Khi nào TP.HCM hết ngập?

Lần đầu tiên, một số khu vực tại TP.HCM phải chịu cảnh nước ngập liên tục hơn 1 ngày đêm; hàng hóa, đồ dùng gia đình hư hỏng vì ngập trong nước kéo dài. Mưa lớn và liên tục là nguyên nhân gây ngập, nhưng các chuyên gia cho rằng cần nghiêm túc nhìn nhận lại lý do và không phải chỉ có đổ lỗi cho mưa.

Kỳ vọng dự án 10.000 tỷ đồng

Sở Xây dựng TP.HCM cho biết trong đợt mưa lớn vừa qua, Sở ghi nhận các vị trí ngập đều là những điểm đã ngập các năm trước. Tuy nhiên, mưa lớn kết hợp triều cường khiến mức độ ngập có sự thay đổi.

Với khu vực TP.HCM cũ, các tuyến có mức độ ảnh hưởng do ngập có chiều hướng tăng từ thời gian ngập, chiều sâu ngập, thời gian nước rút. Cụ thể như đường Phan Huy Ích thuộc phường Tân Sơn, phường An Hội Tây khu vực Quốc Hương, Thảo Điền, đường R12 phường An Khánh.

Ngoài ra còn các tuyến đường nhánh, hẻm cũng ngập sau như Mã Lò (phường Bình Trị Đông; khu vực đường Công Nghệ Mới, đường Liên ấp 123, đường Đê bao 23 xã Tân Vĩnh Lộc...

Lý do chính được đưa ra là do mưa lớn vượt tần suất thiết kế của hệ thống thoát nước hiện hữu.

Hiện nay, hệ thống thoát nước tại TP.HCM thiết kế chỉ đáp ứng với các trận mưa có khoảng 85,3mm trong 3 giờ và triều cường +1,32m. Tuy nhiên, các ngày 30/9 và 1/10, nhiều trạm đo mưa ghi nhận vũ lượng mưa đạt trên 100mm trong 45 phút đến 1 giờ.

Mưa trên diện rộng, kéo dài liên tiếp nhiều ngày vượt khả năng tiêu thoát của các tuyến sông, kênh, rạch, làm hạn chế khả năng thoát nước. Cùng thời điểm là triều cường đạt đỉnh.

TS Võ Kim Cương, nguyên Phó kiến trúc sư trưởng TP.HCM, cho biết ông đặt nhiều kỳ vọng vào dự án giải quyết ngập do triều khu vực TP.HCM có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu (giai đoạn 1) được thông tin sẽ hoàn thành vào ngày 15/11 tới.

“Nếu công trình hoàn thành, vận hành đúng yêu cầu và phù hợp với quy hoạch, tôi kỳ vọng tình trạng ngập tại khu vực nội thành Thành phố sẽ được cải thiện đáng kể. Các điểm ngập trong khu vực này đang đặt nhiều kỳ vọng vào dự án”, TS Võ Kim Cương nói.

Theo ông, nhiệm vụ của dự án này là kiểm soát trạng ngập do triều cường, chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu cho các phường khu trung tâm là Sài Gòn, Tân Định, Bến Thành, Cầu Ông Lãnh; Xóm Chiếu, Khánh Hội, Vĩnh Hội; Tân Thuận, Phú Thuận, Tân Mỹ, Tân Hưng; Chánh Hưng, Phú Định, Bình Đông; các xã Nhà Bè, Hiệp Phước, Tân Nhựt, Bình Chánh, Hưng Long, Bình Hưng.

Tuy nhiên, có một điều đáng tiếc, theo chuyên gia này là công trình dự kiến vận hành giữa tháng 11, thời điểm đã bắt đầu mùa khô, có thể phải chờ đến mùa mưa năm sau mới đánh giá được đầy đủ khả năng vận hành của toàn hệ thống. Nếu vận hành đầu mùa mưa năm nay, người dân có thể sớm quan sát hiệu quả thực tế hơn.

Ông Cương cũng lưu ý dự án chống ngập ngăn triều dù kèm hệ thống trạm bơm công suất lớn, nhưng hiệu quả cuối cùng còn phụ thuộc vào khả năng thoát nước đồng bộ bên trong từng khu vực.

Nếu bên ngoài đã có đê bao ngăn triều nhưng hệ thống cống bên trong không đủ độ dốc, miệng cống bị rác thải bít kín, hoặc van cống không được vận hành đúng, khiến nước từ bên ngoài chảy ngược vào, thì tình trạng ngập vẫn có thể xảy ra. Đây là một hệ thống kỹ thuật liên hoàn, đòi hỏi các hạng mục phải vận hành đồng bộ.

Ngoài ra, việc di dời hơn 40.000 căn nhà ven kênh mà TP.HCM đặt mục tiêu hoàn thành đến 2030 cũng là kỳ vọng giảm ngập, tiến tới hết ngập khi dòng chảy sông ngòi, kênh rạch được khơi thông.

TS Võ Kim Cương cho rằng việc di dời nhà ven kênh rạch, nạo vét để khơi thông dòng chảy có ý nghĩa rất lớn đối với công tác chống ngập của Thành phố.

