Mỹ rút tàu quét thủy lôi lớp Avenger khỏi Trung Đông

Chiến lược phía sau quyết định của Mỹ

Hải quân Mỹ vận hành nhiều loại tàu chiến, từ tàu sân bay, khu trục hạm cho đến các lớp tàu ngầm chiến lược. Bên cạnh đó, lực lượng này còn vận hành các tàu quét mìn – hay còn gọi là tàu chống thủy lôi (Mine Countermeasures – MCM). Đúng như tên gọi, đây là những phương tiện chuyên dụng có nhiệm vụ phát hiện, vô hiệu hóa và rà phá thủy lôi tại các tuyến hàng hải trọng yếu.

Dù ít được chú ý hơn, chúng đóng vai trò thiết yếu trong bảo đảm an toàn cho các chiến dịch hải quân của Mỹ.

Tính đến thời điểm đầu năm 2026, Hải quân Mỹ vẫn vận hành 4 tàu MCM lớp Avenger, sau khi đã cho nghỉ hưu 10 trong tổng số 14 tàu từng thuộc biên chế lớp này. Được đưa vào hoạt động từ thập niên 1980, các tàu lớp Avenger từng tham gia những chiến dịch lớn như Lá chắn Sa mạc (Desert Shield) và Bão Sa mạc (Desert Storm), đảm nhiệm nhiệm vụ rà phá thủy lôi tại khu vực Vịnh Ba Tư.

Đầu năm 2026, Mỹ triển khai 4 tàu lớp Avenger tại Nhật Bản. Trước đó, Washington vận hành 4 chiếc khác – gồm USS Devastator, USS Dextrous, USS Gladiator và USS Sentry tại Vịnh Ba Tư nhưng các con tàu này đã chính thức ngừng hoạt động vào cuối năm 2025.

Tháng 1/2026, Hải quân Mỹ đã thuê một tàu vận tải hạng nặng để đưa các tàu này rời Trung Đông, khép lại sự hiện diện kéo dài nhiều thập niên của lớp Avenger trong khu vực.

Quyết định rút và loại biên các tàu lớp Avenger xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó đáng chú ý là những con tàu này có tuổi đời khá cao. Ngoài ra, lực lượng Hải quân Mỹ cũng đang đẩy mạnh chương trình cải cách và hiện đại hóa các hạm đội của nước này.

Rà phà thủy lôi trên các tuyến đường thủy vẫn được xác định là nhiệm vụ quan trọng của Hải quân Mỹ, song họ đang thay đổi phương thức triển khai và chuyển dần sang việc sử dụng các loại tàu mới, trong đó có tàu tác chiến ven biển (Littoral Combat Ship – LCS) lớp Independence được tích hợp hệ thống chống mìn tiên tiến và linh hoạt hơn.

Theo giới phân tích, việc rút các tàu lớp Avenger khỏi Vịnh Ba Tư không chỉ là bước đi kỹ thuật, mà còn phản ánh định hướng tái cơ cấu lực lượng của Hải quân Mỹ theo hướng tinh gọn, công nghệ cao và đa nhiệm hơn. Theo kế hoạch, 4 chiếc tàu vừa ngừng hoạt động sẽ được tháo dỡ và xử lý, chính thức khép lại vòng đời phục vụ kéo dài hơn bốn thập niên của lớp tàu chống thủy lôi từng giữ vai trò quan trọng trong nhiều chiến dịch của hải quân Mỹ.

So sánh tàu lớp Avenger và lớp Independence

Hải quân Mỹ bắt đầu đưa vào vận hành hạm đội 19 tàu tác chiến ven biển (Littoral Combat Ship – LCS) lớp Independence từ năm 2010. Đây là loại tàu được thiết kế để hoạt động ở vùng ven bờ, với ưu thế tốc độ cao và tính linh hoạt trong triển khai nhiệm vụ.

Tàu có cấu trúc ba thân đặc trưng, kiểu dáng góc cạnh, có thể đạt tốc độ tối đa khoảng hơn 80 km/h. Tàu lớp Independence không chỉ thực hiện nhiệm vụ quân sự truyền thống mà còn có thể tham gia các hoạt động như tuần tra, chống cướp biển và bảo đảm an ninh hàng hải.

Điểm khác biệt cốt lõi của lớp Independence nằm ở thiết kế mô-đun. Thay vì chuyên trách một nhiệm vụ cố định, tàu có thể hoán đổi các gói trang bị tùy theo yêu cầu tác chiến, trong đó có mô-đun chống thủy lôi (MCM), mô-đun chống tàu ngầm (ASW) và mô-đun tác chiến mặt nước (SUW). Riêng với nhiệm vụ rà phá thủy lôi, hệ thống của LCS tích hợp máy bay trực thăng cùng các phương tiện không người lái trên mặt nước (USV) và dưới nước (UUV), kết hợp nhiều loại cảm biến hiện đại.

Các phương tiện này được triển khai ngoài khu vực thân tàu, cho phép phát hiện, phân loại và vô hiệu hóa thủy lôi từ khoảng cách an toàn. Nhờ đó, tàu có thể xử lý cả mìn ven bờ, mìn trôi nổi lẫn mìn chôn dưới đáy biển.

Trong khi đó, lớp Avenger – được đưa vào biên chế từ thập niên 1980 – là tàu chống mìn chuyên dụng với tốc độ tối đa khoảng 25,7km/giờ. Các tàu này sử dụng hệ thống rà phá từ xa thông qua phương tiện điều khiển không người lái, phối hợp sonar để tìm kiếm, phân loại và xử lý nhiều loại thủy lôi. Tuy nhiên, do giới hạn về tốc độ, kích thước và công nghệ, khả năng hoạt động của lớp Avenger tại môi trường ven biển phức tạp bị đánh giá là hạn chế hơn so với lớp Independence.

Về cấu trúc, các tàu Avenger có kích thước nhỏ hơn đáng kể và được chế tạo bằng gỗ bọc sợi thủy tinh nhằm giảm tín hiệu từ tính, trong khi tàu lớp Independence chủ yếu làm bằng nhôm và áp dụng thiết kế hiện đại hơn. Hệ thống chống mìn trên lớp LCS cũng được nâng cấp liên tục kể từ khi đưa vào sử dụng, phản ánh bước tiến công nghệ so với thế hệ tàu trước.

Tựu trung lại, nếu lớp Avenger đại diện cho mô hình tàu chống mìn chuyên biệt, vận hành theo cách tiếp cận truyền thống, thì lớp Independence thể hiện xu hướng tác chiến hiện đại: đa nhiệm, tốc độ cao và dựa nhiều vào hệ thống không người lái cùng cảm biến tiên tiến. Sự thay thế này cho thấy nỗ lực của Hải quân Mỹ trong việc nâng cao hiệu quả tác chiến và thích ứng với môi trường an ninh hàng hải ngày càng phức tạp trên toàn cầu.