Lấp khoảng trống pháp lý trước nguy cơ dữ liệu bị đánh cắp, rao bán

Trong kỷ nguyên chuyển đổi số, dữ liệu không còn đơn thuần là thông tin được lưu trữ, xử lý mà đã trở thành tài sản chiến lược, quyết định năng lực cạnh tranh, sự ổn định kinh tế và an ninh của mỗi quốc gia.

Cùng với sự phát triển của công nghệ, chủ quyền quốc gia trên không gian số không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ hạ tầng mạng mà còn mở rộng sang quyền quản lý, kiểm soát và bảo vệ dữ liệu.

Thực tiễn công tác bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu tại Việt Nam thời gian qua cho thấy mức độ rủi ro ngày càng gia tăng cả về quy mô lẫn tính chất.

Số vụ tấn công mạng có chủ đích, phần lớn nhằm thẳng vào dữ liệu, có xu hướng tăng nhanh qua từng năm; xuất hiện sự chuyển dịch rõ rệt từ các đợt tấn công dàn trải sang những chiến dịch tấn công có chủ đích, kéo dài, xâm nhập sâu và âm thầm thu thập dữ liệu trong thời gian dài trước khi bị phát hiện.

Bên cạnh đó, tình trạng dữ liệu cá nhân bị rao bán trái phép trên các diễn đàn ngầm diễn ra ở quy mô lớn; thiệt hại kinh tế do lừa đảo trực tuyến, mã độc tống tiền gây ra là rất đáng kể.

Quy mô và tốc độ gia tăng của rủi ro an ninh dữ liệu đang vượt xa năng lực ứng phó hiện có; nếu không có một thể chế đủ mạnh để quản lý rủi ro ngay từ gốc, nguy cơ bị động, lúng túng trong ứng phó sự cố sẽ ngày càng lớn, gây thiệt hại cho cơ quan, tổ chức, cá nhân, thậm chí ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh quốc gia.

Trong khi đó, hệ thống pháp luật Việt Nam đã có Luật An ninh mạng, Luật Dữ liệu, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và Luật Trí tuệ nhân tạo, song mỗi luật chỉ điều chỉnh một khía cạnh riêng.

Cụ thể, Luật An ninh mạng tập trung bảo vệ an ninh mạng đối với hệ thống thông tin; Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của chủ thể dữ liệu cá nhân; Luật Dữ liệu điều chỉnh việc xây dựng, quản trị, khai thác, chia sẻ và phân loại dữ liệu theo tính chất quan trọng.

Đến nay chưa có luật nào quy định toàn diện việc bảo vệ an ninh của chính dữ liệu, xuyên suốt từ khâu thu thập, tạo lập, lưu trữ, xử lý, truyền đưa, chia sẻ cho đến khi tiêu hủy. Khoảng trống pháp lý này khiến nhiều hoạt động xử lý dữ liệu có nguy cơ cao, như xử lý dữ liệu quy mô lớn, huấn luyện trí tuệ nhân tạo bằng dữ liệu nhạy cảm hay chuyển dữ liệu xuyên biên giới, chưa có cơ chế quản lý rủi ro tương xứng.

Việc xây dựng Luật An ninh dữ liệu cũng nhằm thể chế hóa Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, trong đó xác định bảo đảm chủ quyền quốc gia trên không gian mạng và an ninh dữ liệu là điều kiện tiên quyết, không thể tách rời trong tiến trình chuyển đổi số

Phù hợp với xu thế quản trị dữ liệu trên thế giới

Về kinh nghiệm quốc tế, mỗi quốc gia, khu vực lựa chọn một cách tiếp cận khác nhau đối với quản trị dữ liệu, tùy theo điều kiện thể chế và trình độ phát triển công nghệ.

Tuy nhiên, điểm chung là hầu hết các nền kinh tế lớn đều đã hoặc đang xây dựng một khung pháp lý riêng, chuyên biệt để quản lý rủi ro an ninh đối với dữ liệu, tách bạch với khung pháp lý về an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Điều này cho thấy, cùng với sự phát triển của kinh tế số và các hoạt động khai thác, sử dụng dữ liệu, yêu cầu bảo đảm an ninh dữ liệu ngày càng được các quốc gia quan tâm, đặt ra như một nội dung quan trọng trong quản trị quốc gia trên môi trường số.

Đây là cơ sở thực tiễn quốc tế quan trọng để khẳng định việc Việt Nam xây dựng Luật An ninh dữ liệu là bước đi phù hợp với xu thế chung, đáp ứng yêu cầu bảo vệ chủ quyền dữ liệu quốc gia, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế số.

Việc ban hành Luật An ninh dữ liệu không chỉ nhằm khắc phục khoảng trống pháp lý, hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo đảm an ninh dữ liệu, mà còn tạo cơ sở chuyển đổi phương thức quản lý từ bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa, kiểm soát rủi ro.

Đồng thời, bảo vệ vững chắc chủ quyền dữ liệu quốc gia, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân, đồng thời tạo nền tảng an toàn, tin cậy để thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển kinh tế số bền vững.