Thời đại chuyển đổi số, người khuyết tật tự chủ sinh kế

Sự quan tâm của Nhà nước đối với người khuyết tật luôn được thể hiện xuyên suốt qua hệ thống chính sách an sinh xã hội liên tục được rà soát và hoàn thiện.

Từ tháng 10/2026, các mức hỗ trợ người khuyết tật đã được điều chỉnh tăng lên nhằm bảo đảm tốt hơn đời sống vật chất cho nhóm người yếu thế trong xã hội.

Đây là một bước tiến quan trọng khẳng định cam kết của Chính phủ trong việc không để ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển chung của đất nước.

Tuy nhiên, bên cạnh các chính sách trợ cấp trực tiếp mang tính chất hỗ trợ trước mắt, việc tạo ra sinh kế bền vững mới là giải pháp căn cơ nhất để người khuyết tật thực sự hòa nhập và đóng góp cho cộng đồng.

Sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế số tại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay không chỉ thay đổi phương thức sản xuất kinh doanh mà còn tạo ra những tác động xã hội sâu sắc.

Đối với hàng triệu người khuyết tật trên cả nước, sự bùng nổ của công nghệ thông tin cùng mạng internet đang mở ra một không gian việc làm hoàn toàn mới mẻ và đầy tiềm năng. Môi trường không gian mạng này không chỉ giúp nhóm lao động đặc thù vượt qua rào cản thể chất mang tính truyền thống mà còn tạo điều kiện thuận lợi để họ khẳng định giá trị bản thân thông qua năng lực trí tuệ.

Đây là bước ngoặt quan trọng giúp người khuyết tật chuyển đổi vị thế từ những người phụ thuộc vào trợ cấp xã hội sang lực lượng lao động độc lập, tự chủ kinh tế và trực tiếp tạo ra của cải vật chất, đóng góp vào sự tăng trưởng chung của toàn nền kinh tế quốc dân.

Rào cản thể chất và khoảng trống việc làm

Từ trước đến nay, người khuyết tật luôn phải đối mặt với hạn chế khách quan khi tiếp cận thị trường lao động. Các số liệu thực tế cho thấy khoảng cách rất lớn về cơ hội việc làm giữa các nhóm lao động trong xã hội.

Theo Cục Thống kê năm 2023, tỷ lệ người khuyết tật tham gia các hoạt động lao động có trả lương trong nền kinh tế dân sự chỉ đạt mức khiêm tốn là 23,5%. Trong khi đó, tỷ lệ người dân nói chung làm việc không khuyết tật lại đạt tới con số 77,4%.

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng này phần lớn đến từ những trở ngại trực tiếp trong việc đi lại và di chuyển hàng ngày. Sự thiếu đồng bộ của hệ thống hạ tầng giao thông truyền thống, các công trình công cộng chưa thực sự thân thiện và việc thiếu các phương tiện giao thông công cộng thiết kế riêng đã tạo ra một bức tường vô hình ngăn cản người khuyết tật di chuyển an toàn từ nhà đến nơi làm việc.

Những rào cản mang tính vật lý này khiến cho rất nhiều lao động khuyết tật, mặc dù sở hữu năng lực tư duy tốt, sự kiên trì và chuyên môn nghiệp vụ vững vàng, vẫn rất khó có thể duy trì một công việc ổn định lâu dài tại các môi trường công sở truyền thống.

Trạng thái này dẫn đến sự lãng phí nguồn nhân lực không nhỏ đối với xã hội, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc tìm kiếm một phương thức tạo việc làm mới, phù hợp hơn với đặc điểm thể chất của nhóm lao động đặc biệt này.

Công nghệ số xóa nhòa khoảng cách địa lý

Quá trình chuyển đổi số đang tạo ra những mô hình làm việc linh hoạt không còn phụ thuộc vào vị trí địa lý hay không gian văn phòng cố định. Sự phổ biến của các nền tảng làm việc trực tuyến và hệ thống công cụ giao tiếp liên lạc hiện đại cho phép người lao động thực hiện hàng loạt các tác vụ chuyên môn ngay tại nhà riêng.

