Khi các tập đoàn công nghệ lớn như SpaceX, Blue Origin hay Varda Space liên tục công bố kế hoạch khai thác vũ trụ, câu hỏi về quyền sở hữu và thừa hưởng các vì sao ngày càng trở nên cấp thiết.
Vũ trụ bao la - di sản chung hay tài sản thương mại? (Ảnh: Getty Images)
Tranh luận về lực lượng lao động vũ trụ đang trở thành chủ đề nóng. Jeff Bezos từng tuyên bố robot sẽ thay thế con người trong việc xây dựng hạ tầng vũ trụ. Tuy nhiên, Will Bruey - nhà sáng lập Varda Space - lại cho rằng trong vòng 15 - 20 năm tới, việc đưa lao động phổ thông lên quỹ đạo sẽ rẻ hơn phát triển máy móc. Quan điểm này mở ra viễn cảnh hàng nghìn công nhân phải sống và làm việc trong môi trường khắc nghiệt, đặt ra câu hỏi về quyền lợi, an toàn và đạo đức.
Ở khía cạnh pháp lý, chuyên gia đạo đức không gian Mary-Jane Rubenstein cảnh báo rằng luật hiện hành cho phép các công ty khai thác tài nguyên từ Mặt trăng và tiểu hành tinh mà không cần sở hữu chúng. Bà so sánh điều này như việc không sở hữu ngôi nhà, nhưng lại được phép tháo dỡ toàn bộ sàn, cột và nội thất bên trong.
Theo bà Rubenstein, đây là hình thức chiếm đoạt gián tiếp, tiềm ẩn nguy cơ biến không gian thành “miền Tây hoang dã” mới, nơi lợi ích thương mại lấn át lợi ích chung.
Nữ chuyên gia cũng nhấn mạnh đến vấn đề rác vũ trụ, hàng triệu mảnh vụn từ vệ tinh và tên lửa cũ đang trôi nổi quanh Trái đất, đe dọa an toàn của các sứ mệnh mới. Bà cho rằng thay vì biến Mặt trăng thành “trạm xăng vũ trụ” để phục vụ khai thác thương mại, nhân loại cần chiến lược hợp tác quốc tế nhằm quản lý và bảo vệ môi trường không gian.
Đặc biệt, bà kêu gọi Mỹ xem xét lại Đạo luật Wolf, đạo luật được Quốc hội Mỹ thông qua năm 2011, cấm NASA và các cơ quan liên bang hợp tác song phương với Trung Quốc trong lĩnh vực không gian.
Bà Rubenstein cho rằng quy định này khiến Mỹ và Trung Quốc khó phối hợp xử lý những vấn đề mang tính toàn cầu như rác vũ trụ và khai thác tài nguyên ngoài Trái Đất, vốn không thể giải quyết đơn lẻ.
Theo các chuyên gia, "đạo đức không gian" không chỉ là khái niệm lý thuyết mà là một nhu cầu cấp thiết trong thời đại khai thác vũ trụ. Nếu không có khung pháp lý và chuẩn mực chung, việc khai thác vũ trụ có thể dẫn đến bất bình đẳng mới, nơi một số ít tập đoàn kiểm soát tài nguyên của cả nhân loại.
Bà Rubenstein khẳng định: “Chúng ta cần suy nghĩ lại về cách tiếp cận không gian. Đó không phải mỏ vàng mà là một di sản chung cần được bảo vệ”.
Bình luận