Bóc trần thủ đoạn pha loãng nồng độ chất ô nhiễm, chỉnh kết quả quan trắc từ xa

Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường (C05) phối hợp Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an, Công an TP Hà Nội, Công an tỉnh Bắc Ninh xác lập, đấu tranh đồng thời 3 chuyên án.

Cơ quan điều tra làm rõ các hành vi vi phạm trong lắp đặt, vận hành, quản lý các trạm quan trắc môi trường tự động, liên tục do một số doanh nghiệp lắp đặt trên phạm vi toàn quốc như: Công ty Cổ phần thiết bị công nghiệp và công nghệ môi trường Deahan, Công ty Cổ phần tập đoàn Seiki, Công ty Cổ phần kỹ thuật môi trường Việt An, Công ty trách nhiệm hữu hạn Minh Thành Group.

Đến nay cơ quan điều tra đã chứng minh, làm rõ 168/306 trạm có sự can thiệp, chỉnh sửa dữ liệu phân tích môi trường (chiếm hơn 54,9% số trạm được kiểm tra).

Công tác điều tra đã làm rõ phương thức, thủ đoạn phạm tội của các đối tượng có thể xảy ra ở bất kỳ thiết bị nào trong thống quan trắc tự động (hệ thống quan trắc tự động liên tục gồm các bộ phận chính: bộ phận thu mẫu; buồng chứa mẫu; thiết bị đo - sensor; thiết bị phân tích - controller; thiết bị truyền, nhận dữ liệu - datalogger).

Cụ thể, các đối tượng dùng thủ đoạn can thiệp trực tiếp vào hệ thống hút mẫu, thiết bị phân tích (các thủ đoạn can thiệp vật lý, cơ học) tại các trạm quan trắc.

Bằng cách pha loãng/lọc mẫu, các đối tượng đấu nối tinh vi các đường cấp nước sạch hoặc khí nén vào bồn chứa mẫu, bồn phân tích mẫu nhằm làm loãng nồng độ chất ô nhiễm trong mẫu đo.

Cách khác là thay đổi vị trí lấy mẫu, với cách này, các đối tượng cố tình thay đổi vị trí lắp đặt thiết bị đo (Sensor), hoặc vị trí ống hút mẫu sai lệch so với thiết kế chuẩn hoặc quy chuẩn kỹ thuật hiện hành để thu được kết quả không phản ánh đúng thực tế.

Với thiết bị đo (sensor), các đối tượng thay đổi thông số cài đặt dải đo, khoảng đo trên thiết bị để làm sai lệch thông thông số cài đặt so với thiết bị phân tích, dataloger làm thay đổi kết quả đo thực tế.

Bên cạnh đó, một thủ đoạn khác được cơ quan điều tra chỉ ra là dùng các phần mềm của hãng sản xuất, công ty cung cấp thiết bị nhằm can thiệp hệ thống quan trắc.

Các đối tượng trực tiếp chỉnh sửa cấu hình trên hệ thống phân tích hoặc thông qua các phần mềm kết nối với thiết bị phân tích để thay đổi hệ số nhân, các công thức tính toán của thiết bị nhằm làm giảm giá trị đo thực tế, hoặc thiết lập những dữ liệu giả, khống chế giá trị dữ liệu.

Với thiết bị truyền nhận dữ liệu (datalogger), các đối tượng thiết lập một hệ số nhân trong công thức tính toán số liệu tại dataloger nhằm làm giảm kết quả, khống chế kết quả quan trắc, phân tích về dưới ngưỡng theo QCVN được quy định trong giấy phép môi trường.

Đồng thời, lập công thức tính toán dựa trên tín hiệu từ thông số khác để gán giá trị cho một thông số, tạo dữ liệu giả.

Quá trình can thiệp vào datalogger có thể được thực hiện từ xa, qua mạng Internet thông qua việc kết nối (qua các phần mềm UltralView, Teamviewer…) với máy tính tại doanh nghiệp được kết nối với datalogger qua mạng LAN (mạng nội bộ).

Theo C05, đây là vấn đề bất cập lớn do người dùng phương pháp này có thủ đoạn, trình độ thêm vào các đoạn mã (code), hoặc cài đặt trước công cụ kết nối từ xa để truy nhập can thiệp hệ thống (kể cả khi Sở Nông nghiệp và Môi trường đã thay đổi mật khẩu, niêm phong thiết bị).

Thiết bị datalogger do các công ty tự gia công, sản xuất được cài đặt sẵn Firmware (Custom Firmware), thiết lập thêm tài khoản quyền cao (không bàn giao tài khoản quyền cao cho Sở Nông nghiệp và Môi trường), chỉ cần thiết bị kết nối internet các đối tượng có thể can thiệp vào thiết bị để chỉnh sửa, khống chế, thao túng, chỉnh sửa dữ liệu truyền về sở Nông nghiệp và Môi trường.

Đến nay, Cơ quan Cảnh sát điều tra các cấp đã khởi tố vụ án hình sự, khởi tố 74 bị can về 10 tội danh: Xâm nhập trái phép mạng máy tính, phương tiện điện tử của người khác; Làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức; Vi phạm quy định về đấu thầu; Đưa hối lộ; Nhận hối lộ; Giả mạo trong công tác; In, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách Nhà nước; Trốn thuế; Vi phạm quy định về kế toán; Lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ.

Trong số này có nhiều bị can giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý trong các cơ quan, đơn vị như Hoàng Văn Thức (Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Trần Thị Minh Hương (Giám đốc Trung tâm quan trắc môi trường miền Bắc), Lê Việt Cường (Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Nhiệt điện Quảng Ninh)...

C05 đang phối hợp Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an, Công an TP Hà Nội và Công an tỉnh Bắc Ninh khẩn trương điều tra mở rộng, làm rõ bản chất vụ án, xử lý các đối tượng vi phạm theo quy định pháp luật; rà soát, thu hồi triệt để tài sản cho Nhà nước.