Chuyên gia: Việt Nam có tiềm năng lớn giúp định hình quy tắc cho kỷ nguyên mới

Sau hai ngày làm việc tích cực, Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 khép lại với nhiều kết quả ấn tượng. Với chủ đề: "Cùng nhau định hướng tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng, Lấy người dân làm trung tâm”, diễn đàn năm nay quy tụ hơn 1.200 đại biểu từ khắp nơi trên thế giới - một con số kỷ lục, với những tham luận, bài chia sẻ sâu sắc của các diễn giả.

Báo Điện tử VTC News phỏng vấn một số chuyên gia, nhà ngoại giao quốc tế về suy nghĩ của họ xung quanh sự kiện thành công này của Việt Nam.

"Việt Nam có tiềm năng lớn để tiếp tục đóng vai trò mạnh mẽ hơn"

Ông Adam Schwarz, Tổng Giám đốc điều hành Asia Group Advisors, đánh giá Việt Nam đang đóng vai trò mang tính xây dựng trong khu vực, thể hiện qua việc đăng cai ASEAN Future Forum (AFF) năm thứ ba liên tiếp. Theo ông, diễn đàn năm nay ghi nhận sự tham gia đông đảo hơn từ các nước ASEAN, với 5 quốc gia được đại diện ở cấp Tổng thống hoặc Thủ tướng cùng nhiều Bộ trưởng Ngoại giao và quan chức cấp cao tham dự trực tuyến.

Ông cho rằng việc tất cả các nước ASEAN hiện diện ở cấp độ đó cho thấy “ASEAN cảm thấy cần phải tư duy theo những cách khác nhau để bảo vệ tổ chức, đảm bảo duy trì tăng trưởng và quan trọng là sự đoàn kết của ASEAN”.

Ông nhận định thế giới đang đối mặt nhiều đứt gãy về công nghệ, địa kinh tế và cạnh tranh giữa các cường quốc, làm suy giảm hiệu quả của các thể chế và chuẩn mực đa phương như Liên hợp quốc, WTO và các nguyên tắc thương mại quốc tế. Trong bối cảnh đó, ông cho rằng Việt Nam, cùng với các cường quốc tầm trung khác, đang đóng vai trò rất tích cực trong việc quản lý những căng thẳng này.

"Trong khi vẫn duy trì các mối quan hệ với các siêu cường và bảo vệ quyền tự chủ chiến lược của mình, Việt Nam đang nỗ lực hết sức để đảm bảo chúng ta giữ được hệ thống thương mại đa phương cùng các quy tắc và chuẩn mực đi kèm", ông Schwarz nói.

Ông Adam Schwarz, CEO công ty tư vấn chuyên về chính sách công Asia Group Advisors, Mỹ.

Chuyên gia cũng cho rằng các diễn đàn như AFF là cơ hội tuyệt vời để gắn kết cộng đồng theo một cách ít trang trọng và ít cấu trúc hơn. "Tính không chính thức giúp AFF phản ứng linh hoạt và kịp thời với các thách thức hiện tại. Sáng kiến này của Việt Nam là một đóng góp ấn tượng và hữu ích cho ASEAN".

Theo chuyên gia, cấu trúc khu vực đang thay đổi nhanh chóng, buộc ASEAN phải củng cố đoàn kết và vai trò trung tâm. Một trong những ưu tiên là thúc đẩy hội nhập kinh tế sâu rộng hơn để ASEAN vận hành hiệu quả như một thị trường thống nhất. Bên cạnh đó ASEAN cũng cần đổi mới cách thức tương tác và ra quyết định nhằm nâng cao khả năng thích ứng trước những thay đổi bên ngoài.

Về tương lai, ông cho rằng: "Việt Nam có tiềm năng lớn để tiếp tục đóng vai trò mạnh mẽ hơn, một vai trò chủ động trong việc giúp định hình các quy tắc cho kỷ nguyên mới".

Thúc đẩy hiểu biết chung

Bà Tiffany McDonald, Đại sứ Australia tại ASEAN cho rằng trong bối cảnh hiện tại, không chỉ ASEAN mà toàn thế giới đều đang phải đối mặt với những thách thức tương lai, trong giai đoạn đặc biệt phức tạp. Bà đánh giá cao vai trò của AFF trong việc tập hợp các nhà lãnh đạo, nhà hoạch định chính sách và những người có ảnh hưởng về tư duy để duy trì đối thoại giữa các bên liên quan và các đối tác.

Theo bà, Australia tin tưởng các cơ chế ASEAN cung cấp nền tảng quan trọng cho thảo luận và trao đổi quan điểm. Dù các bên không phải lúc nào cũng đồng thuận, việc đối thoại giúp giảm thiểu nguy cơ tính toán sai lầm hoặc hiểu lầm trong khu vực, từ đó tạo điều kiện để các quốc gia tập trung vào mục tiêu thịnh vượng, ổn định và hòa bình.

