ĐBQH đề xuất quy định cấm lợi dụng cho, nhận con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể

Góp ý vào dự thảo Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) tại phiên thảo luận của Quốc hội chiều 2/11, Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) Nguyễn Vũ Trung (Đoàn TP.HCM) cho rằng, nhận con nuôi là để mở cửa một mái ấm cho trẻ em. Do đó, không thể để thủ tục nhân văn ấy trở thành cánh cửa cho hành vi mua bán, chuyển giao hay lạm dụng trẻ em.

Đánh giá cao việc dự thảo bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm, quy định xác minh trẻ bị bỏ rơi và bảo vệ trẻ khi hủy quyết định nuôi con nuôi, ông Trung cho rằng cần có thêm cơ chế phát hiện, ngăn chặn nguy cơ trước khi trẻ được giao nhận, đưa khỏi nơi cư trú hoặc rơi vào tay người có mục đích bất hợp pháp.

“Không nên suy diễn rằng mọi trường hợp nhận nuôi đều có nguy cơ bị lợi dụng. Nhưng luật phải lường trước kịch bản xấu nhất, bởi hậu quả đối với một đứa trẻ có thể không khắc phục được”, ông Trung nói.

Từ đó, ông Trung đề nghị bổ sung vào Điều 5 dự thảo Luật quy định nghiêm cấm lợi dụng việc cho, nhận con nuôi để tuyển mộ, chuyển giao, tiếp nhận, vận chuyển trẻ em nhằm mục đích mua bán người, bóc lột hoặc lấy mô, bộ phận cơ thể.

Đồng thời, nghiêm cấm gắn việc nhận nuôi với yêu cầu hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể hoặc bất kỳ can thiệp y tế trái pháp luật nào.

Về điều kiện của người nhận con nuôi, đại biểu đề xuất không cho phép người từng bị kết án về tội mua bán người, mua bán hoặc chiếm đoạt mô, bộ phận cơ thể người được nhận con nuôi. Việc thẩm tra cần áp dụng với cả hai vợ chồng và những người trực tiếp tham gia chăm sóc trẻ.

Đối với trường hợp hủy bỏ, thu hồi quyết định nuôi con nuôi, ông Trung nhấn mạnh phải bảo đảm trẻ được bảo vệ ngay khi phát hiện sai phạm, đồng thời không rơi vào tình trạng thiếu người chăm sóc.

“Cần có nơi ở an toàn, người chăm sóc, hỗ trợ tâm lý và cơ chế xem xét độc lập; trẻ không thể phải gánh hậu quả từ hành vi của người lớn hay sai sót của cơ quan giải quyết hồ sơ”, đại biểu nêu quan điểm.

Theo đại biểu Đoàn TP.HCM, các biện pháp này không nhằm làm phát sinh thêm giấy tờ cho người dân mà là những chốt kiểm soát do cơ quan nhà nước thực hiện, tập trung vào trường hợp có nguy cơ. Cơ quan chức năng cần tận dụng hồ sơ điện tử, dữ liệu sẵn có, tránh yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin.

“Một bộ hồ sơ có thể bị làm giả, một quyết định có thể bị lợi dụng. Nhưng nếu luật buộc xác minh độc lập, nhận diện dấu hiệu bất thường và can thiệp kịp thời, chúng ta có thể chặn nguy cơ trước khi trẻ bị tổn hại. Đó phải là chuẩn bảo vệ của Luật Nuôi con nuôi sửa đổi”, đại biểu Nguyễn Vũ Trung phát biểu.

Cùng góp ý về dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn Huế) cho rằng, bên cạnh việc ghi nhận quyền của trẻ em, cần có cơ chế bảo đảm những quyền này được thực thi, tôn trọng và giám sát trên thực tế.

“Một quyết định nuôi con nuôi có thể chỉ được ban hành tại một thời điểm, nhưng những hệ quả pháp lý, tình cảm và tâm lý của quyết định đó có thể theo một con người suốt cuộc đời”, bà Sửu nói.

Đại biểu đặc biệt quan tâm đến việc bảo đảm tiếng nói, nguyện vọng của trẻ trong quá trình lựa chọn gia đình nhận nuôi.

Theo dự thảo, việc nhận con nuôi phải xem xét ý kiến, nguyện vọng, tình cảm và thái độ của trẻ phù hợp với độ tuổi, mức độ trưởng thành; trẻ từ đủ 9 tuổi trở lên phải đồng ý.

Tán thành quy định này, song bà Sửu đặt vấn đề liệu một văn bản có chữ ký đồng ý đã đủ để chứng minh trẻ thực sự tự nguyện.

Theo đại biểu, với trẻ từng bị bỏ rơi, có hoàn cảnh tâm lý phức tạp, trẻ khuyết tật hoặc có nhu cầu chăm sóc đặc thù, việc lấy ý kiến phải được thực hiện bằng phương pháp phù hợp, trong điều kiện an toàn và không chịu tác động từ người có quyền, lợi ích liên quan.

Do đó, bà Sửu đề nghị quy định rõ việc lấy ý kiến trẻ phải được thực hiện trực tiếp, riêng tư, phù hợp với độ tuổi, mức độ trưởng thành, khả năng giao tiếp và hoàn cảnh tâm lý. Ý kiến, nguyện vọng của trẻ cùng kết quả tư vấn phải được ghi nhận đầy đủ trong hồ sơ.

Trường hợp trẻ có dấu hiệu bị tác động, ép buộc hoặc cần chăm sóc đặc thù, cơ quan có thẩm quyền phải bố trí người làm công tác xã hội hoặc người có chuyên môn phù hợp tham gia hỗ trợ, bảo đảm sự đồng ý của trẻ xuất phát từ nguyện vọng thực sự.