Tiến sĩ Việt từ chối Harvard để trở lại bệnh viện

Khi nhận thư mời nghiên cứu từ Đại học Harvard - biểu tượng của học thuật tinh hoa toàn cầu, TS. Dương Thanh Tài đứng trước cơ hội mà nhiều nhà khoa học mơ ước. Thay vì bước vào con đường nghiên cứu hàn lâm danh giá, anh chọn một lối rẽ khác, trở lại môi trường bệnh viện, nơi mỗi kết quả học thuật phải trả lời ngay câu hỏi “giúp được bệnh nhân thế nào”.

Quyết định ấy không chỉ gây bất ngờ trong giới chuyên môn, mà còn phản ánh rõ triết lý giáo dục và học thuật anh theo đuổi: tri thức phải gắn với thực tiễn và giải quyết vấn đề thật.

12 năm vừa học vừa làm, mở cánh cửa nghiên cứu ở Canada và Mỹ

TS. Dương Thanh Tài sinh năm 1986 tại Thái Nguyên. Năm 2002, cả gia đình chuyển vào Biên Hòa, Đồng Nai sinh sống - bước ngoặt lớn trong tuổi thiếu niên của anh. Thời điểm đó anh luôn cảm thấy mình phải cố gắng gấp đôi để không thua kém bạn bè. Chính những năm tháng ấy rèn cho anh tính kỷ luật, sự bền bỉ và niềm tin rằng chỉ có con đường học tập mới giúp thay đổi cuộc sống.

Anh thi đỗ ngành Vật lý học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên - Đại học Quốc gia TP.HCM. Những năm đầu đại học là cú sốc lớn về phương pháp học và độ khó kiến thức. Khi nhiều bạn bè bỏ ngành, anh chọn ở lại, thay đổi cách học và liên tiếp giành học bổng.

Năm 2009, chỉ 10 ngày sau khi bảo vệ luận văn, anh bắt đầu công việc tại khoa Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai, trong vai trò kỹ sư Vật lý y khoa.

“Bước từ giảng đường vào phòng xạ trị là cú sốc thật sự. Bài toán không còn trên giấy mà gắn với bệnh nhân thật, sai là trả giá thật”, anh kể. Tuy nhiên chính môi trường lâm sàng giúp anh nhận ra: Vật lý không chỉ là khoa học thuần túy, mà là nền tảng trực tiếp của điều trị hiện đại.

Nhận thấy kiến thức đại học chưa đủ để giải quyết những ca lâm sàng phức tạp, anh quay lại trường học tiếp thạc sĩ rồi tiến sĩ, trong khi vẫn làm toàn thời gian tại bệnh viện. Cứ như vậy, Tài đã có 12 năm vừa học, vừa làm.

Luận án tiến sĩ của anh tập trung giải quyết bài toán cấp thiết tại bệnh viện lúc bấy giờ, đó là làm sao triển khai kỹ thuật xạ trị điều biến liều (IMRT) trên các máy gia tốc đời cũ thiếu bộ chuẩn trực đa lá (MLC).

Để giải quyết vấn đề này, anh áp dụng phương pháp Monte Carlo để mô phỏng đầu máy gia tốc và tính toán lại liều lượng nhằm đảm bảo độ chính xác tuyệt đối. Từ cơ sở dữ liệu tin cậy đó, anh ứng dụng thành công kỹ thuật JO-IMRT. Giải pháp này giúp bệnh nhân ung thư đầu cổ tại Đồng Nai tiếp cận kỹ thuật cao, giúp giảm thiểu đáng kể các biến chứng trong quá trình điều trị.

Trong quá trình thực hiện đề tài, anh chủ động tìm kiếm cơ hội và giành được học bổng tham gia các khóa huấn luyện chuyên sâu tại Trung tâm Vật lý Lý thuyết Quốc tế (ICTP, Ý). Chính nền tảng kiến thức vững chắc tích lũy được từ giai đoạn này trở thành hành trang quan trọng mở ra cánh cửa để anh sang Canada làm nghiên cứu sau tiến sĩ.

