Chỉ trong vòng một ngày, cục diện tại eo biển Hormuz đã thay đổi nhanh chóng. Ngày hôm qua, nhiều nhận định cho rằng sẽ có nhiều tàu thuyền hơn bắt đầu chen chúc qua khu vực này khi thỏa thuận ngừng bắn Mỹ - Iran sắp hết hạn.
Hy vọng mong manh
Ngày 17/4, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi thông báo eo biển Hormuz đã hoàn toàn mở cho tàu thương mại trong thời gian còn lại của lệnh ngừng bắn, dù các tàu vẫn phải đi "theo tuyến đường phối hợp".
“Phù hợp với lệnh ngừng bắn tại Lebanon, eo biển Hormuz hoàn toàn mở cho việc đi lại của tất cả tàu thương mại, trong thời gian còn lại của lệnh ngừng bắn, theo tuyến đường phối hợp như đã được Tổ chức Cảng và Hàng hải của Cộng hòa Hồi giáo Iran công bố”, ông Araghchi viết trên X.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi. (Nguồn: Reuters)
Tổng thống Mỹ Donald Trump còn công khai hoan nghênh động thái của Iran về việc mở lại eo biển Hormuz, đồng thời gọi tuyến hàng hải này là "eo biển Iran".
“Iran vừa tuyên bố eo biển Iran đã hoàn toàn mở cửa và sẵn sàng cho việc lưu thông tự do. Cảm ơn!”, Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.
Thông tin này ngay lập tức kéo giá dầu thô giảm mạnh khoảng 10% chỉ trong vài giờ. Tuy nhiên, hãng tin Tasnim thể hiện sự không hài lòng với tuyên bố của Ngoại trưởng Iran Araghchi, cho rằng tuyên bố này "thiếu thông tin thống nhất và tạo ra sự mơ hồ về việc mở lại eo biển".
Ngay sau đó, ông Trump cho biết eo biển Hormuz đã được mở cửa hoàn toàn, sẵn sàng cho hoạt động thương mại và lưu thông tự do. Tuy nhiên, Mỹ vẫn duy trì phong tỏa các cảng của Iran ở mức tối đa cho tới khi đạt thỏa thuận cuối cùng.
"Eo biển Hormuz hoàn toàn mở cửa và sẵn sàng cho hoạt động thương mại và lưu thông tự do, nhưng lệnh phong tỏa hải quân sẽ vẫn được duy trì đầy đủ đối với Iran cho đến khi giao dịch của chúng ta với Iran hoàn tất 100%. Quá trình này dự kiến sẽ diễn ra rất nhanh chóng vì hầu hết các điểm đã được đàm phán", ông Trump tuyên bố.
Chỉ một ngày sau, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đảo ngược quyết định mở lại tuyến đường thủy chiến lược, viện lý do các cảng biển của nước này vẫn bị Mỹ phong toả. Lực lượng này cảnh báo bất kỳ tàu nào tiếp cận đều có thể bị coi là “hợp tác với kẻ thù” và trở thành mục tiêu.
Hy vọng mong manh về việc mở lại tuyến hàng hải trọng yếu nhanh chóng tan biến khi Mỹ và Iran vẫn còn nhiều bất đồng, khả năng tiếp tục gặp lại nhau vốn cũng chưa được đảm bảo.
Ngày 19/4, quân đội Iran tái khẳng định, hoạt động vận chuyển hàng hóa thương mại sẽ tiếp tục bị kiểm soát chặt chẽ chừng nào Mỹ chưa dỡ bỏ phong tỏa. Để củng cố lập trường, hai tàu thương mại bị nổ súng khi đang cách bờ biển Oman khoảng 32km. Theo thuyền trưởng một tàu chở dầu, các tàu chiến Iran là lực lượng nổ súng trước.
Mặt trời mọc phía sau những tàu chở dầu neo đậu ở eo biển Hormuz ngoài khơi đảo Qeshm. (Nguồn: AP)
Trong khi đó, giới lãnh đạo Iran phát đi thông điệp cứng rắn hơn. Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei tuyên bố hải quân nước này sẵn sàng khiến đối phương nếm mùi “thất bại cay đắng mới”.
Ở chiều ngược lại, ông Trump vẫn giữ giọng điệu vừa lạc quan vừa cứng rắn. Ông cho biết hai bên đang đối thoại, rằng "mọi chuyện đang diễn ra rất tốt", nhưng Mỹ sẽ không chấp nhận bị gây sức ép.
"Chúng tôi đang nói chuyện với họ. Họ muốn đóng eo biển lần nữa. Nhưng như các bạn biết đó, như đã làm trong nhiều năm, họ không thể tống tiền chúng tôi", Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với phóng viên tại Phòng Bầu dục.
Trong khi đó, Hội đồng An ninh Quốc gia Iran cho biết đang xem xét các đề xuất mới từ Washington, song chưa đưa ra phản hồi chính thức.
Nguy cơ xung đột quay trở lại
Ngoài vấn đề lưu thông qua eo biển, Mỹ và Iran vẫn còn bất đồng lớn về chương trình hạt nhân, đặc biệt là khả năng Tehran bàn giao lượng uranium làm giàu ở mức cao và chấm dứt hoạt động làm giàu hiện nay.
Thỏa thuận ngừng bắn hiện chỉ còn hiệu lực trong ba ngày. Tổng thống Donald Trump cho biết chưa rõ liệu thỏa thuận này có được gia hạn hay không.
“Có khả năng tôi sẽ không gia hạn, khi đó các biện pháp phong tỏa sẽ tiếp tục và chúng ta có thể phải nối lại các cuộc không kích”, ông cho biết hôm thứ Sáu.
Tổng thống Donald Trump chưa rõ liệu thỏa thuận ngừng bắn có được gia hạn hay không. (Nguồn: Reuters)
Trong bối cảnh đó, giới chức Iran cho thấy chưa có dấu hiệu nhượng bộ. Tướng Mohammed Naqdi, một quan chức quân sự cấp cao, cho biết nếu xung đột bùng phát trở lại, Iran sẽ "sẵn sàng sử dụng các tên lửa hiện có ngày sản xuất vào tháng 5/2026”.
“Chúng tôi có thể ngừng sản xuất dầu, nhưng chúng tôi không muốn gây xáo trộn cho thế giới, vì vậy chúng tôi đã hành động một cách kiên nhẫn”, ông nói thêm.
Dù một số nguồn tin từ Iran nói với CNN rằng vòng đàm phán tiếp theo có thể diễn ra trong tuần tới, phía Mỹ đến nay vẫn chưa xác nhận. Tuy vậy, nhiều dấu hiệu cho thấy các cuộc trao đổi ở hậu trường đang diễn ra khẩn trương.
Chiều 18/4 tại Washington, hàng loạt quan chức cấp cao của Mỹ, trong đó có Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Giám đốc CIA John Ratcliffe và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, đã có mặt tại Nhà Trắng.
Bình luận