Doanh nghiệp mắc kẹt giữa ‘bão giá’ đúng dịp tăng tốc cuối năm

Đại diện nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa cho biết, 2026 là một năm vô cùng khó khăn, khi mà biến động địa chính trị thế giới liên tục xảy ra, làm đứt gãy chuỗi cung ứng, tăng chi phí vận tải, nguyên liệu. Đến nay, khi quý cuối cùng của năm cận kề thì cơn “bão giá” vẫn tiếp diễn, tác động mạnh đến hoạt động sản xuất kinh doanh và mục tiêu tăng trưởng.

Cước vận tải, giá nguyên liệu đầu vào dựng đứng

Ông Phùng Văn Sâm - Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty CP Tập đoàn Hanfimex Việt Nam - nhiều tháng nay luôn như “ngồi trên lửa” vì mọi chi phí sản xuất ngày càng tăng. Đặc biệt, cước vận tải, chi phí logistic tăng chóng mặt, cùng với đó thời gian vận chuyển kéo dài, gây thiệt hại kép cho doanh nghiệp.

Doanh nghiệp của ông Sâm chuyên xuất khẩu các mặt hàng nông sản như: hạt điều, cà phê, quế…Trước đây, chi phí vận tải qua nhiều cảng chỉ từ 1.500 USD cho 1 container 40 feet nhưng nay đã lên 8.500 USD, tức là gấp 5,6 lần. Thậm chí có những nơi đã tăng gấp gần 7 lần như hàng đi qua Ả rập Xê Út, cước tăng từ 2.500 USD lên 16.000 - 17.000 USD.

Không chỉ tăng chi phí cước, thời gian vận chuyển hàng hóa cũng kéo dài, khiến việc quay vòng vốn chậm, tồn kho nhiều, đẩy chi phí vốn tăng gấp đôi. Nếu trước đây các đơn hàng đi Trung Đông chỉ khoảng 30 ngày thì nay có thể lên 60 ngày, thậm chí 70 ngày.

Cùng với cước container, hàng loạt chi phí đầu vào cũng tăng rất mạnh từ đầu năm đến nay như: xăng dầu tăng khoảng 40%, bao bì, nhãn mác, vận chuyển nội địa cũng tăng 40 - 50%.

Giữa bối cảnh cam go này, doanh nghiệp của ông Sâm vẫn không thể tăng giá đầu ra của sản phẩm. Bởi lẽ theo ông, lạm phát tại nhiều quốc gia hiện nay cũng tăng cao, khiến người dân thắt chặt tiêu dùng. Nếu đẩy giá đầu ra lên thì sức mua càng giảm xuống, đối tác sẽ chuyển sang dùng các mặt hàng khác hoặc sẽ tìm đến các nhà cung cấp có lợi thế gần về địa lý để nhập khẩu.

“Để cố gắng duy trì sản xuất, doanh nghiệp buộc phải chấp nhận cắt giảm lợi nhuận 20 - 30%, thậm chí có những thời điểm chấp nhận thua lỗ. Tuy nhiên, chúng tôi vẫn thường xuyên động viên nhau là lúc này mà duy trì được hoạt động sản xuất bình thường đã là may mắn rồi”, ông Sâm nói.

Ông Sâm cho biết thêm, doanh nghiệp của ông hiện nay đã phải giảm công suất sản xuất xuống để bớt lỗ. Đồng thời phải thay đổi chiến lược kinh doanh, mở rộng thị trường xuất khẩu, đa dạng cơ cấu mặt hàng, giảm các thị trường rủi ro, tăng các thị trường vận tải mà hoạt động logistic ngắn hơn, quay vòng vốn nhanh hơn.

Từ đầu năm đến nay, rất may công ty của ông Sâm xuất khẩu được nhiều đơn hàng sang thị trường Trung Quốc và Mỹ hơn, nên trong tương lai, định hướng của doanh nghiệp sẽ phải tìm đến những thị trường gần hơn, để giảm chi phí vận tải, thay cho thị trường Trung Đông.

“Giữa lúc khó khăn này, doanh nghiệp buộc phải xoay sở đủ cách để tồn tại, tuy nhiên việc thay đổi cũng cần một quá trình, chứ không thể diễn biến nhanh được”, ông Sâm nhấn mạnh.

Tuy không phải hứng cước vận tải lớn nhưng ông Bùi Đăng Phương - Giám đốc Công ty Cổ phần thực phẩm Tứ Phương - lại vô cùng lo lắng khi giá nguyên liệu như gà, bò, tôm…từ đầu năm đến nay đều tăng mạnh 20 - 30% so với cùng kỳ năm ngoái. Đáng chú ý, có nhiều nguyên liệu tăng 40 - 80% như: Thịt trâu Ấn Độ nhập khẩu tăng từ 100.000 đồng/kg lên 180.000 đồng/kg, thịt heo tươi tăng từ 90.000 đồng/kg lên 130.000 đồng/kg.

