Đàm phán Mỹ - Iran có tiến triển

Tuy nhiên, Mỹ vẫn cân nhắc khả năng nối lại các cuộc tấn công quân sự với Iran, trong bối cảnh căng thẳng tại eo biển Hormuz chưa được giải quyết.

Chuyển động của Iran giúp trì hoãn leo thang quân sự

Mỹ và Iran có thể đang tiến gần hơn tới một bước đột phá trong nỗ lực đạt thỏa thuận chấm dứt cuộc xung đột giữa hai nước, vốn phần lớn đã tạm ngừng. Hãng tin Bloomberg ngày 6/11 dẫn lời một nhà ngoại giao am hiểu các cuộc thảo luận cho biết triển vọng đạt được thỏa thuận trở nên rõ ràng hơn sau khi Iran đồng ý xem xét những đề xuất của Qatar về các nhượng bộ liên quan đến chương trình hạt nhân. Đây là chủ đề Tehran từng kiên quyết không đưa ra thảo luận.

Thông tin được đưa ra sau cuộc điện đàm giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Quốc vương Qatar Tamim Al-Thani về các nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng. Qatar đang đóng vai trò trung gian trong các cuộc đàm phán gián tiếp nhằm tìm kiếm giải pháp chấm dứt cuộc xung đột kéo dài nhiều tháng qua.

Theo một nhà ngoại giao am hiểu tiến trình đàm phán, thỏa thuận đang được thảo luận trong những ngày gần đây tập trung trước hết vào việc Iran mở lại eo biển Hormuz để đổi lấy việc Mỹ nới lỏng các biện pháp trừng phạt. Sau đó, hai bên sẽ tiến tới những cuộc đàm phán rộng hơn về chương trình hạt nhân của Tehran.

Một quan chức Mỹ và một nhà ngoại giao am hiểu vấn đề xác nhận với tờ The Times of Israel ngày 6/11 rằng các nhà đàm phán Iran đang xem xét những đề xuất yêu cầu Tehran hạn chế chương trình hạt nhân. Đây được xem là diễn biến đáng chú ý, bởi trong thời gian dài, Iran không chấp nhận thảo luận về vấn đề cốt lõi dẫn tới cuộc xung đột.

Các đề xuất do trung gian Qatar đưa ra sau nhiều vòng tiếp xúc với giới chức Iran tại Tehran và Doha trong tuần trước. Những đề xuất này không yêu cầu Iran hủy bỏ hoàn toàn chương trình hạt nhân, nhưng đề cập đến lượng urani được làm giàu ở mức cao mà nước này đang sở hữu. Đổi lại, Mỹ sẽ đưa ra những nhượng bộ đáng kể về trừng phạt kinh tế.

Tuy nhiên, Tehran vẫn đặt ra những điều kiện riêng. Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Ali Bagheri ngày 6/11 nói với truyền hình nhà nước rằng Iran không hài lòng với những cam kết trên giấy tờ và cần nhìn thấy các bước đi thực tế từ phía Mỹ trước khi khởi động bất kỳ nỗ lực ngoại giao mới nào.

Một quan chức cấp cao Iran nói với Reuters rằng Tehran đã chuyển cho Washington thông qua Qatar một đề xuất về hạt nhân, nhưng chỉ đồng ý thảo luận sau khi Mỹ đáp ứng 7 yêu cầu của nước này. Washington hiện đang xem xét đề xuất.

Song song với kênh Qatar, Iran cũng thúc đẩy các hoạt động ngoại giao với những đối tác khác. Ngoại trưởng Abbas Araghchi ngày 5/11 đã trao đổi với những người đồng cấp Saudi Arabia và Qatar về các nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng trong khu vực. Trong khi đó, người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Mohsen Rezaei gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Moscow và chuyển thông điệp của Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei, theo truyền thông nhà nước Iran.

Phát biểu với phóng viên ngày 6/11, Tổng thống Donald Trump bày tỏ lạc quan về tiến trình tiếp xúc với Tehran. Ông nói Mỹ đang đạt kết quả tốt trong quan hệ với Iran và hai bên vẫn duy trì đối thoại.

Dù vậy, những tín hiệu tích cực từ các cuộc tiếp xúc chưa đồng nghĩa với việc hai bên đã tiến gần tới một thỏa thuận cụ thể. Ông Jason Brodsky, Giám đốc chính sách của tổ chức United Against Nuclear Iran, cảnh báo việc Iran tham gia đàm phán không nhất thiết đồng nghĩa với việc nước này sẵn sàng nhượng bộ.

Ông cho rằng Iran đã thảo luận về chương trình hạt nhân với Mỹ trong nhiều thập kỷ, do đó việc nối lại đối thoại chưa thể được coi là bước đột phá. Theo ông Brodsky, các bên trung gian đang cố gắng tạo ra hình ảnh tích cực về tiến trình đàm phán nhằm trì hoãn khả năng Mỹ leo thang quân sự. Ông kêu gọi thận trọng trước những thông tin về triển vọng đạt thỏa thuận.

Eo biển Hormuz tiếp tục “nóng”

Trong lúc các bên tìm kiếm giải pháp ngoại giao, tình hình an ninh tại eo biển Hormuz vẫn diễn biến phức tạp. Cơ quan Điều phối thương mại hàng hải Anh (UKMTO) cho biết thuyền trưởng một tàu chở dầu đang đi qua eo biển Hormuz báo cáo xảy ra một vụ nổ tại khu vực mạn trái, gần đường mớn nước của con tàu, cách Khasab thuộc Oman khoảng 16 hải lý về phía Đông.

Theo UKMTO, con tàu vẫn có thể tự vận hành và tiếp tục hành trình. Toàn bộ thủy thủ đoàn đều an toàn và đã được kiểm đếm đầy đủ.

Eo biển Hormuz hiện là một trong những vấn đề then chốt trong các cuộc thương lượng nhằm chấm dứt xung đột. Iran muốn Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa và nới lỏng các biện pháp trừng phạt, trong khi Washington yêu cầu khôi phục quyền tự do hàng hải qua tuyến đường thủy có vai trò đặc biệt quan trọng đối với hoạt động vận chuyển dầu mỏ toàn cầu.

Những diễn biến hiện nay cho thấy Mỹ và Iran đang đồng thời duy trì hai hướng tiếp cận: tiếp tục thăm dò khả năng đạt thỏa thuận thông qua trung gian Qatar, nhưng vẫn giữ phương án quân sự trên bàn đàm phán.

Việc Tehran có thực sự chấp nhận những giới hạn đối với chương trình hạt nhân hay không, cũng như mức độ nhượng bộ mà Washington sẵn sàng đưa ra, sẽ là những yếu tố quyết định triển vọng của tiến trình ngoại giao trong những ngày tới.