“Hiện nay, nhiều tuyến kênh rạch tự nhiên bị lấn chiếm, thậm chí bị lấp, khiến dòng chảy bị cản trở. Khi các khu vực này được giải tỏa, nạo vét và khơi thông, hệ thống kênh rạch có thể phát huy vai trò như những hồ điều tiết tự nhiên quy mô lớn”, ông Võ Kim Cương nói thêm.

Để người dân thấy TP.HCM chống ngập đồng bộ hơn

Cũng theo TS Võ Kim Cương, một số điểm ngập lớn hiện nay nằm ở phía tả ngạn sông Sài Gòn, tức dải đất giữa sông Sài Gòn và sông Đồng Nai cần xử lý nhanh như Thảo Điền, Thủ Đức.

Khu vực này chưa có quy hoạch đê bao, mà chủ yếu dựa vào quy hoạch cao độ nền.

Ông cũng lưu ý trên thực tế, một số tuyến cống thoát nước của Thành phố không còn phát huy đầy đủ vai trò dẫn và tiêu thoát nước, mà gần như chỉ trở thành nơi chứa nước thụ động. Hoặc có những tuyến cống không đủ độ dốc; bị ảnh hưởng bởi tình trạng lún sụt, khiến khả năng thoát nước suy giảm. Đây là những vấn đề kỹ thuật cần được khảo sát, đánh giá đầy đủ.

TS Phạm Viết Thuận lưu ý sau các trận mưa ngập hiện nay, TP.HCM phải khảo sát, đánh giá thực địa để lập bình đồ cao độ các điểm ngập.

Bên cạnh đó, cần thay mới khẩu độ hệ thống cống cũ. Các cống thoát nước của Thành phố đã tồn tại từ 20 - 30 năm, cá biệt khu vực trung tâm cống đã tồn tại hơn 50 năm, khẩu độ quá nhỏ không còn đáp ứng được lưu lượng mưa. Cần phải tính toán thay mới khẩu độ cống lớn hơn để đấu nối ra các trục kênh rạch tự nhiên như Nhiêu Lộc - Thị Nghè, kênh Tàu Hủ, Kênh Tẻ, kênh Tham Lương - Bến Cát, rạch Xuyên Tâm...

Đồng thời không máy móc cống ngầm toàn bộ. Nơi nào làm được mương hở/cống hở thì nên ưu tiên, để đảm bảo dòng chảy lưu thông không bị tắc nghẽn, giúp công tác kiểm tra, nạo vét duy tu rác thải cực kỳ thuận tiện. Mục tiêu là sau cơn mưa từ 30 phút đến 1 tiếng đồng hồ nước phải tiêu thoát sạch.

Đặc biệt, cần nhanh chóng phân cấp chống ngập về xã phường. Cán bộ phường xã sống tại cơ sở, biết rõ nhất tại sao địa bàn mình ngập, miệng cống nào bị nghẹt rác và có giải pháp xử lý phù hợp, kịp thời nhất.

Tuy nhiên, giao quyền cần đi kèm tài chính, phải giao trực tiếp cả nguồn vốn đầu tư xây dựng cơ bản và kinh phí sự nghiệp thường xuyên cho công tác nạo vét, máy móc, xe cào rác chuyên dụng...

Cùng với đó, cần bổ sung nhân sự chuyên trách về môi trường và chống ngập tại các phường, xã; đồng thời thống nhất đầu mối quản lý lực lượng thu gom rác dân lập, công lập và lực lượng công ích trên địa bàn. Việc này nhằm hạn chế tình trạng xả rác bừa bãi gây tắc nghẽn miệng cống, đồng thời chủ động xây dựng kế hoạch nạo vét hệ thống thoát nước định kỳ, nhất là trước và trong mùa mưa.

“Luật Phát triển đô thị đã quy định cụ thể việc số hóa công tác quản lý môi trường, chống ngập và cho phép tư nhân hóa dịch vụ công. Phường xã hoàn toàn có thể thuê các chuyên gia, nhà khoa học tư vấn kỹ thuật; thuê doanh nghiệp dịch vụ công ích nạo vét, khơi thông dòng chảy”, ông Thuận nói.

Theo ông Phạm Quốc Huy, Phó trưởng Phòng Hạ tầng kỹ thuật - Sở Xây dựng TP.HCM, về giải pháp cấp bách, Thành phố đang tăng cường duy tu, nạo vét hệ thống thoát nước, bảo đảm thông thoáng và phát huy năng lực thoát nước theo thiết kế; nhanh chóng xử lý các điểm tắc nghẽn do thi công công trình gây ra.

Đồng thời, tăng cường công tác trực mưa, gồm vớt rác miệng thu nước, mở nắp hầm ga; ứng cứu tại các điểm ngập bằng việc tăng cường sử dụng bơm ứng cứu, điều tiết giao thông, cô lập điểm ngập.

Trong năm 2026, ngoài dự án 10.000 tỷ đồng khẩn trương đưa vào vận hành, những công trình chống sạt lở bán đảo Thanh Đa; dự án cải tạo hệ thống thoát nước khu vực chợ Thủ Đức, cũng dự kiến hoàn thành.

Các dự án kênh lớn như Xuyên Tâm, Tham Lương - Bến Cát - Rạch Nước Lên, Văn Thánh, Kênh Đôi…cũng khẩn trương đầu tư, hoàn thiện.

Lộ trình dự kiến, năm 2030 sẽ xử lý 50 điểm ngập nặng.