Đề xuất xử lý nghiêm, cấm hành nghề đơn vị gian lận số liệu quan trắc môi trường

Nội dung trên được Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nêu khi trình bày báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường tại phiên họp sáng 22/9 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Về đối tượng phải thực hiện thẩm định đánh giá tác động môi trường (ĐTM), bà Nguyễn Thanh Hải đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ quy định miễn ĐTM đối với các dự án thứ cấp trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp.

Theo cơ quan thẩm tra, cần phân loại chi tiết nhóm dự án này để xác định những dự án có lưu lượng khí thải lớn vẫn phải thực hiện ĐTM, qua đó quản lý chặt chẽ các nguồn phát sinh khí thải lớn.

Về quan trắc môi trường, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cho rằng đây là vấn đề hết sức nhạy cảm, thời gian qua đã xảy ra nhiều vụ án, vụ việc liên quan.

“Đề nghị nghiên cứu, bổ sung thêm các quy định về công khai năng lực đơn vị quan trắc trên cơ sở dữ liệu quốc gia và giao hội nghề nghiệp giám sát độc lập. Xử lý nghiêm khắc và cấm hành nghề đơn vị cố ý can thiệp phần mềm trạm quan trắc tự động để gian lận số liệu (như đã xảy ra trong thời gian qua)”, bà Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị quy định cụ thể điều kiện sử dụng dữ liệu quan trắc truyền trực tiếp về hệ thống làm căn cứ pháp lý để xử phạt vi phạm hành chính; xác định đối tượng quan trắc tự động theo lưu lượng xả thực tế tại điểm xả cuối cùng (không cộng dồn công suất thiết kế các trạm độc lập).

Liên quan việc thực hiện ĐTM, Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị đánh giá tính hợp lý và sự phù hợp với chủ trương cắt giảm điều kiện kinh doanh khi đặt ra yêu cầu về năng lực đối với tổ chức cung cấp dịch vụ tư vấn môi trường.

“Đề nghị cân nhắc bỏ yêu cầu này, chuyển sang cơ chế quản trị bằng công khai uy tín, minh bạch thông tin và tăng cường chế tài xử lý vi phạm đối với đơn vị tư vấn gian dối; trường hợp vẫn giữ nội dung này, đề nghị quy định rõ ngay trong Luật các tiêu chí năng lực cơ bản, không giao toàn bộ cho Chính phủ quy định”, bà Nguyễn Thanh Hải nêu.

Trình bày tờ trình của Chính phủ, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên cho biết, một trong những nội dung đáng chú ý trong lần sửa đổi này là đơn giản hóa các quy định về ĐTM, giấy phép môi trường.

Theo đó, dự thảo Luật quy định giảm từ 3 xuống 2 nhóm tiêu chí môi trường, đơn giản hóa phân loại dự án từ 4 xuống 3 nhóm; cắt giảm đối tượng phải thực hiện ĐTM, bổ sung thêm các trường hợp được miễn ĐTM và chuyển một số đối tượng sang đăng ký môi trường.

Đối với giấy phép môi trường, dự thảo Luật cũng cắt giảm đối tượng phải có giấy phép theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát, chuyển từ “tiền kiểm” sang tăng cường “hậu kiểm”; đơn giản hóa nội dung, hồ sơ cấp phép, kéo dài thời hạn giấy phép đối với một số đối tượng và phân quyền cấp phép cho địa phương.

Chính phủ đồng thời đề xuất bổ sung các quy định về chuyển đổi số trong quản lý chất thải; yêu cầu cập nhật dữ liệu về phát sinh, thu gom, vận chuyển, tái chế, xử lý chất thải, trong đó có chứng từ, biên bản giao nhận điện tử.

Liên quan đến quan trắc, quy chuẩn kỹ thuật môi trường, Thứ trưởng Lê Trọng Yên nêu rõ, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung theo hướng quy định chặt chẽ yêu cầu về tính khách quan, đại diện, truy xuất nguồn gốc và độ chính xác, toàn vẹn của dữ liệu quan trắc; khuyến khích áp dụng công nghệ mới trong quan trắc, giám sát xả thải và tăng trách nhiệm của cơ sở thực hiện quan trắc.

Dự thảo Luật cũng bãi bỏ quy định về chứng nhận đủ điều kiện hoạt động dịch vụ quan trắc môi trường; bỏ thủ tục cấp lại giấy phép môi trường và một số quy định liên quan đến vận hành thử nghiệm công trình xử lý chất thải nhằm đơn giản hóa thủ tục, giảm thời gian và chi phí tuân thủ.

Hồi tháng 3/2026, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường (Bộ Công an) phối hợp với Văn phòng cơ quan cảnh sát điều tra Bộ Công an khởi tố 74 bị can tại 59 doanh nghiệp xả thải trên cả nước. Đáng chú ý, trong số này có cả cán bộ, lãnh đạo thuộc cơ quan quản lý Nhà nước về môi trường.

Quá trình điều tra, cơ quan chức năng kiểm tra hơn 300 trạm quan trắc và phát hiện gần 160 trạm bị can thiệp, chỉnh sửa, làm sai lệch dữ liệu. Dù thiết bị được niêm phong, có camera giám sát, các đối tượng vẫn có thể can thiệp từ xa thông qua phần mềm, làm giảm chỉ số đầu ra để dữ liệu truyền về cơ quan quản lý nằm trong giới hạn cho phép.