“Giá nguyên liệu đầu vào tăng phi mã, trong khi giá đầu ra của chúng tôi không tăng khiến doanh nghiệp làm ăn không có lãi. Do chỉ là doanh nghiệp nhỏ, nếu tăng giá đầu ra để bù chi phí thì sẽ khó bán được hàng, khó cạnh tranh. Cân nhắc mãi, cuối cùng chúng tôi chấp nhận cắt giảm lãi để duy trì sản xuất và việc làm cho người lao động”, ông Phương than.

Từ đầu năm đến nay, doanh nghiệp của ông Phương ngoài việc phải cân đối dòng tiền đầu vào và đầu ra sao cho hợp lý còn phải dùng đến nguồn tiền dự phòng từ các năm trước mới có thể tồn tại được.

Ông Phương cũng phải thay đổi kế hoạch kinh doanh bằng cách thường xuyên theo dõi giá nguyên liệu đầu vào, nhất là các nguyên liệu nhập khẩu. Khi nào giá rẻ, công ty phải tranh thủ thu mua số lượng lớn nguyên liệu, thậm chí thu mua đủ dùng cho cả 6 tháng, đề phòng giá lại tăng thêm.

Lãnh đạo một doanh nghiệp chuyên sản xuất sợi cũng cho biết, từ khi chiến tranh Trung Đông bùng phát, việc phong tỏa và gián đoạn lưu thông dầu thô đã khiến giá hạt nhựa PET cùng các dẫn xuất hóa dầu tăng mạnh, kéo theo giá sợi polyester đã tăng khoảng 25 - 30%, tạo áp lực lên giá vốn đầu vào của doanh nghiệp.

Trong khi đó, nhu cầu tiêu dùng tại các thị trường xuất khẩu chủ lực lại suy yếu bởi lạm phát kéo dài và chi phí sinh hoạt tăng cao, khiến cho nhu cầu tiêu dùng giảm mạnh. Thực tế, khi chi phí năng lượng gia tăng, người tiêu dùng có xu hướng cắt giảm các khoản chi không thiết yếu như thời trang và may mặc. Các nhãn hàng quốc tế vì thế giảm quy mô đặt hàng, kéo theo áp lực giảm sản lượng lên toàn chuỗi cung ứng sợi.

Doanh nghiệp cũng vì thế hiện đang mắc kẹt giữa hai áp lực, đó là chi phí đầu vào leo thang và việc chuyển phần tăng chi phí sang khách hàng gần như không thể. “Doanh thu giảm gần 30% so với cùng kỳ, số tiền lỗ cũng gần 35 tỷ đồng, trong khi năm trước chúng tôi lãi hơn 36 tỷ đồng”, vị này nói.

“Cái khó ló cái khôn”, doanh nghiệp vẫn tích cực chạy KPI

Trong cơn “bão giá” hiện nay cùng nhiều thách thức khác, không ít doanh nghiệp phải tìm cách xoay xở để kịp về đích cuối năm.

Bà Lâm Thúy Ái, Chủ tịch HĐTV Công ty TNHH Sản xuất - Thương mại Mebipha, một đơn vị kinh doanh trứng sách và dược thú y thủy sản, chia sẻ, mỗi ngày công ty của bà cung ứng ra thị trường gần 500.000 trứng gà. Thị trường sắp bước vào cuối năm và cận Tết nên sức mua được kỳ vọng tốt lên. Để có may mắn sản xuất ổn định như hiện nay, Mebipha đã phải “chịu khổ” 2-3 năm trước để tuân thủ các quy trình sản xuất. Và cũng nhờ đầu tư bài bản, minh bạch mà doanh nghiệp đứng vững trong giai đoạn khó khăn.

Nhưng vì chi phí tuân thủ của doanh nghiệp rất cao, trong khi thị trường cạnh tranh khóc liệt, giá bán sản phẩm lại không thể tăng tương ứng, bà Thúy Ái cho biết đã tiết kiệm hết mức có thể nhưng với mỗi quả trứng gà sạch bán ra thị trường giá 5.000 đồng (loại trứng to hơn trứng bình thường, bán ở phân khúc cao cấp), công ty chỉ có lời 100 đồng. “Chấp nhận lời ít để đi qua khó khăn”, bà Thúy Ái nói.

