Vì sao ngọn núi giữa lòng Quy Nhơn đang gây 'bão' dư luận?

Theo ghi nhận, hơn 20 năm qua, một khu dân cư đông đúc đã sinh sống bao quanh khu vực ngọn núi Một. Hiện có 183 hộ dân sinh sống trên và ven sườn núi thuộc tổ 19 cùng 45 hộ ngụ ngay dưới chân núi thuộc tổ 20, phường Quy Nhơn.

Mỗi mùa mưa bão, đất đá bị phong hóa nặng nề trên triền núi lại nguy cơ trút xuống khiến hàng trăm người lâm cảnh ăn không ngon, ngủ không yên. Điển hình là đợt mưa bão cuối năm 2025, sau những đợt mưa như trút nước, hàng nghìn khối đất đá cùng cây cối gãy đổ từ trên sườn núi sạt trượt xuống khu dân cư tổ 20 dưới chân núi khiến 5 căn nhà bị vùi lấp và đổ sập hoàn toàn. Rất may, người dân được chính quyền địa phương di dời đến nơi an toàn trước đó nên không có thiệt hại về người.

Mới đây, đề xuất “đào hạ, san phẳng núi Một” từ UBND phường Quy Nhơn đã lập tức biến khu vực này thành tâm điểm chú ý của dư luận. Luồng ý kiến đồng thuận cho rằng việc san phẳng núi không chỉ triệt tiêu hoàn toàn mầm họa sạt lở, bảo vệ tính mạng người dân mà còn giải quyết bài toán quỹ đất đô thị, hạ tầng giao thông và tạo ra nguồn đất đá san lấp quý giá cho các dự án phát triển kinh tế - xã hội.

Ở chiều ngược lại, không ít quan điểm bày tỏ sự băn khoăn khi cho rằng việc “xóa sổ” một ngọn núi nằm giữa lòng đô thị là quyết định quá tốn kém và mang tính “ứng phó thô bạo” với thiên nhiên. Dưới góc độ kỹ thuật địa chất hiện đại, các giải pháp gia cố ta-luy, kè chống sạt lở kết hợp di dời hoàn toàn khả thi để giữ lại mảng xanh tự nhiên. Thậm chí, một số luồng thông tin trên mạng xã hội còn kêu gọi giữ lại núi Một như một “di tích lịch sử” cần được bảo tồn.

Trước những luồng ý kiến trái chiều, lãnh đạo chính quyền và các nhà nghiên cứu đã trực tiếp lên tiếng làm rõ. Ông Phạm Anh Tuấn - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai - cho biết, nhiệm vụ cấp bách nhất hiện nay là di dời ngay người dân khỏi khu vực nguy hiểm trước mùa mưa. Phương án san phẳng mới chỉ là đề xuất của địa phương, chưa có quyết định chính thức và sẽ được nghiên cứu bài bản.

Ông Tuấn chỉ rõ thực trạng, núi Một đã bị phong hóa nặng, nguy cơ vùi lấp khu dân cư là vô cùng lớn. Nếu chỉ di dời dân mà giữ nguyên ngọn núi trọc đầy hiểm họa thì nguy cơ sạt lở vẫn tiếp diễn kéo dài. Đồng thời, địa phương sẽ rà soát kỹ để hỗ trợ các hộ khó khăn, song cũng xử lý nghiêm và cưỡng chế các trường hợp cố tình lấn chiếm đất xây nhà trái phép.

Về yếu tố nhận định núi Một là “di tích” đang gây xôn xao, ông Bùi Tĩnh, nguyên Giám đốc Bảo tàng tỉnh Gia Lai khẳng định, núi Một thuộc danh mục chưa được Nhà nước xếp hạng hay công nhận là di tích. Khu vực này gắn với trận đánh giải phóng Quy Nhơn ngày 31/3/1975.

Ông Nguyễn Thanh Quang - nhà nghiên cứu văn hóa - lịch sử, cựu lãnh đạo Bảo tàng Bình Định (nay là tỉnh Gia Lai) - phân tích, trải qua nhiều cuộc chiến tranh, hầu như địa danh nào cũng mang dấu ấn lịch sử. Tuy nhiên, về mặt pháp lý, một địa điểm chỉ được coi là di tích khi đưa vào danh mục thống kê, xếp hạng chính thức của Nhà nước. Và theo nguyên tắc, khu vực núi Một vẫn chưa được gọi là “di tích” như nhiều người nhắc đến.

Việc lựa chọn giải pháp cuối cùng về núi Một vẫn đòi hỏi sự cân nhắc thấu đáo, cẩn trọng từ chính quyền tỉnh Gia Lai để vừa đảm bảo an toàn tuyệt đối cho người dân, vừa tạo đà bứt phá cho không gian đô thị Quy Nhơn trong tương lai.