Khám phá hành trình lấy mật ong khoái trên đại ngàn Kỳ Thượng, Quảng Ninh

Mỗi khi mùa mật ong khoái đến, người dân Dao ở Kỳ Thượng (Quảng Ninh) lại chuẩn bị hành trang, vào rừng tìm những tổ ong nằm trên vách đá, thân cây cao. Công việc đòi hỏi kinh nghiệm, sự am hiểu địa hình và những bí quyết được truyền qua nhiều thế hệ.

Theo dấu ong rừng, giữ nghề truyền thống

Từ sáng sớm, người dân chuẩn bị hành trang, men theo những con đường rừng, vượt đèo, qua suối để tìm những tổ ong khoái ẩn mình giữa những tán cây cao của đại ngàn Kỳ Thượng.

Hành trình ấy không chỉ đòi hỏi kinh nghiệm đi rừng, sự am hiểu thiên nhiên mà còn thể hiện mối gắn bó lâu đời giữa con người với núi rừng. Theo chân bà con trong mùa khai thác mật, du khách có dịp khám phá một nét lao động đặc trưng của đồng bào Dao, nơi những kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thế hệ vẫn được gìn giữ.

Ong khoái thường làm tổ trên những cành cây cao, thân cây hoặc vách đá giữa rừng tự nhiên. Theo chị Lý Thị Năm, Quản lý Khu du lịch cộng đồng Am Váp Farm, việc tìm kiếm và thu hoạch mật là cả một quá trình đòi hỏi kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Người dân dựa vào dấu hiệu hoạt động của ong để tìm tổ. Theo tập quán địa phương, người phát hiện tổ trước sẽ đánh dấu quyền khai thác.

Khi tìm được tổ, bà con tiếp tục quan sát tình trạng tổ ong, độ trưởng thành của mật và các điều kiện liên quan trước khi quyết định thu hoạch. Công việc thường do những người có kinh nghiệm thực hiện, bởi tổ ong nằm ở vị trí cao, địa hình hiểm trở, đòi hỏi sự khéo léo và cẩn trọng.

Chị Năm cho biết, việc khai thác được thực hiện có chọn lọc, không tận diệt, góp phần giữ gìn nguồn mật tự nhiên cho những mùa tiếp theo. Mật sau khi lấy được lọc bỏ tạp chất, bảo quản trong dụng cụ sạch, kín để giữ chất lượng sản phẩm.

Với đồng bào Dao ở Kỳ Thượng, mỗi chuyến đi tìm mật không chỉ mang lại nguồn thu nhập mà còn là dịp gìn giữ những tri thức bản địa gắn với rừng. Từ cách nhận biết tổ ong đến kinh nghiệm khai thác, những kiến thức ấy được truyền lại qua nhiều thế hệ, trở thành một phần trong đời sống văn hóa của cộng đồng.

Từ giọt mật rừng đến sinh kế du lịch cộng đồng

Sau hành trình vào rừng, những giọt mật ong khoái vàng óng được người dân mang về Kỳ Thượng Am Váp Farm để giới thiệu và tiêu thụ. Mật ong không chỉ được bán trực tiếp cho du khách làm quà mà còn được sử dụng tại nhà hàng của Farm để chế biến, phục vụ các món ăn như chấm bánh, chấm khoai, ướp đồ nướng hay pha nước uống.

Theo chị Lý Thị Năm, đây chính là sự kết hợp ý nghĩa giữa du lịch cộng đồng và tiêu thụ nông sản địa phương. Farm trở thành cầu nối đưa những sản vật do chính người dân làm ra đến gần hơn với du khách, góp phần tạo đầu ra cho sản phẩm, tăng thu nhập và cải thiện sinh kế cho bà con.

Từ những sản vật vốn gắn bó với đời sống thường ngày của người dân, Am Váp Farm từng bước kết nối với hoạt động du lịch cộng đồng, tạo thêm giá trị cho nông sản địa phương.

Với người dân bản địa, mỗi mùa mật ong khoái không chỉ mang lại nguồn thu nhập mà còn là kết tinh của vốn kinh nghiệm quý báu, của tình yêu và sự gắn bó giữa con người với núi rừng. Những chuyến đi tìm mật, những kinh nghiệm nhận biết tổ ong hay cách khai thác đều phản ánh mối quan hệ lâu đời giữa cộng đồng và môi trường tự nhiên.

“Đến với Kỳ Thượng Am Váp Farm, du khách không chỉ được khám phá cảnh sắc thiên nhiên, tìm hiểu đời sống văn hóa người Dao mà còn được lắng nghe những câu chuyện chân thực về nghề lấy mật, thưởng thức và lựa chọn những sản vật đặc trưng của địa phương”, chị Lý Thị Năm cho biết.

Không chỉ khai thác lợi thế cảnh quan thiên nhiên, Kỳ Thượng Am Váp Farm còn hướng tới phát huy những giá trị văn hóa, sản vật đặc trưng của đồng bào Dao. Những câu chuyện về nghề đi rừng, cách khai thác mật ong khoái hay đời sống thường ngày của người dân trở thành một phần trải nghiệm dành cho du khách.

“Chúng tôi mong muốn mỗi chuyến tham quan không chỉ mang lại niềm vui cho du khách mà còn góp phần tạo sinh kế, quảng bá nông sản và lan tỏa giá trị văn hóa bản địa”, chị Năm hào hứng chia sẻ.

Giữa đại ngàn Kỳ Thượng, mùa mật ong khoái không chỉ mang đến hương vị đặc trưng của núi rừng mà còn mở ra hướng kết nối giữa nghề truyền thống và phát triển du lịch cộng đồng. Từ những chuyến đi tìm mật của người dân bản, sản vật địa phương đang từng bước trở thành cầu nối đưa văn hóa Dao đến gần hơn với du khách.

Các sản phẩm thảo dược đồng bào dân tộc ở vùng cao Kỳ Thượng khai thác từ tự nhiên như trà Hoa vàng, nấm lim xanh, mật ong khoái hay bài thuốc ngâm toàn thân của đồng bào Dao được trưng bày phục vụ du khách.

Chia sẻ với PV Báo Điện tử VTC News, ông Vi Văn Dũng, Phó trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Kỳ Thượng, cho biết cùng với việc nâng cao nhận thức, thay đổi tập quán sinh hoạt, công tác tuyên truyền, vận động đồng bào thực hiện tốt chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước cho đồng bào dân tộc ở địa phương xã Kỳ Thượng còn gắn với mục tiêu phát triển kinh tế, giảm nghèo bền vững.

Trong đó, việc khuyến khích người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, khai thác lợi thế đất đai, thiên nhiên ban tặng để phát triển những mô hình du lịch, dịch vụ, sản xuất, kinh doanh các sản phẩm cây trồng, con vật nuôi có giá trị kinh tế cao được xác định là một hướng đi quan trọng. Điển hình là mô hình Khu du lịch cộng đồng trải nghiệm Am Váp Farm.

Theo lãnh đạo Phòng Văn hóa - Xã hội xã Kỳ Thượng, Khu du lịch này do anh Lý Tài Ngân, Giám đốc Công ty Cổ phần Am Váp Farm cùng các cộng sự là anh em trong gia đình và người địa phương xây dựng và đang vận hành, phát triển tốt.

Anh Lý Tài Ngân là một trong 5 điển hình tiên tiến người dân tộc thiểu số ở địa phương được đề nghị biểu dương, tôn vinh điển hình tiên tiến trong vùng đồng bào Dân tộc thiểu số và miền núi TP Quảng Ninh lần thứ nhất, năm 2026 sắp diễn ra vào trung tuần tháng 11/2026.