Đồng bào vùng cao Đà Nẵng ứng phó với ‘cạm bẫy’ trên không gian mạng

Trong bối cảnh chuyển đổi số bùng nổ mạnh mẽ, hạ tầng internet băng rộng đã phủ sóng đến tận các thôn bản xa xôi của xã miền núi Trà My (TP Đà Nẵng). Sự xuất hiện của không gian mạng mang đến nhiều cơ hội học tập và giải trí cho thanh thiếu niên đồng bào dân tộc thiểu số, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn không ít cạm bẫy đối với lực lượng trẻ vốn còn thiếu kỹ năng và kinh nghiệm sống.

Nhận diện các thủ đoạn và cạm bẫy rình rập trên môi trường mạng

Nhờ các chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số kết hợp cùng chiến lược chuyển đổi số toàn diện của TP Đà Nẵng, bức tranh đời sống tại xã Trà My đã có những bước chuyển mình vượt bậc. Tính đến năm 2026, 100% các khu dân cư trên địa bàn xã đã được phủ sóng mạng 4G/5G chất lượng cao. Chiếc điện thoại thông minh (smartphone) giờ đây không còn là điều xa xỉ mà đã trở thành thiết bị quen thuộc trong từng gia đình.

Thanh thiếu niên tại xã Trà My tiếp cận các nền tảng mạng xã hội phổ biến như Facebook, TikTok, Zalo từ rất sớm. Không gian ảo trở thành cầu nối giúp các em tham gia học tập trực tuyến, giao lưu bạn bè và nhanh chóng cập nhật thông tin xã hội. Tuy nhiên, tốc độ phát triển vượt bậc của hạ tầng công nghệ lại chưa đi đôi đồng bộ với việc trang bị kiến thức và nâng cao “sức đề kháng” số cho giới trẻ nơi đây. Nhiều phụ huynh do đặc thù công việc làm nương rẫy xa nhà nên thiếu sự quản lý, giám sát sát sao. Trong khi đó, với tâm lý tò mò, thích thể hiện bản thân nhưng lại thiếu hụt kinh nghiệm ứng xử, không ít thanh thiếu niên đã vô tình biến mình thành “mục tiêu béo bở” của các đối tượng tội phạm công nghệ cao.

Để bảo vệ thanh thiếu niên trước những nguy cơ trực tuyến, việc nhận diện chính xác các phương thức và thủ đoạn tấn công trên môi trường mạng được xác định là bước đi ưu tiên hàng đầu.

Tại địa bàn vùng cao Trà My, các nguy cơ mất an toàn mạng hiện nay đang tập trung vào 4 nhóm rủi ro chính, gồm: Lừa đảo trực tuyến và chiếm đoạt tài sản. Bạo lực mạng (Cyberbullying) và xúc phạm nhân phẩm. Tiếp cận thông tin độc hại, lệch chuẩn. Cạm bẫy dụ dỗ, xâm hại tình dục qua mạng.

Trước thực trạng đó, việc phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và các tổ chức đoàn thể là giải pháp then chốt. Trường học trên địa bàn xã Trà My đã lồng ghép nội dung an toàn mạng vào các giờ học ngoại khóa, sinh hoạt dưới cờ. Đoàn Thanh niên xã cũng phối hợp với lực lượng Công an xã xây dựng các mô hình “Tổ công nghệ số cộng đồng trẻ” và tổ chức các “Phiên tòa giả định về tội phạm mạng” để tuyên truyền trực quan, giúp đoàn viên thanh niên dân tộc thiểu số dễ dàng tiếp thu.

Về phía gia đình, các phụ huynh được khuyên nên chủ động đồng hành, lắng nghe và hướng dẫn con em cách lọc thông tin thay vì cấm đoán máy móc, đồng thời ứng dụng phần mềm bảo vệ để kiểm soát thời lượng sử dụng thiết bị.

Trang bị “lá chắn” số cho thanh niên miền núi

Nhằm cụ thể hóa công tác giáo dục và bảo vệ thanh thiếu niên trên không gian mạng, Thành đoàn Đà Nẵng đã triển khai chương trình tập huấn chuyên đề “An toàn trên không gian mạng - Nhận diện, phòng ngừa và xử lý các nguy cơ đối với thanh thiếu niên” năm 2026 ngay tại xã Trà My.

Chương trình tập huấn bám sát thực tiễn với nhiều nội dung thiết thực, bao gồm: Nâng cao nhận thức về Internet và mạng xã hội; kỹ năng nhận diện các nguy cơ như lừa đảo, bắt cóc trực tuyến, bạo lực mạng và xâm hại tình dục qua mạng. Các học viên cũng được hướng dẫn cách bảo vệ dữ liệu cá nhân, kỹ năng kiểm chứng thông tin để phòng chống tin giả, cùng phương pháp xây dựng văn hóa ứng xử văn minh trên không gian ảo.

Điểm nổi bật của đợt tập huấn lần này là chú trọng trang bị kỹ năng thực hành thông qua xử lý các tình huống thực tế. Điều này giúp thanh thiếu niên nâng cao khả năng tự bảo vệ, chủ động phòng ngừa và biết cách ứng phó linh hoạt khi gặp rủi ro. Tại hội trường, các đoàn viên, thanh niên miền núi đã tích cực thảo luận, chia sẻ những vướng mắc thực tế khi sử dụng mạng xã hội, đồng thời tham khảo ý kiến chuyên gia về cách ứng xử văn minh và phương pháp sử dụng mạng xã hội để lan tỏa các hình ảnh, hoạt động Đoàn hiệu quả.

Để đạt độ phủ tối đa, Thành Đoàn Đà Nẵng đã thiết kế chuỗi chương trình gồm 3 lớp tập huấn chuyên biệt dành cho các nhóm đối tượng: Giáo viên trung học cơ sở, học sinh trung học cơ sở và cán bộ Đoàn, đoàn viên thanh niên khu vực miền núi. Việc bồi dưỡng kiến thức đồng bộ cho cả thầy cô, học sinh và cán bộ Đoàn tạo nên một mạng lưới hỗ trợ toàn diện từ nhà trường đến cộng đồng.

Chương trình tập huấn không chỉ góp phần phát huy vai trò xung kích của tổ chức Đoàn trong công tác giáo dục, định hướng thanh thiếu niên trong thời đại số, mà còn là bước tiến quan trọng hướng tới mục tiêu xây dựng một môi trường mạng an toàn, lành mạnh và văn minh cho tuổi trẻ vùng cao Trà My.