Ông Phạm Quang Anh, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất may mặc Dony, cũng cho biết hoạt động sản xuất, xuất khẩu của doanh nghiệp vẫn duy trì tương đối ổn định. Nhưng chi phí tăng cao, từ nguyên liệu, vận chuyển đến giá nhân công, lãi suất…đã làm biên lợi nhuận giảm mạnh, dù lợi nhuận ngành dệt may vốn đã mỏng.

Ông Quang Anh tính toán, cước vận chuyển so với trước xung đột Trung Đông đã tăng khoảng 3 lần. Để cầm cự, doanh nghiệp phải tìm cách thỏa thuận để chia sẻ một phần chi phí tăng thêm cho khách hàng, ví dụ mỗi container hàng nếu phải hỗ trợ thì Dony phải chia sẻ khoảng 500-1.000 USD/container.

Nhờ chiến lược này nên ông Phạm Quang Anh khẳng định doanh nghiệp vẫn đảm bảo được kế hoạch tăng trưởng đặt ra nhờ linh hoạt trong sản xuất kinh doanh. Và thị trường nội địa trở thành bệ đỡ khi xuất khẩu khó khăn.

Cũng giống doanh nghiệp của ông Quang Anh, từ cuối năm ngoái, nhiều doanh nghiệp ngành dệt may đã chủ động phát triển thêm thị trường nội địa. Ông Phạm Ngọc Hải - đại biểu HĐND TP.HCM, Chủ tịch Công ty CP Đầu tư Nam Á - nói: “Từ đầu năm đến nay, thị trường nội địa của chúng tôi phát triển khá tốt. Trước đây, thị trường nội địa chiếm chưa đến 10% tổng doanh thu. Hiện nay đã tăng lên hơn 20%, bao gồm cả sản phẩm thời trang và hàng đồng phục. Nên dù xuất khẩu có sụt giảm nhưng tổng doanh thu của doanh nghiệp vẫn tăng khoảng 6%. Mức tăng này không lớn, nhưng trong bối cảnh xuất khẩu gặp nhiều khó khăn thì thị trường nội địa đã đóng vai trò bù đắp rất quan trọng”.

Đáng chú ý, lượng đơn hàng nội địa trong nửa đầu năm nay tăng hơn 10%, có thời điểm gần 20%, giúp doanh nghiệp duy trì sản xuất, các chuyền may có đơn hoạt động kín đến khoảng tháng 10.

“Trong cái khó cũng ló cái khôn. Hiện nay, các doanh nghiệp đang tương trợ lẫn nhau rất tốt như chia sẻ đơn hàng, mua bán hàng hóa của nhau, giới thiệu và quảng bá sản phẩm cho nhau. Khi khó khăn, doanh nghiệp càng có nhu cầu gắn kết với hiệp hội để chia sẻ kinh nghiệm, kiến thức, quan hệ và mở rộng giao thương. Theo tôi, đây là một cách để cộng đồng doanh nghiệp cùng nhau vượt qua giai đoạn khó khăn hiện nay”, ông Hải thông tin.

Ông Mai Hữu Tín - Chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp TP.HCM (HUBA), Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Đầu tư U&I - nhấn mạnh, giá nguyên vật liệu tăng từ đầu năm đến nay chủ yếu chịu tác động từ những biến động địa chính trị, trong đó có xung đột tại khu vực Trung Đông và Iran. Điều này khiến cán cân thương mại của Việt Nam chịu áp lực rất lớn. Chỉ trong 8 tháng đầu năm, Việt Nam đã thâm hụt thương mại trên 20 tỷ USD. Đây là điều trước đây chưa từng xảy ra, mà nguyên nhân cốt lõi là chi phí nhập khẩu năng lượng tăng quá cao.

Khi chi phí năng lượng tăng, chi phí sản xuất cũng tăng theo. Để ổn định, việc quản trị nội bộ rất quan trọng. Theo ông Tín, các doanh nghiệp đều đã làm hết sức để có thể tối ưu chi phí. Cộng đồng doanh nghiệp, ngành hàng cũng chia sẻ nhau việc tìm kiếm và mở rộng thị trường, có thể nói là đã khai thác đến mức tối đa khả năng của mình.

Bên cạnh giá nguyên liệu và lãi suất, thuế, cái khó lớn mà doanh nghiệp phải đối mặt với bài toán lao động. Chủ tịch HUBA cho biết tình trạng cạnh tranh lao động giữa các ngành tạo thêm áp lực rất lớn lên chi phí sản xuất trong bối cảnh các biến số vĩ mô hiện nay quá lớn. “Nếu các yếu tố này tiếp tục được cộng dồn, áp lực đối với doanh nghiệp sẽ vô cùng lớn”, ông Tín nói.