Vì sao con trai Lưu Bị không lập miếu thờ Gia Cát Lượng?

Gia Cát Lượng (181 - 234), tự Khổng Minh, hiệu Ngọa Long, được đánh giá là một trong những nhân tài kiệt xuất của người Trung Quốc. Ông là công thần khai quốc, Thừa tướng của nhà Thục Hán. Ngoài ra, ông còn được coi là nhà ngoại giao, nhà chỉ huy quân sự, nhà giáo dục và nhà phát minh kỹ thuật nổi tiếng thời Tam quốc.

Khi còn trẻ, ông dốc lòng phò tá Lưu Bị, giúp nhà Thục Hán hình thành thế chân vạc nổi tiếng thời Tam quốc. Trước khi qua đời vào năm 223, Lưu Bị gửi gắm con trai Lưu Thiện cho Gia Cát Lượng. Sự tin tưởng của Lưu Bị dành cho ông còn thể hiện ở câu nói: "Nếu Lưu Thiện vô năng, không thể giữ vững sự nghiệp phục hưng Đại Hán, ngươi có thể làm hoàng đế thay hắn".

Khi Lưu Bị qua đời, Lưu Thiện mới chỉ 17 tuổi. Gia Cát Lượng lại dốc lòng phò tá. Trong suốt 11 năm đầu tiên sau khi Lưu Thiện lên ngôi, việc triều chính ở Thục Hán đều do vị thừa tướng quyết định.

Về đối ngoại, Gia Cát Lượng nỗ lực xây dựng lại liên minh với Đông Ngô, giúp nhà Thục Hán tồn tại thêm 30 năm dù lực lượng yếu hơn. Về đối nội, ông chú trọng phát triển nông nghiệp, đúc tiền mới, ổn định vật giá và cai trị minh bạch, được nhân dân Ích Châu quý mến. Nhờ vậy, kho lương sung túc, vũ khí sắc bén, đảm bảo nguồn lực cho chiến tranh.

Về mặt quân sự, ông dẫn quân thực hiện 5 lần Bắc phạt, đánh chiếm Lũng Hữu, dù không tiêu diệt được Ngụy nhưng đã thể hiện tài năng quân sự, khiến Ngụy phải kiêng dè và bảo vệ được biên giới phía Bắc của Thục.

Có thể nói, sau khi Lưu Bị qua đời, Lưu Thiện lên ngôi khi còn trẻ, mọi việc ở Thục Hán đều được phó thác cho Gia Cát Lượng. Sứ giả của Thục trong một lần gặp gỡ Tư Mã Ý đã tiết lộ, vị Thừa tướng của Thục Hán thường xuyên làm việc tới khuya, tự tay xem xét xử án phạt từ 20 gậy trở lên, ăn uống rất ít. Nghe xong, Tư Mã Ý rất mừng, nói: "Gia Cát Lượng chẳng sống được bao lâu".

Gia Cát Lượng qua đời tại gò Ngũ Trượng trong lần Bắc phạt thứ 5. Thế nhưng hoàng đế Lưu Thiện lúc đó không cho phát tang. Dù cả đời Gia Cát Lượng cúc cung tận tuỵ phò tá cha con Lưu Bị, ra sức khôi phục nhà Hán, đến chết vẫn còn canh cánh nỗi lo nhưng ông lại không được vua Thục lập đền thờ. Chính điều này đã khiến nhiều người nảy sinh nghi ngờ, phải chăng giữa Lưu Thiện và Gia Cát Lượng có hiếm khích và hai người bằng mặt nhưng không bằng lòng.

Tuy nhiên, sự thật đã chứng minh sự nghi ngờ trên không có cơ sở. Ngay sau khi Khổng Minh qua đười, Lưu Thiện đã xuống chiếu truy phong ông là Trung Vũ hầu.

Còn việc không phát tang là nghe theo lời dặn dò trước đó của Gia Cát Lượng. Trước đó, khi biết rằng ngày tháng của mình sắp hết, Khổng Minh viết sẵn điếu văn và lập di chúc. Sau đó, ông gọi cấp dưới tới dặn dò mọi việc, đảm bảo cho sự rút lui an toàn của quân Thục. Ông dặn Khương Nghĩa, Khương Duy: "Sau khi ta chết, đừng vội tổ chức đám tang. Các ngươi hãy làm một cái bàn thờ lớn, để thi thể của ta ngồi ở trên, trong miệng ngậm bảy hạt gạo, dưới chân đặt một ngọn đèn sáng, trong quân cứ giữ vẻ yên ổn như thường, không được than khóc buồn bã.

Có như thế tướng tinh mới không rơi xuống, âm hồn ta tự khắc cũng nhấc lên được. Tư Mã Ý thấy tướng tinh không lụi tàn, sẽ không dám hành động liều lĩnh. Quân ta có thể âm thầm từng nhóm từng nhóm chậm rãi rút lui.

Nếu như Tư Mã Ý đuổi theo, các ngươi nên dàn thành trận thế, quay cờ đánh trống trở lại, rồi đẩy xe có tượng gỗ của ta ra phía trước quân, lệnh cho tất cả tướng sĩ đứng dàn hai bên trái phải, Tư Mã Ý nhìn thấy, tất sẽ sợ hãi bỏ chạy".

Nghe theo sự sắp xếp đó, sau khi Gia Cát Lượng qua đời, cấp dưới không phát tang ngay mà chỉnh đốn binh mã, âm thầm nhưng gấp gáp rút quân về Hán Trung, không để quân Tư Mã Ý phát hiện.

Lưu Thiện không lập miếu thờ Gia Cát Lượng bởi vì theo quy định ở thời điểm đó, chỉ có hoàng đế và các chư hầu tước vương mới được lập miếu thờ. Các quan lại cho dù có công lao lớn tới đâu cũng không được lập miếu. Gia Cát Lượng là tể tướng, tước hầu. Với tư cách là người đứng đầu Thục Hán, Lưu Thiện không thể đi ngược lại với quy định của tổ tông.

Dù Gia Cát Lượng không được lập miếu thờ nhưng dân chúng nước Thục Hán đều ghi nhớ công lao của ông. Hằng năm, họ đều tổ chức lễ cúng tế để tưởng nhớ vị thừa tướng lỗi lạc, cả đời lo nghĩ cho nước, cho dân.

Vào năm 304, Gia Cát Lượng được lập miếu thờ. Ông là vị quan duy nhất thời Tam quốc được thờ tại Đế vương miếu. Đây là công trình do nhà Minh và nhà Thanh xây dựng để ghi nhớ công lao của 41 vị công thần tận trung trong các triều đại khác nhau.