Vì sao cúc áo nam nằm bên phải, cúc áo nữ nằm bên trái?

Áo sơ mi là thứ không thể thiếu trong tủ đồ, và nếu chú ý quan sát, bạn sẽ nhận ra một chi tiết thú vị: Vị trí đơm cúc trên trang phục nam và nữ trái ngược nhau. Ở áo nam, hàng cúc áo luôn được may ở vạt bên phải và cài sang bên trái. Ngược lại, trên áo nữ, cúc áo lại nằm ở vạt bên trái và cài sang bên phải.

Sự khác biệt này đã tồn tại hàng thế kỷ và trở thành quy tắc trong ngành thời trang. Dù với phụ nữ thuận tay phải (chiếm đa số), việc cài cúc áo kém thuận tiện hơn, quy ước này vẫn không thay đổi. Nguyên nhân đến từ nhiều yếu tố lịch sử và văn hóa tại châu Âu.

Thói quen mặc đồ của tầng lớp thượng lưu

Nguyên nhân phổ biến và được nhiều nhà nghiên cứu lịch sử thời trang công nhận nhất là thói quen sinh hoạt của phụ nữ thượng lưu thế kỷ 18 và 19. Vào thời kỳ này, cúc áo được làm từ những vật liệu đắt đỏ như vỏ ngọc trai, bạc, vàng hay đá quý.

Chỉ những phụ nữ thuộc gia đình giàu có mới đủ điều kiện sở hữu trang phục có cúc. Bên cạnh đó, những quý bà, quý cô thuộc giới quý tộc thường không tự mặc quần áo. Việc mặc những bộ váy áo cầu kỳ, nhiều lớp phức tạp hoàn toàn do hầu gái đảm nhiệm.

Vì đại đa số người đều thuận tay phải nên các thợ may đơm cúc áo nữ ở vạt bên trái (lỗ khuy nằm bên phải). Khi người hầu đứng đối diện với chủ nhân để cài cúc, vạt áo bên trái của người mặc (nơi đơm cúc) sẽ nằm ở bên tay phải của người hầu. Điều này giúp người hầu dễ dàng cầm cúc bằng tay phải và xỏ qua lỗ khuy ở vạt bên kia. Trong khi đó, đàn ông thượng lưu thường tự mặc đồ, nên cúc được đơm bên vạt phải để chính người mặc dùng tay phải cầm cúc cài vào lỗ khuy bên vạt trái.

Tư thế cưỡi ngựa

Yếu tố phương tiện di chuyển trong lịch sử cũng đóng vai trò quan trọng trong việc định hình vị trí cúc áo. Ở các thế kỷ trước, ngựa là phương tiện di chuyển chính của cả nam và nữ, nhưng tư thế cưỡi ngựa của họ lại hoàn toàn khác nhau:

Đàn ông cưỡi ngựa theo tư thế truyền thống (ngồi dang hai chân sang hai bên). Khi di chuyển, người cưỡi ngựa thường hướng vai trái hơi chếch về phía trước hoặc di chuyển bên phải đường. Việc vạt trái đè lên vạt phải giúp gió lạnh khi chạy xe hoặc cưỡi ngựa trượt qua nếp áo mà không bị lùa vào kẽ hở giữa các cúc áo.

Phụ nữ thời đó mặc váy xòe và cưỡi ngựa theo tư thế ngồi lệch sang một bên (side-saddle), phổ biến nhất là ngồi quay toàn bộ thân mình sang bên trái. Khi di chuyển về phía trước trong tư thế này, mạn phải cơ thể phụ nữ sẽ đón gió. Việc đơm cúc bên vạt trái (để vạt phải đè lên vạt trái) giúp nếp gấp vạt áo xuôi theo chiều gió, ngăn không cho gió lùa vào bên trong ngực áo.

Thói quen mang vũ khí

Trang phục nam giới trong lịch sử chịu ảnh hưởng từ thiết kế quân phục. Đối với các chiến binh hay quý tộc xưa, việc luôn sẵn sàng rút vũ khí giải quyết xung đột là điều bắt buộc. Hầu hết nam giới đều thuận tay phải, do đó họ thường đeo kiếm hoặc dao găm ở hông bên trái để dễ dàng rút ra.

Hầu hết nam giới đều thuận tay phải, do đó họ thường đeo kiếm hoặc dao găm ở hông bên trái để dễ dàng rút vũ khí bằng tay phải. Khi rút kiếm bằng tay phải từ hông trái quét qua ngực, vạt áo bên trái nằm đè lên trên vạt áo bên phải sẽ tạo ra một bề mặt phẳng mượt, giúp mũi kiếm hay tay cầm không bị vướng vào nép gấp của vạt áo dưới.

Ngược lại, nếu vạt phải đè lên vạt trái, hành động rút kiếm từ trái sang phải bằng tay phải rất dễ khiến chuôi kiếm móc vào nếp vạt áo. Việc đơm cúc áo nam ở vạt phải (để vạt trái đè lên vạt phải) đảm bảo thao tác rút kiếm diễn ra trơn tru nhất trong các cuộc giao tranh.

Tiện cho con bú

Xét dưới góc độ nhân học và thói quen chăm sóc con cái, vị trí vạt áo nữ còn xuất phát từ tư thế bế trẻ nhỏ của người mẹ. Phần lớn phụ nữ khi bế con thường có xu hướng tự nhiên là dùng tay trái để đỡ thân và đầu bé. Việc này giúp tay phải (tay thuận) của họ được tự do để thao tác các công việc khác hoặc chăm sóc con.

Khi bế con bằng tay trái, đầu của bé sẽ nằm ở phía bên ngực trái của người mẹ. Lúc này, người mẹ sẽ dùng tay phải tự do để mở vạt áo bên phải ra cho con bú. Việc đơm cúc ở vạt bên trái (vạt phải đè lên vạt trái) cho phép người mẹ dễ dàng dùng tay phải tháo cúc và kéo vạt áo bên phải ra. Đồng thời, vạt áo bên trái vẫn giữ nguyên có thể dùng để che chắn bớt gió hoặc che mắt bé khỏi ánh sáng xung quanh.

Tiêu chuẩn hóa toàn cầu

Khi cuộc Cách mạng Công nghiệp bùng nổ vào thế kỷ 19, máy may ra đời và ngành sản xuất may mặc hàng loạt bắt đầu phát triển mạnh mẽ. Trước thời điểm này, mọi trang phục đều được may thủ công.

Khi chuyển sang sản xuất dây chuyền công nghiệp, các nhà sản xuất cần đưa ra một tiêu chuẩn chung để phân loại trang phục nam và nữ một cách nhanh chóng trên dây chuyền cắt may. Thay vì thay đổi toàn bộ thiết kế, các nhà may chọn cách giữ nguyên quy ước đã tồn tại từ trước là áo nam cúc bên phải, áo nữ cúc bên trái.

Việc chuẩn hóa này không chỉ giúp người công nhân dễ phân loại chi tiết áo trong quá trình may ráp, mà còn giúp người tiêu dùng thời đó dễ dàng nhận biết đâu là trang phục dành cho nam và đâu là trang phục dành cho nữ khi đi mua sắm tại các cửa hàng quần áo may sẵn.