Khi điện thoại thông minh thành 'cần câu cơm' cho nông dân vùng cao

Gắn liền với đà phát triển của du lịch cộng đồng, làn sóng chuyển đổi số đang tạo nên bước ngoặt sinh kế cho nhiều hộ dân tại các xã miền núi A Lưới. Không dừng lại ở chức năng liên lạc truyền thống, những chiếc điện thoại thông minh cùng mạng xã hội hay ứng dụng Hue-S (thuộc Trung tâm Giám sát, điều hành đô thị thông minh TP Huế) trở thành trợ thủ đắc lực giúp bà con làm kinh tế và đưa đặc sản địa phương vươn xa trên thị trường trực tuyến.

Thực tế tại các xã miền núi A Lưới cho thấy, từ nông sản, sản vật địa phương đến các dịch vụ du lịch đang dần mở rộng đường ra thị trường nhờ “chiếc cầu nối” trực tuyến. Nhạy bén với công nghệ, không ít hộ dân chủ động lên sóng livestream, giới thiệu sản phẩm, chốt đơn và duy trì tương tác thường xuyên với lượng khách hàng đông đảo ngoài địa bàn.

Điển hình như tại Homestay Hương Danh tại (xã A Lưới 4, TP Huế), dịch vụ lưu trú chỉ là một phần trong chuỗi giá trị mà gia chủ mang lại. Nơi đây thiết kế một hệ sinh thái trải nghiệm đậm chất bản địa của đồng bào Tà Ôi, từ hòa mình vào nhịp sống làm nông, bắt cá suối, đan chiếu, khám phá rừng nguyên sinh cho đến thưởng thức ẩm thực và giao lưu nghệ thuật cộng đồng.

Đáng chú ý, một không gian riêng biệt cũng được dành trọn để trưng bày sản vật vùng cao, giúp du khách dễ dàng tiếp cận, trải nghiệm và kết nối mua sắm ngay tại chỗ cũng như trên nền tảng số.

Dù bước vào ngành du lịch từ năm 2014, nhưng phải đến những năm gần đây, anh Viên Đăng Phú (38 tuổi, chủ Homestay Hương Danh tại thôn AKa, xã A Lưới 4, TP Huế) mới thực sự nhận ra bước ngoặt từ việc đưa không gian du lịch và đặc sản bản địa lên các nền tảng số.

“Trước đây khách đến homestay rất hạn chế, chủ yếu biết sản phẩm qua việc mình giới thiệu trực tiếp. Bây giờ, chỉ cần chụp ảnh, quay video ngắn đăng lên mạng xã hội hay gửi trực tiếp qua ứng dụng nhắn tin là sản phẩm đã tới tay người tiêu dùng. Nhiều khách hàng dù chưa từng đặt chân đến A Lưới vẫn tin tưởng đặt mua đặc sản qua mạng...”, anh Phú chia sẻ.

Việc linh hoạt chuyển đổi này còn giúp mô hình kinh doanh của anh Viên Đăng Phú vượt qua rào cản thời tiết khắc nghiệt của vùng cao.

“Thời tiết A Lưới đặc thù 6 tháng nắng, 6 tháng mưa. Nếu chỉ trông chờ vào dịch vụ lưu trú thì những tháng mưa bão vô cùng vắng khách. Nhờ bán thêm đặc sản online, hai nguồn thu này bổ trợ lẫn nhau, giúp gia đình duy trì thu nhập ổn định quanh năm...”, anh Phú bộc bạch.

Theo anh Phú, chuyển đổi số không nhất thiết phải bắt đầu bằng những công nghệ phức tạp. Với một hộ kinh doanh nhỏ như gia đình, chiếc điện thoại thông minh, đường truyền internet ôn định và kỹ năng chụp ảnh, quay video, trả lời khách hàng cũng có thể tạo ra thay đổi lớn.

Với anh Phú, mỗi vị khách đến homestay Hương Danh không chỉ sử dụng dịch vụ lưu trú mà còn có thể trở thành người biết đến sản phẩm địa phương. Ngược lại, một khách hàng đặt đặc sản qua mạng cũng có thể trở thành khách du lịch khi có nhu cầu khám phá A Lưới. Điểm sáng của mô hình này nằm ở sự cộng hưởng linh hoạt giữa hai mảng dịch vụ. Trong đó, chuyển đổi số trở thành một cầu nối giúp những sản phẩm của anh tiếp cận thị trường rộng hơn.

Không chỉ các hộ làm du lịch, những lợi ích thiết thực từ ứng dụng công nghệ số cũng đang mang lại những hiệu quả cho những gia đình sống chủ yếu bằng sản xuất nông nghiệp thuần tuý. Với những hộ dân gắn bó với ruộng lúa tại các xã vùng cao A Lưới, thời tiết luôn là một trong những yếu tố quyết định đến hiệu quả năng suất mùa vụ. Mưa lớn, rét, nắng nóng hay những đợt thời tiết bất thường đều có thể ảnh hưởng đến quá trình gieo cấy, chăm sóc và thu hoạch.

