Hạ tầng lõi của kỷ nguyên AI và cơ hội 'hóa rồng' cho viễn thông Việt Nam

Mạng di động thế hệ thứ sáu không đơn thuần là một bản nâng cấp về tốc độ của 5G. Giới chuyên gia nhận định, 6G sẽ là một cuộc cách mạng thực sự, thiết lập lại toàn bộ cấu trúc hạ tầng viễn thông toàn cầu để phục vụ cho nền kinh tế vạn vật kết nối và trí tuệ nhân tạo (AI).

Trong bối cảnh đó, Việt Nam không còn chấp nhận vị thế của một thị trường đi sau, chờ đợi để “tiêu thụ” công nghệ, mà đang chủ động nắm bắt cơ hội để làm chủ lõi kỹ thuật, từng bước bước lên những toa đầu tiên của “chuyến tàu” công nghệ tương lai.

“Trái tim” của kỷ nguyên AI

Từ 1G đến 5G, mục tiêu cốt lõi của viễn thông luôn là tăng cường băng thông và giảm độ trễ. Nhưng với 6G, kiến trúc mạng sẽ thay đổi hoàn toàn với sự xuất hiện của “Native AI” (AI nguyên bản). Theo phân tích từ các chuyên gia nghiên cứu ứng dụng công nghệ, điểm khác biệt mang tính định hình của 6G là AI được thiết kế và tích hợp sâu vào cấu trúc mạng cốt lõi từ giai đoạn phác thảo đầu tiên, thay vì là một ứng dụng hoặc tính năng bổ sung ở tầng trên như mạng 5G hiện tại.

Nhờ Native AI, mạng 6G sở hữu khả năng tự động tối ưu hóa, tự phục hồi sự cố, phân bổ tài nguyên và dự đoán lưu lượng thông minh với độ trễ tính bằng micro giây. Khi đó, 6G không chỉ làm nhiệm vụ truyền tải dữ liệu, mà mạng lưới sóng vô tuyến còn có khả năng “cảm nhận”, quét và nhận biết các vật thể, chuyển động trong môi trường xung quanh, từ đó phản ứng ngược lại theo thời gian thực.

Đây chính là mảnh ghép hạ tầng đủ sức gánh vác những hệ sinh thái số phức tạp của thập kỷ tới. Các nhà máy thông minh sẽ được vận hành bởi hệ thống robot tự động đồng bộ hóa từng miligiây; hệ thống giao thông với hàng triệu xe tự hành có thể giao tiếp với nhau để tránh va chạm; hay các ca phẫu thuật y tế từ xa có thể được thực hiện xuyên lục địa không độ trễ.

Việt Nam không còn ngồi chờ công nghệ

Nhận thức rõ tầm quan trọng sống còn của 6G đối với an ninh, kinh tế quốc gia, Việt Nam đã có những bước đi chủ động và mang tính chiến lược để cụ thể hóa viễn cảnh trên. Định hướng này được bảo chứng bởi Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, trong đó xác định mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam phải hoàn thành phủ sóng 5G toàn quốc và làm chủ công nghệ mạng 6G.

Biến quyết tâm chính trị thành hành động, Bộ Khoa học và Công nghệ đã thành lập Ban Chỉ đạo 6G quốc gia. Việc hội tụ đầy đủ “ba nhà” gồm cơ quan quản lý, viện nghiên cứu/trường đại học và các tập đoàn doanh nghiệp ngay từ giai đoạn định hình thế hệ mạng mới cho thấy sự thay đổi về tư duy chiến lược. Việt Nam muốn trực tiếp đóng góp tiếng nói vào việc thiết lập các tiêu chuẩn 6G quốc tế, thay vì đợi thế giới định hình xong rồi mới mua lại để ứng dụng.

Ông Nguyễn Anh Cương, đại diện Cục Viễn thông, từng đưa ra những đánh giá lạc quan về năng lực làm chủ công nghệ của Việt Nam dựa trên thực tiễn phát triển. Nếu như với mạng 4G, các doanh nghiệp Việt Nam mất nhiều năm để bắt nhịp, thì với 5G, quá trình này được rút ngắn xuống chỉ còn chưa đầy 2 năm để tự nghiên cứu, thiết kế và sản xuất thiết bị.

Thực tế hiện nay, Việt Nam có hàng chục nghìn trạm phát sóng 5G cùng nhiều thiết bị “Make in Vietnam” đang hoạt động. Hệ thống tri thức, hạ tầng và nguồn nhân lực được tích lũy từ quá trình tự chủ thiết bị 5G được ví như “bệ phóng” để Việt Nam rút ngắn hơn nữa thời gian chinh phục 6G.

Tại sự kiện hợp tác viễn thông hồi tháng 7/2026, ông Phạm Đức Nghiệm, Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ KHCN), nhấn mạnh tầm nhìn đưa Việt Nam từ vị thế một thị trường tiêu thụ công nghệ đơn thuần trở thành một trung tâm sáng tạo, một nhà cung cấp thiết bị và giải pháp viễn thông thế hệ mới cho khu vực và toàn cầu.

Từ phía doanh nghiệp trong nước, Chủ tịch Tập đoàn Viettel - ông Tào Đức Thắng - đã đặt ra cột mốc đầy tham vọng: Viettel sẽ thực hiện cuộc gọi 6G tiền thương mại đầu tiên vào đầu năm 2029, được thực hiện trên chính nền tảng các trạm thu phát sóng (BTS) do các kỹ sư Việt Nam làm chủ, nghiên cứu, thiết kế và sản xuất. Sự hiện diện của Việt Nam trên bản đồ 6G toàn cầu còn có sự góp mặt của FPT, Viettel, VNG trong Liên minh 6G toàn cầu do Qualcomm khởi xướng. Cùng tham gia vào liên minh này là những “ông lớn” hàng đầu như Samsung, Meta, Ericsson, Nokia, Google, Microsoft...