Doanh nghiệp nhỏ có thể thắng lớn nhờ chuyển đổi số?

Chuyển đổi số đã trở thành yêu cầu thực tiễn đối với sự phát triển của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs). Nhằm thúc đẩy tiến trình này, Thủ tướng phê duyệt Đề án Chuyển đổi số các doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đoạn 2026 - 2030 theo Quyết định 433/QĐ-TTg ban hành ngày 16/3/2026.

Đề án hướng tới mục tiêu hỗ trợ ít nhất 500.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng cao năng lực cạnh tranh, ứng dụng công nghệ số và tham gia sâu vào nền kinh tế số. Cùng với đó, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng ban hành bộ tiêu chí đánh giá mức độ chuyển đổi số, giúp SMEs tự rà soát và hoạch định lộ trình cải thiện nội tại.

Định hình “Thắng lớn từ những thay đổi nhỏ”

Đối với các doanh nghiệp quy mô nhỏ, khái niệm chuyển đổi số thành công không nằm ở việc trang bị những hệ thống hạ tầng đắt đỏ, mà nằm ở hiệu quả đo lường được trên từng quy trình vận hành cụ thể.

Ông Phạm Trọng Tâm, Giám đốc công ty TNHH Năng lượng Thiên Đức Phát tại Lâm Đồng, một đơn vị hoạt động trong lĩnh vực chăn nuôi nông nghiệp công nghệ cao, cho rằng thắng lớn đối với doanh nghiệp nhỏ là khi công nghệ giúp tối ưu hóa chi phí đầu vào, hạn chế dịch bệnh và duy trì sự ổn định về chất lượng sản phẩm.

Theo chia sẻ của ông Phạm Trọng Tâm, thay vì đầu tư các hệ thống phức tạp, doanh nghiệp bắt đầu bằng giải pháp đơn giản như đưa toàn bộ quy trình theo dõi kỹ thuật chăn nuôi và xử lý môi trường lên biểu mẫu điện tử trên điện thoại di động. Người lao động chỉ cần cập nhật trạng thái chuồng trại hàng ngày qua ứng dụng. Dữ liệu này chuyển trực tiếp về bộ phận điều hành. Khi có thông số bất thường như mùi hôi gia tăng hay lượng thức ăn giảm, hệ thống tự động cảnh báo để kỹ thuật viên xử lý kịp thời.

Giải pháp này giúp doanh nghiệp kiểm soát môi trường nuôi, giảm tỷ lệ sử dụng kháng sinh và tiết kiệm đáng kể chi phí vận hành.

Ở góc độ cung cấp giải pháp công nghệ, ông Trịnh Minh Khoa, Giám đốc Kinh doanh của công ty cổ phần Udata - một đơn vị mới nhận đầu tư từ quỹ BK Fund, nhận định “thắng lớn” của doanh nghiệp nhỏ thể hiện qua chỉ số hoàn vốn đầu tư (ROI) trên một hoặc hai điểm nghẽn thực tế, chẳng hạn như dòng tiền, thời gian xử lý đơn hàng hay tỷ lệ giữ chân khách hàng.

Ông Trịnh Minh Khoa dẫn chứng trường hợp ứng dụng trợ lý AI (Ugate) vào khâu chăm sóc khách hàng. Trước khi áp dụng, bộ phận hỗ trợ mất trung bình 4 giờ mỗi ngày để giải quyết các câu hỏi lặp lại hoặc kiểm tra kế hoạch sản xuất giữa các phòng ban. Sau khi đưa công nghệ vào vận hành, thời gian xử lý giảm 20%, giúp giải phóng nguồn lực nhân sự sang các công việc tạo ra giá trị cao hơn.

Hiệu quả này xuất phát từ việc chọn đúng quy trình có tần suất hoạt động cao để tối ưu hóa thay vì triển khai dàn tràn. Tăng cường khả năng kiểm soát quy trình vận hành hay giảm thời gian thực thi công việc, giải phóng nguồn lực để tăng năng suất... là những bước đầu tiên trong việc tạo ra lợi thế cạnh tranh cho các SMEs trong bối cảnh doanh nghiệp quy mô lớn thường có xu hướng chậm chạp hơn do quy trình cồng kềnh.

