Đón đầu kỷ nguyên 6G không dừng lại ở thử nghiệm sớm

Nếu các thế hệ mạng vô tuyến trước đây chủ yếu giải quyết nhu cầu truyền tải dữ liệu giữa con người với con người, thì 5G-Advanced và 6G được thiết kế nhằm giải quyết bài toán giao tiếp giữa máy móc và các mô hình trí tuệ nhân tạo.

Nhờ đó, mạng di động thế hệ mới không còn đóng vai trò “đường ống” dẫn dữ liệu thuần túy, mà phát triển thành một hạ tầng phân tán tích hợp đồng thời năng lực tính toán và cảm nhận môi trường.

Trong môi trường nhà máy thông minh, các hệ thống tự động hóa đòi hỏi độ trễ tín hiệu điều khiển dưới 1 mili-giây với độ tin cậy gần như tuyệt đối, bởi bất kỳ sự gián đoạn hay suy giảm tốc độ đường truyền nào cũng có thể khiến toàn bộ dây chuyền sản xuất tự động kích hoạt dừng khẩn cấp.

Công nghệ của hạ tầng mới bảo đảm thiết lập các luồng truyền dẫn độc lập, cách ly về bảo mật và tài nguyên vật lý cho hàng nghìn robot công nghiệp vận hành đồng thời.

Sự chủ động chiến lược từ Thể chế - Doanh nghiệp - Viện nghiên cứu

Khác với các giai đoạn triển khai 2G, 3G hay 4G trước đây khi thị trường trong nước chủ yếu đóng vai trò tiếp nhận và vận hành thiết bị ngoại nhập, tiến trình tiếp cận 5G và 6G hiện nay ghi nhận sự chủ động đồng bộ giữa cơ quan quản lý, khối doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo, nghiên cứu.

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định rõ mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam sẽ từng bước làm chủ một số công nghệ chiến lược, trong đó có công nghệ mạng di động 5G, 6G.

Đánh giá về năng lực của Việt Nam trong tiến trình này, ông Nguyễn Anh Cương, Phó Cục trưởng Cục Viễn thông (Bộ Khoa học và Công nghệ), cho rằng với nền tảng kinh nghiệm đã tích lũy từ 4G và 5G, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để rút ngắn thời gian làm chủ công nghệ 6G trong thời gian tới.

Theo định hướng từ cơ quan quản lý, chiến lược chủ đạo hiện nay là chủ động tham gia ngay từ giai đoạn nghiên cứu và đóng góp tiêu chuẩn kỹ thuật tại các tổ chức quốc tế như 3GPP và ITU, thay vì thụ động chờ đợi thị trường hoàn thiện khung tiêu chuẩn rồi mới nhập khẩu thiết bị.

Ở khối doanh nghiệp, năng lực công nghệ đã được chứng minh qua thực tế mạng lưới. Tháng 11/2024, Viettel High Tech chính thức thương mại hóa trạm gốc 5G Open RAN sử dụng chipset ASIC chuyên dụng do đơn vị này tự chủ nghiên cứu và thiết kế.

Tính đến hết năm 2025, doanh nghiệp đã triển khai 2.500 trạm 5G Open RAN Make in Vietnam trên phạm vi toàn quốc. Kết quả đo kiểm thực tế ghi nhận thiết bị đạt tốc độ tải xuống ổn định từ 1,2 đến 1,7 Gbps và tiết kiệm tới 24% điện năng tiêu thụ trong điều kiện tải cao, tương đương chỉ số hiệu năng của các tập đoàn viễn thông lớn trên thế giới.

Thành tựu này giúp Viettel trở thành đại diện đầu tiên của Việt Nam xuất hiện trong báo cáo Gartner Magic Quadrant 2025 for CSP 5G RAN Infrastructure Solutions.

Tiếp tục lộ trình phát triển, Viettel đã ký thỏa thuận trở thành đối tác đầu tiên trên toàn cầu tham gia Chương trình Truy cập sớm nền tảng 6G (Early Access Program) với Tập đoàn Qualcomm, hướng tới mục tiêu thực hiện cuộc gọi 6G tiền thương mại đầu tiên vào đầu năm 2029.

Về phía các cơ sở nghiên cứu và đào tạo, Đại học Bách Khoa Hà Nội và Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT) đang đảm nhận vai trò xây dựng nền tảng học thuật cốt lõi. PTIT hiện chủ trì triển khai 21 nhiệm vụ khoa học công nghệ cấp Bộ trọng điểm về AI, Blockchain và mạng 6G.

Cùng với đó, phòng thí nghiệm liên kết 5G/6G giữa Viettel và Đại học Bách Khoa Hà Nội đã đi vào vận hành, cung cấp môi trường thử nghiệm thực địa cho các thuật toán vô tuyến phức tạp và kỹ thuật thiết kế ăng-ten mảng Massive MIMO.

Cơ hội thương mại hóa thiết bị

Xu hướng chuyển dịch kiến trúc sang chuẩn mở Open RAN đang từng bước xóa bỏ sự phụ thuộc vào các hệ sinh thái thiết bị đóng truyền thống.

Việc tách rời phần cứng vô tuyến khỏi phần mềm điều khiển tạo ra không gian gia nhập chuỗi cung ứng cho các doanh nghiệp công nghệ trong nước theo ba nhóm giải pháp cụ thể.

Về phần mềm, các doanh nghiệp nội địa có thể tận dụng lợi thế nhân lực để phát triển ứng dụng tối ưu mạng dựa trên AI (xApps, rApps) vận hành trên Bộ điều khiển thông minh vô tuyến (RIC).

Với phần cứng, các đơn vị điện tử trong nước có cơ hội tham gia chế tạo khối thu phát vô tuyến (O-RU), bộ phận chiếm tỷ trọng chi phí lớn nhất trong mạng truy cập vô tuyến.

Về tích hợp dịch vụ, mô hình triển khai mạng 5G dùng riêng (Private Network) tại nhà máy Pegatron Hải Phòng đã chứng minh năng lực cung cấp giải pháp trọn gói cho các khu công nghiệp thông minh mà không phụ thuộc hoàn toàn vào nhà thầu nước ngoài.

Mặc dù vậy, chặng đường từ nghiên cứu trong phòng thí nghiệm đến làm chủ thương mại trên thị trường đang gặp phải rào cản lớn về tài chính và quy mô thị trường.

Chi phí thiết kế và gửi sản xuất thử nghiệm một dòng vi mạch chuyên dụng ASIC có thể lên tới hàng triệu USD, tạo áp lực tài chính rủi ro nếu thiếu thị trường tiêu thụ đủ lớn để thu hồi vốn.

Bên cạnh đó, bài toán khách hàng đầu tiên là điểm nghẽn mang tính quyết định. Nếu thiếu các cơ chế chính sách mua sắm công mang tính mở đường và hệ thống phòng đo kiểm đạt chuẩn quốc tế đặt tại nội địa, các dòng thiết bị viễn thông nội địa sẽ gặp nhiều trở ngại trong việc khẳng định độ tin cậy để cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường quốc tế.

Cơ hội tiếp cận công nghệ 6G đòi hỏi các nỗ lực nghiên cứu riêng lẻ phải được quy tụ thành một chiến lược công nghiệp đồng bộ.

Sự kết hợp giữa cơ chế tài chính chia sẻ rủi ro trong nghiên cứu chip, chính sách đặt hàng thử nghiệm thực tế và chương trình đào tạo nhân lực liên ngành bán dẫn - AI - viễn thông sẽ là yếu tố then chốt giúp Việt Nam làm chủ hạ tầng kết nối tương lai và xác lập vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.