El Niño tiến tới cường độ cực đại: 2027 có thể trở thành năm nóng nhất lịch sử

Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) dự báo El Niño sẽ đạt cường độ cực đại vào đầu năm 2027 và phát triển thành một đợt “rất mạnh”. Phòng thí nghiệm Tác động Khí hậu thuộc Đại học Chicago ước tính nhiệt độ tăng thêm do hiện tượng này có thể khiến khoảng 451.000 người tử vong trong giai đoạn từ tháng 9/2026 đến tháng 2/2027.

Khi nào El Niño trở thành siêu El Niño?

El Niño là pha nóng của chu kỳ El Niño - Dao động phương Nam (ENSO), hiện tượng khí hậu tự nhiên có khả năng tác động đến thời tiết trên phạm vi toàn cầu. Nó thường xuất hiện 2-7 năm một lần, khi gió tín phong suy yếu khiến vùng biển phía đông Thái Bình Dương ấm lên.

Nhiệt độ nước biển tăng cao tại vùng xích đạo Thái Bình Dương là một trong những dấu hiệu chính của El Niño. Tháng này, nhiệt độ bề mặt biển tại đây cao hơn mức bình thường 3,05°C, mức chênh lệch lớn nhất đối với một đợt El Niño kể từ khi có số liệu, theo Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA).

NOAA phân loại El Niño dựa trên mức chênh lệch nhiệt độ tại vùng xích đạo Thái Bình Dương. Mức tăng 0,5 độ C được coi là El Niño yếu, 1°C là trung bình, 1,5°C là mạnh và từ 2°C là rất mạnh. Cơ quan này xác nhận điều kiện El Niño bắt đầu từ tháng 6.

WMO không chính thức sử dụng thuật ngữ “siêu El Niño”, song dự báo đợt hiện nay sẽ phát triển thành một sự kiện “rất mạnh”, đủ sức gây những thay đổi đáng kể về nhiệt độ và lượng mưa trên thế giới.

Đợt El Niño mạnh năm 2023-2024, kết hợp với biến đổi khí hậu, góp phần đưa 2024 trở thành năm nóng nhất từng được ghi nhận. Cùng năm, Bolivia và Venezuela hứng chịu các vụ cháy nghiêm trọng, Nepal, Sudan và Tây Ban Nha xảy ra lũ lụt lớn, trong khi nắng nóng tại Mexico và Saudi Arabia khiến hàng nghìn người thiệt mạng.

Biến đổi khí hậu khuếch đại El Niño

El Niño không phải hậu quả của biến đổi khí hậu mà là hiện tượng tự nhiên. Tuy nhiên, nền nhiệt Trái Đất ngày càng cao có thể khiến tác động của nó trở nên nghiêm trọng hơn.

Phát thải khí nhà kính đã khiến nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng khoảng 1,4°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Trên nền nhiệt này, El Niño có thể đẩy nhiệt độ lên mức cao hơn, đồng thời làm trầm trọng hạn hán hoặc mưa lớn, kéo theo nguy cơ cháy rừng, lũ lụt và mất mùa.

Một số nhà khoa học cho rằng đợt El Niño hiện nay có thể cho thấy phần nào những điều kiện thời tiết cực đoan mà thế giới sẽ thường xuyên đối mặt trong vài thập kỷ tới khi Trái Đất tiếp tục nóng lên.

Sự kết hợp giữa El Niño và biến đổi khí hậu cũng khiến WMO cảnh báo 2027 có thể trở thành năm nóng nhất kể từ khi bắt đầu có số liệu quan trắc.

Những khu vực nào có thể chịu ảnh hưởng?

Tác động rõ rệt nhất là nguy cơ gia tăng số người tử vong do nắng nóng. Trong khoảng 451.000 ca tử vong tăng thêm được Phòng thí nghiệm Tác động Khí hậu Đại học Chicago dự báo đến tháng 2/2027, Nigeria có thể chịu ảnh hưởng lớn nhất với khoảng 31.400 ca, tiếp đến là Indonesia với 19.300 và Sudan 17.600.

Theo nhóm nghiên cứu, hệ thống cảnh báo sớm, bảo vệ người lao động ngoài trời và các biện pháp ứng phó khẩn cấp khác có thể giúp giảm hàng chục nghìn ca tử vong.

El Niño cũng làm thay đổi lượng mưa giữa các khu vực. Miền nam Nam Mỹ và một phần Trung Á thường mưa nhiều hơn, làm tăng nguy cơ lũ lụt. Năm 2024, lũ tại bang Rio Grande do Sul, Brazil, khiến hơn 180 người thiệt mạng và khoảng 600.000 người phải rời bỏ nhà cửa.

Ngược lại, miền nam châu Phi, Trung Mỹ và Australia thường khô hạn hơn, ảnh hưởng đến năng suất cây trồng và sản xuất thủy điện. Các nhà xuất khẩu gạo dự báo sản lượng tại Ấn Độ, nước sản xuất gạo lớn nhất thế giới, có thể giảm mạnh nhất kể từ giai đoạn 2009-2010, khi hạn hán liên quan đến El Niño từng làm sản lượng sụt giảm.

Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) dự báo gần 50 triệu người có nguy cơ rơi vào tình trạng thiếu đói nghiêm trọng vào cuối năm 2027 do tác động của El Niño, trong đó miền nam châu Phi và Nam Mỹ nằm trong nhóm chịu ảnh hưởng nặng.

Ngoài hạn hán và mưa lũ, El Niño có thể làm các đợt nắng nóng nghiêm trọng hơn ngay cả ở những nơi cách xa Thái Bình Dương như châu Âu, đồng thời làm tăng hoạt động của bão tại khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương.