Hiệu trưởng đại học lý giải vì sao sinh viên học giỏi vẫn lúng túng khi đi làm

Trao đổi với PV Báo điện tử VTC News dịp Trường Quốc tế phát động cuộc thi Nhà Quản trị thế hệ mới (NextGen Manager 2026) mới đây, PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Quốc tế, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, khoảng trống đáng chú ý trong đào tạo đại học hiện nay là việc đánh giá khả năng ra quyết định của sinh viên trong những tình huống thực tế.

- Tình trạng “lạm phát” bằng giỏi, xuất sắc ở nhiều trường đại học đang là vấn đề khiến nhiều người lo ngại. Theo ông, làm thế nào để giải quyết thực trạng này?

Ở Trường Quốc tế, tỷ lệ tốt nghiệp bằng giỏi và xuất sắc không cao. Tỷ lệ tốt nghiệp của cử nhân liên quan đến công tác đánh giá của trường đại học.

Tôi cho rằng chúng ta cần nhìn nhận lại phương pháp đánh giá năng lực học tập của sinh viên. Những phương pháp đánh giá truyền thống (qua các bài thi, thuyết trình) có thể chưa phản ánh đầy đủ năng lực thực sự của người học. Vì vậy, các trường cần xây dựng những công cụ đánh giá mới chú trọng đánh giá toàn diện quá trình học tập và các kỹ năng của sinh viên.

Các cơ sở giáo dục đại học đều mong muốn đánh giá sinh viên một cách tốt nhất. Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đang thúc đẩy quá trình đổi mới này. Tôi kỳ vọng việc đổi mới phương pháp đánh giá tại các trường đại học sẽ được triển khai sâu rộng và toàn diện hơn năng lực sinh viên, từ đó đáp ứng tốt hơn yêu cầu của xã hội.

- Đánh giá của nhà trường là một chuyện, trong khi thị trường lao động, doanh nghiệp và nhà tuyển dụng lại có những tiêu chí, yêu cầu riêng đối với sinh viên tốt nghiệp. Theo ông, làm thế nào để kết quả đánh giá của các trường đại học tiệm cận với đánh giá thực tế của doanh nghiệp?

Hiện một số cơ sở giáo dục có “độ trễ” trong việc điều tra khảo sát các kỹ năng mà thị trường cần.

Tôi cho rằng, việc xây dựng và đổi mới chương trình đào tạo phải dựa trên quá trình điều tra, khảo sát thực tế về nhu cầu của thị trường.

Bên cạnh đó, mỗi doanh nghiệp có thể có những yêu cầu cụ thể khác nhau. Vì vậy, nhà trường không thể chỉ đào tạo để đáp ứng nhu cầu riêng của từng doanh nghiệp, mà cần hướng tới những năng lực và kỹ năng có tính nền tảng, phù hợp với yêu cầu chung của thị trường lao động.

Trường Quốc tế cũng như các cơ sở đào tạo khác đang đẩy mạnh việc điều tra, khảo sát nhu cầu thực sự của thị trường. Quá trình khảo sát càng khách quan, phạm vi càng rộng thì càng giúp nhà trường xây dựng chương trình đào tạo phù hợp. Khi đó, khoảng cách giữa nhà trường và thị trường lao động sẽ từng bước được thu hẹp.

- Nhiều sinh viên tốt nghiệp với kết quả học tập tốt nhưng gặp khó khăn khi bước vào môi trường doanh nghiệp. Theo ông, đâu là khoảng cách lớn nhất giữa kiến thức giảng đường và yêu cầu thị trường cần?

Sinh viên giỏi có thể giải nhanh một đề bài rõ ràng. Nhưng để giải quyết tốt các bài toán công việc thực tế ở doanh nghiệp phải tự xác định đâu là vấn đề cốt lõi giữa nhiều sự việc chưa được sắp xếp. Từ đó xuất hiện ba khó khăn cụ thể.

Sinh viên giỏi có thể giải nhanh một đề bài rõ ràng. Còn để giải quyết tốt các bài toán công việc thực tế ở doanh nghiệp phải tự xác định đâu là vấn đề cốt lõi giữa nhiều sự việc chưa được sắp xếp.

PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn

Thứ nhất, ra quyết định khi thông tin chưa đầy đủ. Bài tập trên lớp thường cung cấp tương đối đầy đủ dữ kiện, trong khi công việc thực tế hiếm khi như vậy.

