Đồng hồ điện, nước hoặc cột đo xăng dầu bị gian lận không thể xử phạt là xong

Nội dung trên được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đưa ra khi thảo luận tổ về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI sáng 17/10.

Không thể chỉ phạt gian lận rồi bỏ mặc quyền lợi người dân

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng đo lường là lĩnh vực chuyên môn sâu nhưng tác động trực tiếp đến đời sống người dân và năng lực phát triển của đất nước.

“Cuộc sống hằng ngày của người dân va chạm rất nhiều. Tiền điện, tiền nước đến chất lượng sản phẩm, công nghệ đều cần những kết quả đo lường chính xác, đáng tin cậy. Sai lệch trong đo lường có thể gây thiệt hại cho người dân, làm doanh nghiệp mất niềm tin, thậm chí ảnh hưởng đến những quyết định liên quan đến sinh mạng, đời sống, vi phạm hay không vi phạm, thật hay giả”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước dẫn chứng nhiều vấn đề trong thực tiễn như xác định mức độ ô nhiễm môi trường, hàm lượng chất ma túy, chất lượng thuốc chữa bệnh hay tỷ lệ thương tật đều phụ thuộc vào kết quả đo lường, kiểm định. Có những trường hợp chỉ căn cứ vào kết quả đo lường đã có thể xác định một hành vi có cấu thành tội phạm hay không, thuộc diện xử lý hình sự, hành chính hay dân sự.

Góp ý các nội dung cụ thể, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ đến cùng quyền lợi của người dân khi xảy ra sai lệch, gian lận đo lường.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh khi phát hiện ra đồng hồ điện, nước hoặc cột đo xăng dầu bị gian lận, cần xác định thời gian, phạm vi ảnh hưởng, số lượng tiền thu sai và trách nhiệm hoàn trả, bồi thường. Không thể để chỉ xử phạt xong mà quyền lợi của người bị hại vẫn chưa được giải quyết. Quyền lợi của người dân phải luôn được bảo đảm.

“Người bệnh không có bệnh nhưng vì máy móc đo can thiệp vào xong lại bảo người ta có bệnh, thế khắc phục thế nào? Không thể hôm qua bác sĩ kết luận có bệnh, hôm nay lại nói không có bệnh. Tâm lý bị bệnh ám ảnh lắm”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt vấn đề.

Về phát triển năng lực đo lường để nâng cao khả năng tự chủ của nền kinh tế, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng muốn làm chủ công nghệ phải có khả năng đo, kiểm chứng chất lượng sản phẩm. Nếu năng lực đo lường không theo kịp, kết quả nghiên cứu khó chuyển sang sản xuất và doanh nghiệp khó tham gia sâu vào chuỗi giá trị.

Dẫn báo cáo tiếp thu, giải trình của Chính phủ, trong đó dự kiến nhu cầu ngân sách khoảng 9.000 tỷ đồng giai đoạn 2026-2030 để phát triển hệ thống tiêu chuẩn đo lường và củng cố nền tảng số, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị làm rõ thứ tự ưu tiên đầu tư, khả năng sử dụng chung và kết quả cụ thể cần đạt được.

“Hiệu quả đầu tư cần được đánh giá bằng năng lực đo lường được quốc tế thừa nhận, khả năng phục vụ doanh nghiệp và mức độ giảm chi phí dịch vụ. Xu hướng quản lý, giảm chi phí rất quan trọng đối với nền kinh tế và từng doanh nghiệp. Không thể vì lợi ích của mình mà ở đâu cũng tăng giá, khiến cả nền kinh tế thua thiệt”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu ví dụ việc các ngân hàng đua nhau tăng lãi suất huy động mà đầu tiên là các ngân hàng nhỏ lẻ đẩy lãi suất tiền gửi lên cao để thu hút dòng tiền, khiến các ngân hàng lớn cũng phải chạy đua, và cuối cùng nền kinh tế rất khó khăn.

