Tàu thăm dò Voyager 1 của Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) dự kiến đạt khoảng cách một ngày ánh sáng, tương đương gần 26 tỷ km tính từ Trái Đất, vào lúc 17h16 ngày 18/11 (giờ Việt Nam).
Đây là cột mốc lịch sử đối với vật thể nhân tạo ở xa Trái Đất nhất sau hơn 49 năm du hành trong không gian.
Ở khoảng cách này, tín hiệu vô tuyến từ Trái Đất phải mất 24 giờ mới đến được Voyager 1 và cần thêm 24 giờ để tín hiệu phản hồi quay trở lại. Như vậy, quá trình liên lạc hai chiều giữa NASA và con tàu sẽ mất ít nhất 48 giờ.
NASA đánh giá đây là cột mốc quan trọng trong lịch sử khám phá không gian, đồng thời mở đầu chuỗi hoạt động hướng tới kỷ niệm 50 năm phóng hai tàu Voyager vào năm 2027.

Tàu Voyager-1 chuẩn bị cách Trái Đất một ngày ánh sáng sau gần 50 du hành vũ trụ. (Ảnh: NASA)
Voyager 1 được phóng ngày 5/9/1977 từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy, bang Florida, Mỹ, vài tuần sau tàu song sinh Voyager 2.
Ban đầu, cả hai được thiết kế để nghiên cứu sao Mộc và sao Thổ, tận dụng sự sắp xếp thuận lợi của các hành tinh ngoài Hệ Mặt Trời, hiện tượng xảy ra khoảng 176 năm một lần.
Trong hành trình, Voyager 1 tiếp cận sao Mộc và sao Thổ, nghiên cứu hệ thống vành đai và vệ tinh Titan của sao Thổ. Sau đó, con tàu chuyển sang quỹ đạo đưa nó lên cao so với mặt phẳng chứa phần lớn các hành tinh trong Hệ Mặt Trời.
Năm 2012, Voyager 1 trở thành tàu vũ trụ đầu tiên tiến vào không gian liên sao, vượt ra ngoài nhật quyển, vùng không gian chịu ảnh hưởng chủ yếu của gió Mặt Trời.
Trong khi đó, Voyager 2 tiếp tục khám phá sao Thiên Vương và sao Hải Vương trước khi tiến vào không gian liên sao năm 2018. Hiện Voyager 2 cách Trái Đất khoảng 21,7 tỷ km và dự kiến đạt khoảng cách một ngày ánh sáng vào năm 2035.

Hình ảnh sao Thổ được tàu Voyager-1 chụp vào ngày 16/11/1980. (Ảnh: NASA)
Thách thức duy trì tàu thăm dò gần 50 năm tuổi
Dù đã hoạt động gần nửa thế kỷ, cả hai tàu Voyager vẫn truyền dữ liệu khoa học về Trái Đất, giúp các nhà nghiên cứu tìm hiểu môi trường bên ngoài nhật quyển.
Tuy nhiên, việc duy trì hoạt động ngày càng khó khăn khi nguồn năng lượng hạt nhân trên tàu suy giảm. Jeffrey Hayes, nhà khoa học thuộc NASA, cho biết mỗi tàu mất khoảng 4 watt công suất điện mỗi năm, trong khi công suất ban đầu là 470 watt.
Để kéo dài tuổi thọ, các kỹ sư tại Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực (JPL) của NASA phải lần lượt tắt một số thiết bị khoa học, đồng thời điều chỉnh cách phân phối điện năng.
Hayes cho biết NASA ưu tiên duy trì những thiết bị tiêu thụ ít năng lượng nhưng vẫn mang lại dữ liệu khoa học có giá trị. Các thiết bị cần nhiều điện hơn phải được cân nhắc kỹ trước khi tiếp tục vận hành.
Ngoài nguồn điện, nhiên liệu hydrazine dùng cho hệ thống điều khiển tư thế cũng là mối lo ngại. Trong môi trường cực lạnh, nhiên liệu có nguy cơ đóng băng, khiến tàu không thể tiếp tục hoạt động bình thường.
“Chúng ta đang ở rất xa, cách hơn 16 tỷ dặm. Nơi đó cũng cực kỳ lạnh, chỉ cao hơn độ không tuyệt đối vài độ”, ông Hayes nói.
Nhà khoa học NASA nhận định dù các tàu vẫn hoạt động, tuổi đời gần 50 năm cùng điều kiện khắc nghiệt trong không gian khiến chúng trở nên mong manh. NASA đang cố gắng khai thác tối đa dữ liệu khoa học trước khi nguồn năng lượng cạn kiệt.
Theo ước tính được lãnh đạo dự án Voyager đưa ra năm 2022, hai tàu có thể tiếp tục hoạt động đến thập niên 2030, dù NASA chưa công bố dự báo mới về thời điểm kết thúc sứ mệnh.

Tàu Voyager 1 tiến vào không gian giữa các vì sao vào ngày 25/8/2012. (Ảnh: Getty Images)
NASA tổ chức hoạt động kỷ niệm cột mốc lịch sử
Để đánh dấu sự kiện, NASA phát động chương trình “Thắp sáng chào mừng cột mốc một ngày ánh sáng của Voyager”, kêu gọi công chúng tạo nên làn sóng ánh sáng vàng mang tính biểu tượng trên khắp thế giới sau khi Mặt Trời lặn.
Người tham gia có thể sử dụng điện thoại hoặc máy tính bảng để phát tín hiệu “VGR”, ký hiệu liên lạc của Voyager, bằng mã Morse, sau đó chia sẻ hình ảnh hoặc video trên mạng xã hội.
Ngày 19/11, lãnh đạo NASA và các thành viên dự án có buổi thảo luận chia sẻ về tình trạng hoạt động của Voyager 1 và Voyager 2, những dữ liệu khoa học thu thập được trong không gian liên sao và thách thức duy trì hai tàu suốt gần nửa thế kỷ.
NASA cũng giới thiệu phim tài liệu về Voyager, dự kiến phát hành năm 2027 nhân kỷ niệm 50 năm sứ mệnh.
Sau khi đạt khoảng cách một ngày ánh sáng, Voyager 1 vẫn tiếp tục hành trình ra xa Trái Đất. Theo quỹ đạo hiện tại, khoảng 40.000 năm nữa, con tàu sẽ đi ngang qua khu vực gần sao Gliese 445, cách ngôi sao này khoảng 1,7 năm ánh sáng.
Tuy nhiên, nguồn năng lượng hạt nhân của Voyager 1 được dự báo sẽ cạn kiệt từ rất lâu trước khi con tàu đến vị trí đó.