Thứ hai, sắp xếp thứ tự ưu tiên khi nhiều việc quan trọng và cấp bách xảy ra cùng lúc. Người quản lý phải biết phân bổ nguồn lực, xác định việc cần làm trước và chấp nhận rằng không phải nhiệm vụ nào cũng có thể được giải quyết đồng thời.

Thứ ba, thuyết phục người khác khi chưa có quyền hạn chính thức. Làm việc với bạn cùng lớp khác với việc tạo ảnh hưởng đối với những người không có nghĩa vụ phải nghe theo mình.

Những năng lực này không thể chỉ hình thành qua việc tiếp thu kiến thức. Sinh viên cần được đặt vào tình huống phải lựa chọn, phối hợp, giải quyết bất đồng và chịu trách nhiệm với phương án đã đưa ra.

“NextGen Manager” 2026 tạo cơ hội để sinh viên trong nước và quốc tế cùng trao đổi, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, qua đó chuẩn bị tốt hơn cho môi trường làm việc sau khi tốt nghiệp.

- Cuộc thi NextGen Manager 2026, chủ đề “Chân dung nhà quản trị trong kỷ nguyên AI”hướng tới giải quyết khoảng trống nào trong đào tạo đại học hiện nay?

Chúng tôi tổ chức cuộc thi không phải vì AI đang là phổ biến và thịnh hành hiện nay, mà vì AI làm lộ rõ một khoảng trống vốn đã tồn tại.

Khoảng trống trong đào tạo nằm ở chỗ trường đại học có thể đo lường kiến thức tương đối tốt, nhưng đánh giá năng lực ra quyết định trong những tình huống thực tế phức tạp khó khăn hơn nhiều.

Trường Quốc tế có hơn 20.000 sinh viên đã tốt nghiệp (sau hơn 24 năm), tỷ lệ việc làm đúng chuyên ngành sau một năm trên 93%. Đây là kết quả đáng ghi nhận, nhưng tỷ lệ có việc làm chưa phản ánh đầy đủ sinh viên phát triển sự nghiệp đến đâu trong những năm tiếp theo.

Cuộc thi là cách để chúng tôi giúp sinh viên không chỉ tìm được công việc phù hợp mà còn nhận diện những năng lực cần phát triển để tiến xa hơn trong tương lai.

Thí sinh được đánh giá theo sáu 6 năng lực: tư duy phân tích và ra quyết định; tư duy hệ thống và sắp xếp ưu tiên; lãnh đạo và tạo ảnh hưởng; hợp tác và giao tiếp; đạo đức và trách nhiệm; trình bày và ngôn ngữ. Mỗi nhóm được mô tả qua năm mức hành vi có thể quan sát.

- Trường Quốc tế xác định NextGen Manager là cuộc thi thường niên. Nhà trường sẽ đo lường hiệu quả dài hạn của cuộc thi ra sao?

Để đo lường hiệu quả dài hạn, chúng tôi dự kiến theo dõi bốn chỉ số: số trường đại học, học viện có sinh viên tham gia mỗi mùa; tỷ lệ thí sinh nhận được cơ hội thực tập hoặc việc làm từ doanh nghiệp đồng hành trong vòng 12 tháng; mức thay đổi điểm ở từng nhóm năng lực giữa các mùa trên cùng một thang đánh giá; và số chuẩn đầu ra hoặc học phần của Khoa được điều chỉnh có dẫn chiếu dữ liệu cuộc thi.

Trong đó, chỉ số cuối cùng là chỉ số khó nhất, nhưng cũng phản ánh rõ nhất liệu cuộc thi có tạo ra tác động thực chất đối với hoạt động đào tạo hay không.

Chúng tôi không kỳ vọng một cuộc thi có thể giải quyết mọi vấn đề của giáo dục đại học. Điều quan trọng là duy trì được hoạt động đánh giá có căn cứ, giúp sinh viên hiểu mình đang ở đâu, doanh nghiệp nhận diện được năng lực cần thiết và nhà trường có thêm dữ liệu để cải thiện chương trình đào tạo.

Cuộc thi NextGen Manager 2026 do Khoa Kinh tế và Quản lý, Trường Quốc tế - Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức, dành cho sinh viên các trường đại học, học viện trên toàn quốc. Thời hạn đăng ký đến 23h59 ngày 31/10/2026 tại nextgen.vnuis.edu.vn. Cuộc thi gồm 3 vòng: Discover (7/11), Decide (21/11) và Deliver (5/12/2026).