Bên cạnh đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý đầu tư thiết bị đo lường phải gắn với đào tạo chuyên gia, kinh phí vận hành và nhu cầu sử dụng, tránh việc mua sắm thiết bị hiện đại nhưng không có người sử dụng, đẩy chi phí lên rất lớn, gây lãng phí lớn.

Một yêu cầu khác, theo định hướng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, là giảm tiền kiểm đi đôi với tăng cường hậu kiểm có căn cứ, có trách nhiệm.

“Việc kiểm tra phải dựa trên rủi ro, có căn cứ rõ ràng, xác định rõ trách nhiệm và kiểm soát việc miễn, giảm kiểm tra, không để doanh nghiệp tuân thủ tốt bị kiểm tra nhiều lần, còn nơi có dấu hiệu gian lận lại không phát hiện được”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu quan điểm.

Nhấn mạnh miễn, giảm kiểm tra không đồng nghĩa với miễn các biện pháp kiểm soát bắt buộc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng khi có dấu hiệu vi phạm, cơ quan có thẩm quyền vẫn phải kiểm tra để ngăn ngừa việc lợi dụng chính sách.

Khi sửa Luật Đo lường, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng đề nghị chuyển đổi số, nâng cao độ tin cậy của kết quả đo và giảm chi phí.

Nhiều bộ quản lý thì doanh nghiệp khổ

Với việc sửa đổi Luật Bưu chính, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị mở rộng không gian phát triển, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng và quản lý đúng trách nhiệm.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý, những hoạt động có liên quan với nhau không có nghĩa là đều phải chịu cùng một cơ chế quản lý. Nếu phạm vi không rõ, doanh nghiệp có thể phải đáp ứng nhiều lớp điều kiện cho cùng một hoạt động, cơ quan quản lý cũng khó phân định trách nhiệm.

“Tôi thấy ít nhất có 4-5 bộ liên quan. Làm sao để một hoạt động như vậy được phân định, phân giới thật rõ, chức năng quản lý thật rõ; nhiều bộ liên quan thì doanh nghiệp khổ, mặc dù chúng ta đã thu gọn lại”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cảnh báo.

Đi kèm đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu đặt niềm tin và quyền lợi của người sử dụng dịch vụ ở vị trí trung tâm. Một bưu gửi có thể đi qua nhiều đơn vị, nhiều công đoạn, nhưng người dân không thể tự tìm từng bên để xác định ai làm mất hàng, ai vi phạm và ai chịu trách nhiệm bồi thường.

“Không thể để người dân cuối cùng không biết đi tìm quyền lợi của mình ở đâu, không biết ai phải chịu trách nhiệm. Tôi tán thành nguyên tắc doanh nghiệp giao kết hợp đồng chịu trách nhiệm cuối cùng. Cần bảo đảm nguyên tắc đó được thực hiện bằng cơ chế tiếp nhận, giải quyết khiếu nại và bồi thường thuận tiện, có thời hạn rõ ràng”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.

Đề cập hoạt động của đội ngũ giao hàng (shipper), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng việc xác định trách nhiệm giữa các bên trong quá trình giao nhận khá phức tạp, đòi hỏi quy định rõ trách nhiệm của từng khâu, từ chủ hàng, đơn vị trung gian đến người trực tiếp giao hàng.

Ủng hộ chuyển từ cơ chế cấp phép sang đăng ký, song Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý thủ tục đơn giản phải đi đôi với trách nhiệm rõ ràng và năng lực giám sát thực chất.

“Chuyển đổi số phải giúp truy vết, nâng cao chất lượng dịch vụ và giảm chi phí. Công tác kiểm tra nhằm ngăn chặn hàng cấm, gian lận phải có căn cứ tương xứng với mức độ rủi ro, đồng thời bảo đảm bí mật, uy tín và không gây ách tắc lưu thông”, theo lời Tổng Bí thư, Chủ tịch nước.