Là một trong những hộ dân tiêu biểu trong việc thay đổi tư duy sản xuất, gia đình chị Lê Blup Hưng (44 tuổi, trú thôn A Đớt, xã A Lưới 4, TP Huế) cho thấy tính hiệu quả của việc ứng dụng công nghệ vào nông nghiệp.

Thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào kinh nghiệm hoặc thông tin truyền miệng như trước đây, gia đình chị Hưng đã hình thành thói quen sử dụng điện thoại thông minh để cập nhật thông tin thời tiết từ khi được cán bộ khuyến nông tận tình hướng dẫn.

Đặc biệt, ứng dụng Hue-S hiện trở thành “trợ lý” đắc lực của gia đình chị. Thông qua việc liên tục cập nhật các bản tin dự báo và cảnh báo thiên tai trên nền tảng này, chị Hưng đã có thể chủ động lên phương án gieo cấy, chăm sóc và thu hoạch, hạn chế tối đa thiệt hại do diễn biến thất thường của thời tiết.

“Trước đây làm ruộng chủ yếu nhìn trời, nghe người quen thông báo rồi mới tính. Bây giờ có điện thoại, tôi thường xuyên xem thông tin thời tiết trên Hue-S để biết những ngày tới mưa hay nắng, có khả năng xảy ra thời tiết xấu hay không. Từ đó gia đình chủ động sắp xếp thời gian xuống giống, bón phân, chăm sóc và thu hoạch...”, chị Hưng chia sẻ.

Theo chị Hưng, với người nông dân, việc biết trước diễn biến thời tiết giúp hạn chế tình trạng làm xong lại gặp mưa lớn hoặc lựa chọn thời điểm sản xuất không phù hợp.

“Có những lúc dự kiến làm một việc gì đó, nhưng xem thời tiết thấy sắp có mưa thì gia đình sẽ điều chỉnh lại. Nhờ vậy mình đỡ bị động hơn. Vụ mùa cũng thuận lợi hơn trước, năng suất lúa của gia đình những năm gần đây cũng cải thiện hơn nhiều...”, chị Hưng nói.

Chị Hưng cho biết thêm, không chỉ sử dụng điện thoại để xem thời tiết, gia đình chị còn dùng mạng xã để trao đổi với người thân, tìm kiếm thông tin kỹ thuật sản xuất hoặc cho đến rao bán lúa gạo trực tiếp cho bà con trong vùng.

Điều đáng chú ý là việc ứng dụng công nghệ không đòi hỏi người dân phải sử dụng những thiết bị đắt tiền hay phần mềm phức tạp. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh và những ứng dụng quen thuộc, người dân có thể tiếp cận nhanh hơn với thông tin phục vụ sản xuất. Qua đó, chiếc điện thoại từ một vật dụng liên lạc dần trở thành công cụ hỗ trợ sản xuất, tăng thêm thu nhập của người nông dân vùng cao.

Được xây dựng và phát triển từ năm 2019, hệ sinh thái số Hue-S và IOC từng bước trở thành nền tảng quan trọng trong công tác quản lý, điều hành đô thị thông minh tại Huế. Trong đó, Hue-S đóng vai trò là kênh kết nối trực tiếp giữa chính quyền với người dân, doanh nghiệp. IOC hỗ trợ giám sát, tổng hợp, phân tích thông tin và phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành theo thời gian thực dựa trên dữ liệu.

Đến nay, Hue-S có hơn 1,3 triệu tài khoản đăng ký, trong đó hơn 900.000 tài khoản người dân thành phố được xác thực thông qua VNeID. Nền tảng tích hợp nhiều tiện ích thiết yếu như phản ánh hiện trường, hỏi đáp cơ quan nhà nước, dịch vụ công trực tuyến, giáo dục, y tế, thanh toán số, thông tin quy hoạch, du lịch, phòng chống thiên tai, giám sát an toàn giao thông, bản đồ số, báo cáo số, họp không giấy tờ và nhiều tiện ích phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Hiệu quả của hệ sinh thái số được thể hiện qua những kết quả cụ thể trong công tác quản trị điều hành và cung cấp dịch vụ công. Từ năm 2021 đến nay, Hue-S đã tiếp nhận và xử lý hơn 177.000 phản ánh hiện trường, với tỷ lệ xử lý đạt 98%; tỷ lệ hài lòng của người dân đạt 92%. Tổng đài 19001075 đã tiếp nhận, xử lý hơn 835.000 cuộc gọi.

Với giải pháp chuyển đổi số trong quản lý, điều hành và phục vụ người dân, doanh nghiệp thông qua nền tảng Hue-S và Trung tâm Giám sát, điều hành đô thị thông minh (IOC), TP. Huế được vinh danh tại lễ trao Giải thưởng Chuyển đổi số Việt Nam lần thứ 9 năm 2026 - Vietnam Digital Awards (VDA) 2026