Bà McDonald đã tham dự tất cả các kỳ AFF kể từ khi diễn đàn được thành lập và luôn ấn tượng với quy mô các cuộc thảo luận cũng như chất lượng thành phần tham dự. Theo bà, sự hiện diện của 5–6 nhà lãnh đạo ASEAN tại lễ khai mạc năm nay là minh chứng cho những đóng góp đáng kể của diễn đàn trong việc thúc đẩy sự hiểu biết chung giữa các bên.

Khi đánh giá đóng góp của Việt Nam, bà nhận định rằng nếu phải tóm gọn trong một từ thì đó là “sự lãnh đạo”. Theo bà, điều này phản ánh việc Việt Nam đang đảm nhận vai trò dẫn dắt trong các nỗ lực đóng góp cho ổn định khu vực thông qua các cơ chế ASEAN và các hoạt động như AFF. Bà cho rằng diễn đàn đã chứng minh Việt Nam là một thành viên ASEAN năng động và là đối tác cam kết, không chỉ với các nước thành viên mà còn với các đối tác đối thoại, đồng thời thể hiện sự chủ động của Việt Nam trong việc thúc đẩy hòa bình khu vực.

Về quan hệ ASEAN – Australia, bà cho biết Australia là đối tác đối thoại đầu tiên của ASEAN từ năm 1974 và đã đồng hành cùng khối hơn 50 năm. Nhân dịp kỷ niệm quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện ASEAN – Australia, hai bên triển khai sáng kiến “Australia vì tương lai ASEAN” trị giá 24 triệu USD nhằm hỗ trợ các ưu tiên của ASEAN.

Bà nhấn mạnh ba lĩnh vực hợp tác trọng tâm gồm kinh tế, chuyển đổi số và ngăn ngừa xung đột. Các nỗ lực tập trung vào thúc đẩy thương mại tự do, tăng cường tự cường năng lượng, hỗ trợ xây dựng khuôn khổ kinh tế số chất lượng cao và khẳng định vai trò của các cơ chế do ASEAN dẫn dắt trong quản lý khủng hoảng.

"Các cường quốc tầm trung đóng vai trò quan trọng"

Ông Thitinan Pongsudhirak, nhà nghiên cứu cấp cao Đại học Chulalongkorn, Thái Lan, đánh giá AFF dù mới bước sang năm thứ ba nhưng đang phát triển mạnh mẽ và ngày càng nâng cao chất lượng. Theo ông, thành công của diễn đàn phản ánh đà tăng trưởng của Việt Nam, hiệu quả điều hành của các nhà lãnh đạo, sự nhất quán trong chính sách cũng như những cải cách kinh tế và hành chính.

Ông nhận định rằng thông qua AFF, Việt Nam đang khẳng định vai trò dẫn dắt khu vực và quốc tế với tư cách một cường quốc tầm trung đang nổi lên.

Trong bối cảnh cạnh tranh trên thế giới, chuyên gia cho rằng các cường quốc tầm trung có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Theo ông Pongsudhirak, ASEAN không nên bị cuốn hoàn toàn về bất kỳ bên nào, bởi cả Mỹ và Trung Quốc đều mang lại cơ hội lẫn thách thức cho khu vực.

Vì vậy, ASEAN cần tăng cường đoàn kết, dựa vào nội lực nhiều hơn và mở rộng hợp tác đa phương với các đối tác như Nhật Bản và Liên minh châu Âu. Ông tiếp tục nhấn mạnh rằng “những cường quốc tầm trung như Việt Nam có vai trò rất lớn” trong quá trình này.

Đánh giá về các cơ chế giải quyết xung đột trong khu vực, ông cho rằng ASEAN được thành lập nhằm giải quyết các vấn đề này và đã thành công trong gần 60 năm qua. Tuy nhiên, khu vực hiện đang đối mặt với nhiều thách thức với các vấn đề như căng thẳng giữa Thái Lan và Campuchia, tình hình tại Myanmar và vấn đề Biển Đông. Theo ông, để ngăn ngừa xung đột, điều cốt lõi là xây dựng lòng tin thông qua các biện pháp tăng cường lòng tin và thúc đẩy tiếp xúc thường xuyên giữa người dân cũng như các nhà lãnh đạo.

Ông cũng cho rằng đại dịch COVID-19 đã làm gián đoạn các cuộc gặp trực tiếp giữa các nhà lãnh đạo trong nhiều năm. Ông nhấn mạnh rằng “chính các cuộc họp là cơ hội, kênh và nền tảng để xây dựng đối thoại và sự tin tưởng”, từ đó tạo điều kiện cho hợp tác và xử lý hiệu quả các thách thức chung.