Khám phá bí mật thủ phủ kim cương 'rẻ như bắp cải' ở Trung Quốc

Bốn thập kỷ trước, Chá Thành - một huyện nông nghiệp thuộc tỉnh Hà Nam ở miền Trung Trung Quốc, chủ yếu được biết đến với nghề trồng ớt và chăn nuôi bò thịt. Ngày nay, với sản lượng mỗi năm đạt 6 tỷ carat kim cương đơn tinh thể, 15 tỷ carat kim cương vi bột và hơn 10 triệu carat đá quý nhân tạo, nơi đây trở thành một trong những “thủ phủ kim cương của Trung Quốc”.

Sự bùng nổ quy mô sản xuất kéo giá loại đá quý này xuống mức thấp chưa từng có. Hiện nay, một viên kim cương nhân tạo 1 carat được bán trên mạng với giá 1.000 - 2.000 nhân dân tệ (khoảng 3,5 đến 7 triệu đồng), rẻ hơn cả vỏ nhẫn bằng vàng 18K gắn nó.

Dẫn đầu công nghệ

Năm 2023, Trung Quốc sản xuất hơn 70% kim cương tổng hợp trên toàn thế giới, tương đương khoảng 22 triệu carat. Trong đó, Chá Thành đóng góp gần một nửa sản lượng này. Đến năm 2024, tỷ trọng của huyện trong ngành tiếp tục tăng, lên khoảng 60%.

Ban quản lý Khu công nghệ cao Chá Thành cho biết quá trình phát triển ngành công nghiệp kim cương tại địa phương không phải là thành quả có thể đạt được “trong một sớm một chiều”.

“Nhiều năm nhận được sự hỗ trợ bền bỉ từ các doanh nghiệp tiên phong cùng những chính sách mang tầm nhìn dài hạn của chính quyền địa phương và tinh thần đổi mới, số hóa mạnh mẽ của thế hệ trẻ đã tạo nên thành công này”, Ban quản lý Khu công nghệ cao cho hay.

Câu chuyện bắt nguồn từ những năm 1960, thời điểm Trung Quốc vẫn phụ thuộc đáng kể vào kim cương nhập khẩu để phục vụ quá trình công nghiệp hóa. Với mục tiêu giảm sự lệ thuộc này, Trung Quốc tiến hành triển khai chương trình nghiên cứu đầy tham vọng nhằm tự sản xuất kim cương tổng hợp. Trong quá trình đó, Hà Nam trở thành một trong những địa phương đóng vai trò quan trọng.

Sau nhiều năm nghiên cứu, thử nghiệm và vượt qua không ít trở ngại về công nghệ, các nhà khoa học Trung Quốc chế tạo thành công viên kim cương tổng hợp đầu tiên vào năm 1963. Thành tựu này đưa Trung Quốc trở thành quốc gia thứ 5 trên thế giới làm chủ công nghệ tổng hợp kim cương, sau Mỹ, Liên Xô và một số quốc gia khác.

Nhưng tỉnh Hà Nam không dừng lại ở những thành tựu ban đầu. Các kỹ sư tại đây tiếp tục phát triển loại máy ép 6 mặt mang tính đột phá, có khả năng biến than chì thành kim cương với tốc độ đáng kinh ngạc, nhanh gấp 20 lần so với những máy ép hai mặt được sử dụng ở nước ngoài.

Không chỉ rút ngắn đáng kể thời gian sản xuất, công nghệ máy ép mới còn tạo nền tảng cho bước chuyển lớn của ngành vật liệu siêu cứng, mở ra khả năng sản xuất kim cương nhân tạo với quy mô và hiệu suất cao hơn.

Tuy nhiên, công nghệ tiên tiến mới chỉ là bước khởi đầu. Để biến lợi thế công nghệ thành sức mạnh công nghiệp, việc tổ chức sản xuất hàng loạt mới thực sự mang tính quyết định.

Vương Chiêm Hỷ, một công nhân ở Chá Thành, là một trong những người sớm nhận ra cơ hội này. Ông thành lập nhà máy sản xuất dụng cụ kim cương đầu tiên của huyện với tham vọng không chỉ chế tạo sản phẩm mà còn đưa hoạt động sản xuất lên quy mô lớn.

Theo ông Vương, một công nghệ chỉ có thể phát triển bền vững khi tìm được thị trường phù hợp. Vì thế, trong những năm đầu khởi nghiệp, bất chấp thời tiết giá rét, ông vẫn thường xuyên đến các hội chợ thương mại tại Bắc Kinh để giới thiệu bột kim cương siêu mịn, tìm kiếm khách hàng và mở rộng thị trường.

