Mường Khương đánh thức giá trị nông sản bằng du lịch trải nghiệm

Từ nương rẫy độc canh đến hình thành tư duy sản xuất hàng hóa

Nằm ở tuyến đầu biên giới, sinh kế của đồng bào các dân tộc tại xã Mường Khương bao đời nay gắn chặt với nương rẫy, nhưng phần lớn vẫn quanh quẩn với phương thức sản xuất nhỏ lẻ, tự cung tự cấp. Cảnh canh tác theo kinh nghiệm truyền miệng, mạnh ai nấy làm khiến đầu ra bấp bênh, quanh quẩn điệp khúc được mùa mất giá.

Đứng giữa vườn quýt vàng trĩu quả ở thôn Lao Chải, ông Lồ Phà Chéo nhớ lại quãng thời gian quanh quẩn với nương rẫy: “Trước đây bà con làm theo kinh nghiệm, quy mô hộ gia đình nên đầu ra bấp bênh lắm, cứ lo cảnh được mùa mất giá.”

Nhìn nhận về thực tế sản xuất của địa phương, ông Lưu Đức Mạnh, Trưởng phòng Nông nghiệp và Môi trường xã Mường Khương, cho biết bài toán thay đổi sinh kế cho đồng bào vùng cao không thể giải bằng cách giữ nguyên tư duy cũ. Địa phương buộc phải khai thác triệt để lợi thế đất đai, khí hậu để đưa nông nghiệp sang hướng sản xuất hàng hóa tập trung, gắn chặt với ứng dụng khoa học kỹ thuật.

Sự thay đổi ấy hiện hữu rõ qua những con số thống kê trên địa bàn xã: toàn xã đã hình thành các vùng chuyên canh quy mô lớn với 1.862 ha chè, gần 1.138 ha chuối, 822 ha quýt, cùng hàng trăm héc-ta hồng giòn, ớt và dược liệu quý như sa nhân tím, gừng. Riêng cây chè được quy chuẩn chăm sóc khắt khe theo tiêu chuẩn chất lượng cao, hái đúng quy trình “một tôm hai lá” để giữ trọn hương vị búp tươi.

Khi các doanh nghiệp và hợp tác xã tham gia vào chuỗi liên kết bao tiêu, người nông dân đã có đầu ra ổn định. “Từ ngày có doanh nghiệp đứng ra bao tiêu, bà con mừng lắm! Mình chỉ việc tập trung chăm sóc theo đúng kỹ thuật sạch, đầu ra đã có lo trọn gói,” ông Chéo phấn khởi chia sẻ.

Đánh thức dư địa du lịch từ bản sắc văn hóa

Không chỉ dừng lại ở nông sản thô, Mường Khương đang tận dụng tối đa cảnh quan và bản sắc văn hóa, những mặt hàng nông sản đặc sản để mở rộng không gian kinh tế qua du lịch trải nghiệm. Tính riêng 9 tháng đầu năm, địa phương đã đón 7.376 lượt khách, thu về khoảng 4,088 tỷ đồng từ các điểm đến nổi bật như đồi chè Sín Hồ - Thanh Bình hay các nhà vườn Lao Chải.

Theo ông Phạm Đức Trung, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Khương, tỉnh Lào Cai, việc phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số phải xuất phát từ thế mạnh sẵn có về đất đai, khí hậu và hồn cốt văn hóa để người dân thực sự đóng vai trò chủ thể.

Không chỉ dừng lại ở những đồi chè xanh mướt hay vườn quýt trĩu quả, Mường Khương còn biết cách giữ chân du khách bằng “mỏ vàng” văn hóa bản địa. Điểm nhấn rực rỡ nhất trong chiến lược đánh thức du lịch trải nghiệm chính là Lễ hội “Mường Khương - Sắc màu biên cương” lần thứ I năm 2026.

Ngay giữa không gian núi rừng, lễ hội quy tụ 760 nghệ nhân thuộc 5 dân tộc Mông, Dao, Nùng, Pa Dí, Bố Y rực rỡ trong trang phục truyền thống, cùng hòa nhịp vào các màn diễu hành đường phố và đồng diễn nghệ thuật đầy ấn tượng.

Hấp dẫn nhất là cuộc thi trưng bày, giới thiệu và quảng bá quýt ngọt - nơi những trái quýt vàng óng, căng mọng được chính các nhà vườn mang đến tranh tài, vừa khoe khéo thành quả lao động, vừa là “cầu nối” trực tiếp đưa nông sản đặc sản đến tay du khách gần xa.

Ông Nguyễn Đình Thức, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Khương, cho biết: “Khi văn hóa được bảo tồn, nông sản được tôn vinh và người dân có sinh kế vững chắc, thì lòng dân yên định, phên giậu Tổ quốc mới vững vàng.”

Không chỉ là bài toán kinh tế thuần túy, sự chuyển dịch từ canh tác manh mún sang nông nghiệp hàng hóa gắn với du lịch tại Mường Khương đang định hình một tư duy phát triển mang tầm chiến lược.

Khi những vùng chuyên canh quy mô lớn kết hợp nhịp nhàng với bản sắc văn hóa bản địa, mỗi sản phẩm nông sạch hay một lễ hội truyền thống đều trở thành giá trị gia tăng, tạo sinh kế bền vững và củng cố vững chắc thế trận lòng dân nơi phên giậu Tổ quốc.