Bên cạnh đó, các công nghệ hỗ trợ đang phát triển vượt bậc như trí tuệ nhân tạo, phần mềm đọc màn hình chuyên dụng cho người khiếm thị hay các ứng dụng điều khiển thiết bị bằng giọng nói đã bù đắp đáng kể những khiếm khuyết về mặt cơ thể.

Trong kỷ nguyên kinh tế số, các lĩnh vực công việc như xử lý dữ liệu, thiết kế đồ họa, lập trình phần mềm, quản trị mạng hay thương mại điện tử trở thành môi trường lý tưởng để người khuyết tật phát huy trí tuệ. Họ không cần phải dùng sức mạnh cơ bắp hay khả năng di chuyển linh hoạt, mà chỉ cần một chiếc máy tính có kết nối internet là đủ để tham gia bình đẳng vào chuỗi giá trị chung của toàn xã hội.

Công nghệ đã thực sự đóng vai trò như một đôi chân vững chãi, một đôi mắt tinh anh thứ hai, giúp người khuyết tật vươn ra thế giới, phá vỡ định kiến xã hội và hoàn toàn làm chủ cuộc sống của chính mình.

Việc làm trên không gian mạng cũng đồng thời giúp họ giảm bớt chi phí sinh hoạt, tránh được những rủi ro về giao thông hay các vấn đề sức khỏe phát sinh do phải di chuyển liên tục trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

Chung tay từ cộng đồng doanh nghiệp

Thực tiễn trong những năm qua đã ghi nhận nhiều nỗ lực từ các doanh nghiệp tiên phong trong việc ứng dụng công nghệ để tạo ra không gian làm việc chuyên biệt cho người khuyết tật.

Công ty Imagtor là một ví dụ điển hình khi vận hành thành công mô hình cung cấp dịch vụ chỉnh sửa hình ảnh và video bất động sản chất lượng cao cho các đối tác quốc tế. Đội ngũ nhân sự nòng cốt của doanh nghiệp này là những người khuyết tật, thực hiện mọi công đoạn xử lý công việc hoàn toàn trên môi trường số hóa.

Cùng với đó, các hệ thống bán lẻ quy mô lớn như TokyoLife cũng triển khai dài hạn các dự án tuyển dụng người khuyết tật mang tính hệ thống. Doanh nghiệp này kết hợp việc ứng dụng công nghệ trong hệ thống quản lý để phân tích và sắp xếp vị trí công việc phù hợp nhất với thể trạng của từng cá nhân lao động, bảo đảm năng suất mà không gây áp lực quá sức.

Ngoài ra, sự bùng nổ của lĩnh vực thương mại điện tử cũng đang giúp hàng ngàn cá nhân khuyết tật tự chủ kinh tế thông qua các hoạt động sáng tạo nội dung số, tiếp thị liên kết và kinh doanh trực tuyến ngay tại không gian sống của họ.

Những mô hình này chứng minh rằng khi có công nghệ làm cầu nối, người khuyết tật hoàn toàn đáp ứng được các yêu cầu khắt khe của thị trường lao động hiện đại. Để nhân rộng những điểm sáng này, các cơ quan quản lý nhà nước cần khẩn trương nghiên cứu và triển khai xây dựng những cơ chế khuyến khích mang tính đột phá về chính sách thuế, hỗ trợ tín dụng ưu đãi và cung cấp các chương trình đào tạo kỹ năng số.

Việc hoàn thiện hành lang pháp lý và chính sách hỗ trợ chuyển đổi số cho người khuyết tật chính là hướng đi tất yếu để giải quyết triệt để bài toán sinh kế bền vững, qua đó hiện thực hóa mục tiêu chiến lược quốc gia về xây dựng một xã hội công bằng, văn minh và phát triển toàn diện.