“Ở đâu có sản xuất kim cương, người dân Chá Thành đều có mặt để mua nguyên liệu thô. Ở đâu có hội chợ kim cương, người dân Chá Thành đều có mặt để quảng bá bột kim cương siêu mịn”, ông nhớ lại.

Nhờ những người tiên phong như ông Vương cùng thế hệ doanh nhân quyết đoán tại Chá Thành, huyện này từng bước hình thành hệ sinh thái sản xuất vật liệu siêu cứng quy mô lớn. Từ kim cương công nghiệp phục vụ sản xuất đến những loại đá quý nhân tạo được chế tác để xuất hiện trong các cửa hàng trang sức cao cấp, Chá Thành ngày nay trở thành một trong những trung tâm quan trọng của ngành công nghiệp đang phát triển mạnh tại Trung Quốc.

Thủ phủ kim cương của Trung Quốc

Ngày nay, Chá Thành hình thành nên cụm công nghiệp rộng khoảng 12 km², kết nối nhiều doanh nghiệp từ khâu cung ứng nguyên liệu đầu vào đến sản xuất sản phẩm hạ nguồn trong lĩnh vực vật liệu siêu cứng. Hệ sinh thái công nghiệp này cũng quy tụ hơn 120 doanh nghiệp liên quan đến kim cương, trong đó có 2 doanh nghiệp được xếp vào nhóm “tiểu khổng lồ” cấp quốc gia, nổi bật với năng lực đổi mới và vị thế đáng kể trên thị trường.

Tại nhà máy hiện đại của Huifeng, hệ thống 300 máy phân loại cùng 30 máy ly tâm tốc độ cao thay thế phần lớn công việc thủ công trước đây. Những dây chuyền tự động vận hành liên tục, giúp nâng cao đáng kể năng suất sản xuất.

Quá trình số hóa cũng được triển khai xuyên suốt toàn bộ chuỗi sản xuất. Từ việc thu mua nguyên liệu thô cho đến khâu vận chuyển sản phẩm hoàn thiện, từng công đoạn đều được giám sát theo thời gian thực, qua đó nâng cao độ chính xác, kiểm soát chất lượng và hiệu quả vận hành.

Trên thực tế, từ năm 2006, huyện Chá Thành bắt đầu xây dựng một khu công nghiệp chuyên về kim cương, đồng thời đầu tư hệ thống cơ sở hạ tầng và dịch vụ hỗ trợ nhằm thu hút doanh nghiệp trong lĩnh vực này về cùng một địa điểm. Đến năm 2009, khu công nghiệp tiếp tục được nâng cấp thành cụm công nghiệp và huyện thành lập cơ sở sản xuất vật liệu siêu cứng Chá Thành.

Sự kết hợp giữa công nghệ và quy mô đã đưa Trung Quốc trở thành quốc gia dẫn đầu ngành kim cương thế giới. Năng lực sản xuất kim cương nhân tạo thô của Trung Quốc hiện chiếm khoảng 63% sản lượng toàn cầu, trong đó tỉnh Hà Nam đóng góp hơn 80%.

Báo cáo năm 2025 của Hiệp hội Trang sức Đá quý Trung Quốc cho thấy kim ngạch xuất khẩu kim cương thô của Trung Quốc đạt gần 295 triệu USD, tăng 161% so với năm trước. Trên thị trường toàn cầu, thị phần trang sức sử dụng kim cương nhân tạo đã vượt 40%, tăng gấp 8 lần so với thời điểm 2019.

Nhiều người tiêu dùng thế giới và giới trẻ hiện nay đã dần đón nhận sản phẩm này nhờ mức giá hợp lý. “Trước đây, nhẫn kim cương là món đồ xa xỉ ít người dám mơ tới, nhưng giờ đây chúng đã trở nên phổ biến với mọi gia đình”, bà Bàng Ái Hồng, tổng giám đốc công ty Công nghệ Kim cương Hậu Đức Hà Nam cho hay.

Trong khi đó, đối với những người tiêu dùng như Lý Gia Khánh, cư dân đang tìm mua nhẫn đính hôn thì sức hấp dẫn của kim cương là điều rõ ràng. “Chúng tôi nghe nói chất lượng kim cương nuôi cấy từ Chá Thành tốt ngang với kim cương tự nhiên, mà giá cả lại phải chăng hơn nhiều”, cô gái nói.

Tuy nhiên, việc giá bán rơi tự do cũng khiến biên lợi nhuận từ việc bán kim cương thô thu hẹp. Để thoát khỏi cái mác “giá rẻ như bắp cải” và nâng cao giá trị gia tăng, nhiều doanh nghiệp tại Chá Thành đang nỗ lực chuyển mình từ nhà cung cấp nguyên liệu thô sang làm chủ thương hiệu trang sức cao cấp.