Tại Đại học Western Ontario (Canada), Dương Thanh Tài tham gia các dự án về xạ trị nhắm trúng đích. Ở đây, anh nhận ra một khác biệt lớn: không chỉ đúng, mà phải mới; không chỉ chính xác, mà phải tối ưu.

“Giáo sư hướng dẫn coi tôi là cộng sự, liên tục hỏi ‘tại sao’, ‘có cách nào tốt hơn không’. Điều đó buộc tôi phải tư duy phản biện và tự tin hơn trong học thuật”, anh nói.

Chính nền tảng này đưa anh đến cơ hội tiếp theo - lời mời nghiên cứu postdoc từ Đại học Harvard.

Từ chối Harvard, lối rẽ làm nên sự nghiệp của trí thức Việt

Khi nhận được lời mời nghiên cứu từ Đại học Harvard - cơ hội mà nhiều người mơ ước - TS. Dương Thanh Tài lại có quyết định khác biệt. Thay vì tiếp tục con đường nghiên cứu thuần túy, anh chọn rẽ hướng trở lại môi trường bệnh viện.

“Sau nhiều năm rời xa bệnh viện, tôi nhận ra bản thân nhớ môi trường lâm sàng. Ở đó, mỗi vấn đề nảy sinh đều là câu hỏi học thuật sống”, anh nói. Anh tự hỏi: nghiên cứu để làm gì nếu không xuất phát từ thực tế điều trị?

Thay vì tiếp tục con đường hàn lâm thuần túy, anh sang Mỹ làm vật lý y khoa lâm sàng tại Trung tâm Ung thư Abben, Bệnh viện Spencer. Với anh, đây không phải sự rẽ ngang, mà là lựa chọn giáo dục sâu sắc: học thuật phải gắn với đời sống, tri thức phải giải quyết vấn đề thật.

Hiện TS. Dương Thanh Tài là Nhà vật lý y khoa trị liệu tại Trung tâm Ung thư Abben. Anh chịu trách nhiệm thẩm định và phê duyệt kế hoạch xạ trị, kiểm chuẩn máy móc và giám sát các kỹ thuật cao như SBRT, SRS.

“Ở đây, làm đúng chuyên môn chưa đủ, còn phải đúng luật, đúng quy trình và đúng chuẩn an toàn”, anh nói. Điều làm anh gắn bó nhất không phải công nghệ, mà là khoảnh khắc bệnh nhân rung chuông kết thúc đợt điều trị.

Kết nối giáo dục vật lý y khoa Việt Nam và thế giới

Trong 5 - 10 năm tới, Dương Thanh Tài muốn tiếp tục phát triển chuyên môn trong hệ thống y tế Mỹ, đồng thời trở thành cầu nối đưa các kỹ thuật xạ trị tiên tiến về Việt Nam và xây dựng những nhóm nghiên cứu lâm sàng chất lượng cao.

“Mục tiêu cuối cùng là để trí tuệ Việt Nam không chỉ học hỏi, mà còn đóng góp vào tri thức y khoa thế giới”, anh nói.

Song song công việc tại Mỹ, tiến sĩ 8X sáng lập Vietnamese Medical Physics Community (VMPC) – cộng đồng kết nối các nhà vật lý y khoa Việt Nam trong và ngoài nước, chia sẻ tài liệu chuẩn quốc tế, học bổng và kinh nghiệm chuyên môn.

Điều anh tâm huyết nhất là giúp sinh viên, nghiên cứu sinh Việt Nam vượt qua tâm lý tự ti: “Thiết bị có thể chưa bằng, nhưng tri thức và tư duy hoàn toàn có thể ngang hàng”. Với anh, giáo dục không chỉ là đào tạo kỹ năng, mà còn là trao niềm tin cho thế hệ trẻ.