày Nhà giáo Việt Nam, sống cùng những lay động của thầy và trò cũ một ngôi trường vùng ven Hải Phòng - Trường THPT Vừa học vừa làm Lưu Kiếm những năm 1980, nay là trường THPT Bạch Đằng của thành phố Hải Phòng.

Nửa đời người thấm thoắt trôi qua, những học trò tuổi mười sáu, mười bảy năm nào nay đều bước sang ngưỡng ngoài ngũ tuần. Người thầy trẻ mới ra trường thuở ấy giờ đã lên chức ông nội. Trong căn phòng ấm cúng tại nhà khách Hải quân, chuyện cũ được kể lại, người một câu, người cả đoạn. Và cứ thế, đằng sau những mái tóc bạc và nếp nhăn của thời gian, một thời gian khó mà trong trẻo hiện dần ra.

Những năm đầu thập niên 1980, đất nước còn chật vật cuối thời bao cấp, khái niệm “vừa học vừa làm” không phải là mô hình trên giấy, mà là nhịp thở thực sự của cả thầy và trò. Thời ấy, đồng lương giáo viên trẻ mỏng manh đến mức cầm sổ gạo ra cửa hàng lương thực nhiều tháng vẫn tay không trở về. Có những đợt tiêu chuẩn lương thực của nhà giáo được thành phố cảng quy đổi sang... phân đạm nhập khẩu từ đội tàu viễn dương.

Cánh giáo viên trẻ khuân những bao phân bón về, nhìn nhau cười xòa, đùa rằng nghề giáo giờ cũng phải xoay xở đủ việc để lo cho cuộc sống. Chuyện cũ nhắc lại vẫn khiến họ bật cười, nhưng sau tiếng cười là những tháng ngày thiếu thốn, những bữa cơm độn sắn và đồng lương ít ỏi chẳng đủ trang trải sinh hoạt.

Ngày hội ngộ thầy - trò.

Ngày hội ngộ thầy - trò.

Trong cái nghèo chung của thời cuộc, ngôi trường vừa là nơi gieo chữ, vừa là công trường lao động. Học trò đến lớp ngoài cặp sách còn vác thêm cuốc xẻng, đẩy theo chiếc xe cải tiến. Người thầy vừa rời bục giảng đã xắn quần cùng trò lên đồi, xuống ruộng. Những hiện tượng vật lý tưởng chừng xa vời, khó hiểu bỗng trở nên gần gũi lạ thường khi được thầy giảng giải ngay bên chiếc xe cải tiến đầy đất, giữa mùi bùn mới xới và những vạt áo đẫm mồ hôi.

Điều đẹp đẽ nhất của những năm tháng ấy còn nằm ở chiều ngược lại. Khi người thầy còn loay hoay với miếng cơm manh áo, chính những học trò chân lấm tay bùn và cha mẹ các em - những người nông dân một nắng hai sương - đã lặng lẽ chìa đôi vai ra gánh đỡ. Được bố mẹ đồng ý, các em đẩy cho thầy từng xe phân, cùng thầy trồng sắn trên đồi, cấy lúa dưới ruộng, dựng giàn sắn dây trước cửa, nuôi lợn sau nhà. Đến mùa, thầy trò lại ríu rít cùng nhau đào sắn, gặt lúa, xát sắn dây thành bột.

Người ta vẫn thường mặc định thầy nuôi chữ cho trò. Ở những ngôi trường nghèo thời ấy, chính trò và cha mẹ trò đã “nuôi” lại thầy, giữ cho người thầy có thêm bát cơm, manh áo để yên lòng bám lớp, không đứt gánh giữa đường với sự nghiệp trồng người.

Phải mất gần bốn thập kỷ, người thầy mới đọc trọn vẹn trang giáo án mà chính học trò đã viết cho mình. 37 năm sau gặp lại, điều làm người đứng trên bục giảng năm xưa rưng rưng không phải là sự thành đạt hay danh vị của các em, mà là cách những con người đã đi qua bao thăng trầm mưu sinh vẫn giữ nguyên vẹn một nếp sống: biết góp sức cho việc chung và lặng lẽ nghĩ cho người khác.

Để có được buổi hội ngộ này, những cựu học sinh ấy lại một lần nữa “góp công, góp sức” như cách họ từng góp từng nhát cuốc dựng trường năm xưa. Họ kiên nhẫn dò hỏi tin tức từng thầy, từng cô - người còn ở quê, người đã theo con cháu đi xa.

Hơn thế, họ không chỉ tổ chức cuộc gặp cho riêng mình với riêng một thầy cô chủ nhiệm nào, mà còn nối lại nhịp cầu để những người đồng nghiệp cũ - những người từng chia nhau củ sắn, cùng soạn bài bên ngọn đèn dầu - được ngồi lại bên nhau. Hóa ra, ký ức của một thời gian khó không nằm trọn trong trí nhớ của riêng ai, mà giống như những mảnh ghép rời rạc, chỉ trở nên đầy đặn và lấp lánh khi tất cả cùng tìm về bên nhau.

Trong nhịp sống hối hả hôm nay, không ít lần người ta thở dài lo ngại đạo thầy trò đang phai nhạt, khi việc học trở nên gấp gáp và nhiều giá trị giáo dục bị quy đổi sang điểm số hay thành tích. Nỗi lo ấy có lý của nó. Nhưng nhìn những học trò ngoài năm mươi tuổi vẫn cúi đầu gọi một tiếng “thầy” tiếng “cô” đầy trân trọng như ngày còn ngồi dưới mái trường mới xây năm cũ, ta bỗng có thêm một niềm tin bình tĩnh và sâu sắc hơn.

Truyền thống “tôn sư trọng đạo” chưa bao giờ nằm yên trong những lời chúc in sẵn trên tấm thiệp hay những phong trào bề nổi. Nó chỉ thực sự sống khi được nuôi dưỡng bằng sự chân thành và đồng cảm. Khi người thầy không chỉ đứng trên cao để ban phát tri thức, mà biết cúi xuống chia sẻ với những nhọc nhằn của học trò; khi gia đình, xã hội coi người thầy như người thân trong nhà để cùng giúp đỡ nhau thì mối dây liên kết ấy sẽ bền chặt vượt qua mọi biến thiên của thời cuộc.

Thứ tình nghĩa được vun đắp bằng mồ hôi và những ngày cùng nhau đi qua giông bão có sức sống riêng của nó. Nó có thể lặng lẽ ngủ yên qua hàng chục năm mưu sinh của mỗi người, nhưng chỉ cần một tiếng gọi, nó lại tìm đúng đường để trở về. Đó mới chính là món quà 20/11 đẹp nhất, bền lâu nhất trong cuộc đời một người từng đứng trên bục giảng.

Phương Đông
Nhận tin VTC News trên Google
Thêm VTC News làm nguồn ưu tiên để thấy tin tức mới thường xuyên hơn trên Google.
Theo dõi
Bình luận
paper plane
vtcnews.vn
Cùng chuyên mục