Căn bệnh âm thầm lấy đi ánh sáng của hàng triệu người cao tuổi

Khoảng 70-80% người trên 60 tuổi có dấu hiệu đục thủy tinh thể. Đây là quá trình lão hóa tự nhiên của mắt, song nếu được phát hiện và điều trị đúng thời điểm, người bệnh có thể giữ lại thị lực và khả năng tự chủ trong sinh hoạt.

“Đục thủy tinh thể là nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa tại Việt Nam, nhưng nhiều người cao tuổi vẫn xem đây là hệ quả tất yếu của tuổi già, bỏ qua cơ hội điều trị“, ông Lương Trọng Tường, Giám đôc Bệnh viện Mắt Sài Gòn Sông Hàn, nói tại chương trình khám mắt nhân đạo cho đồng bào dân tộc thiểu số ở hai xã Khe Tre và Long Quảng (TP Huế), ngày 17/8.

Đục thủy tinh thể thường không xuất hiện đột ngột. Thủy tinh thể vốn trong suốt, nằm phía sau đồng tử và có nhiệm vụ hội tụ ánh sáng lên võng mạc. Khi tuổi tác tăng, các protein trong bộ phận này biến đổi, khiến thủy tinh thể dần cứng và mất độ trong.

Ban đầu, người bệnh có thể chỉ thấy hình ảnh không còn sắc nét như trước, dễ bị lóa khi gặp ánh sáng, màu sắc nhạt hơn hoặc khó đọc chữ. Nhiều người vẫn sinh hoạt bình thường nên không để ý những thay đổi này.

Theo thời gian, thị lực tiếp tục giảm, gây khó khăn khi đi lại, làm việc, đọc sách hoặc quan sát vào ban đêm. Khi thủy tinh thể đục nhiều, người bệnh có thể mất thị lực nghiêm trọng, thậm chí mù lòa.

Điều đáng nói, không ít người cao tuổi coi mắt mờ là chuyện bình thường khi về già. Tâm lý này đặc biệt phổ biến ở những khu vực miền núi, nơi việc tiếp cận các cơ sở chuyên khoa mắt còn hạn chế.

“Tại các địa bàn miền núi, người dân chủ yếu sống bằng nông, lâm nghiệp, khả năng tiếp cận dịch vụ y tế chuyên sâu còn hạn chế. Khoảng cách địa lý và chi phí điều trị cũng khiến nhiều người trì hoãn việc khám chữa bệnh”, ông Tường cho biết.

Trong khi đó, phần lớn trường hợp đục thủy tinh thể có thể cải thiện thị lực bằng phẫu thuật thay thủy tinh thể nhân tạo khi có chỉ định.

Theo Bộ Y tế, Việt Nam hiện có khoảng 2 triệu người mù lòa, trong đó đục thủy tinh thể là nguyên nhân hàng đầu. Mỗi năm, khoảng 150.000 ca mắc mới được ghi nhận, chủ yếu ở nhóm trên 50 tuổi.

Gánh nặng này được dự báo tiếp tục tăng khi dân số Việt Nam già hóa nhanh. Năm 2024, cả nước có khoảng 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên. Con số này dự kiến lên khoảng 18 triệu vào năm 2030.

Tuổi thọ tăng đồng nghĩa số người có nguy cơ mắc các bệnh lý mắt liên quan đến lão hóa cũng nhiều hơn. Với đục thủy tinh thể, việc chờ đến khi thị lực giảm nặng mới đi khám có thể khiến người bệnh mất đi một khoảng thời gian dài sống phụ thuộc vào người khác.

Đây cũng là lý do chương trình “Mắt sáng cho người cao tuổi” giai đoạn 2025-2028 được Bộ Y tế, Hội Người cao tuổi cùng các đơn vị triển khai. Chương trình hướng tới khám, sàng lọc bệnh lý mắt cho hơn 90% người cao tuổi và hỗ trợ phẫu thuật kịp thời cho 100% trường hợp có chỉ định điều trị đục thủy tinh thể, ưu tiên người có hoàn cảnh khó khăn.

Tại Huế, chương trình trao 1.000 suất khám mắt miễn phí, gồm đo thị lực, tư vấn và cấp thuốc. Hàng trăm người dân được bác sĩ kiểm tra, sàng lọc các bệnh lý về mắt. Những trường hợp cần phẫu thuật được lập hồ sơ để tiếp tục hỗ trợ điều trị miễn phí.

Với người cao tuổi, giữ được thị lực không chỉ là nhìn rõ hơn. Đó còn là khả năng tự đi lại, chăm sóc bản thân, làm việc và tiếp tục cuộc sống mà không phải phụ thuộc quá nhiều vào con cháu.

Các bác sĩ khuyến cáo người dân không nên chờ đến khi mắt nhìn quá mờ mới đi khám. Khi xuất hiện các dấu hiệu như nhìn nhòe, giảm thị lực, chói sáng, khó quan sát ban đêm hoặc màu sắc không còn rõ, người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa mắt để kiểm tra.

Đục thủy tinh thể có thể là một phần của quá trình lão hóa, nhưng mù lòa vì căn bệnh này không nhất thiết phải là điều người già chấp nhận như số phận.