Bên cạnh đó, sự ra đời của bộ tiêu chí đánh giá mức độ chuyển đổi số do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành được kỳ vọng sẽ tạo ra khung tham chiếu chung cho thị trường, giúp doanh nghiệp định vị hiện trạng, nhận diện lỗ hổng trong quản trị và xây dựng lộ trình đầu tư dựa trên dữ liệu thay vì cảm tính.

Đánh giá về công cụ này, ông Trịnh Minh Khoa cho rằng bộ tiêu chí đóng vai trò như một bản đồ khởi đầu, cung cấp ngôn ngữ chung cho cả doanh nghiệp và đơn vị tư vấn. Tuy nhiên, việc tự đánh giá có thể mang tính chủ quan. Điểm số chỉ phản ánh bức tranh tại một thời điểm nhất định và sẽ phát huy hiệu quả tốt nhất khi được kết nối với đội ngũ tư vấn chuyên môn để định hình các bước đi tiếp theo.

Tuy nhiên, thực tế triển khai tại địa phương cũng ghi nhận những thách thức riêng. Ông Trương Văn Đức, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Khởi nghiệp tỉnh Lâm Đồng, phân tích các doanh nghiệp nhỏ tại địa phương còn gặp nhiều khó khăn khi đối chiếu 6 trụ cột đánh giá gồm khách hàng, chiến lược, công nghệ, vận hành, văn hóa và dữ liệu.

Việc thực thi các trụ cột này đòi hỏi sự phối hợp liên phòng ban, trong khi thói quen vận hành thủ công và dữ liệu phân tán của khu vực doanh nghiệp nhỏ đang là rào cản lớn. Bên cạnh đó, vẫn có những đơn vị xem chuyển đổi số là một khoản chi phí tốn kém thay vì một khoản đầu tư tạo ra lợi thế cạnh tranh dài hạn.

Bứt phá nhờ lợi thế chuyển đổi số linh hoạt

Trong nền kinh tế số, tốc độ và khả năng thích ứng linh hoạt đã thay thế quy mô để trở thành thước đo sức mạnh mới của doanh nghiệp. Chiếm tới 97% - 98% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam, khối SMEs sở hữu bộ máy gọn nhẹ, giúp họ dễ dàng làm chủ dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để nhanh chóng điều chỉnh mô hình kinh doanh cũng như khai thác hiệu quả các thị trường ngách.

Không chỉ gia tăng tốc độ phản ứng, chuyển đổi số còn giải quyết trực tiếp ba bài toán cốt lõi của SMEs bao gồm chi phí, thị trường và nguồn vốn. Việc tận dụng các nền tảng thương mại điện tử, thương mại qua video và tự động hóa vận hành trên điện toán đám mây giúp doanh nghiệp xóa bỏ rào cản địa lý, cắt giảm lãng phí nhân sự và mở rộng tệp khách hàng mà không chịu gánh nặng chi phí mặt bằng.

Bên cạnh đó, số hóa hoạt động tài chính cùng hóa đơn điện tử tạo ra lịch sử giao dịch minh bạch, trở thành “tài sản tín nhiệm” giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận các gói vay ưu đãi từ ngân hàng dựa trên dòng tiền thực tế thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tài sản thế chấp.

Để tối ưu hóa chi phí đầu tư ban đầu, SMEs có thể chủ động tận dụng đòn bẩy từ hạ tầng và các chính sách hỗ trợ của Nhà nước, cũng như ưu đãi tiếp cận hạ tầng công nghệ mới. Dù nguồn lực tài chính hay năng lực nhân sự vẫn là những thách thức cố hữu, giới chuyên môn nhận định chi phí hiện không còn là rào cản lớn nhất nhờ sự phổ biến của các mô hình dịch vụ phần mềm (SaaS).

Nút thắt lớn nhất hiện nằm ở tư duy quyết đoán của cấp lãnh đạo và năng lực thích ứng của đội ngũ vận hành. Việc kiên trì đào tạo nhân sự chuyển từ thói quen làm việc dựa trên kinh nghiệm sang vận hành dựa trên dữ liệu sẽ là chìa khóa để doanh nghiệp nhỏ tối ưu hóa vận hành và bứt phá thị phần.