Chủ nhà mặt đường lấy quyền gì mà xua đuổi ô tô đỗ trước cửa?

Mới đây, mạng xã hội lan truyền clip dài hơn một phút ghi lại cảnh một người đàn ông đỗ ô tô trước cửa spa và bị chủ tiệm “nhắc nhở”. Hai bên lời qua tiếng lại, người đàn ông nói mình đang công tác trong lĩnh vực quản lý giao thông và đe dọa sẽ “dẹp tiệm”, sau đó lên xe rời đi khi chủ tiệm bảo toàn bộ sự việc đã được camera ghi lại.

Chuyện xảy ra một tiệm spa trên đường Trần Văn Phụ, phường Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk trưa 19/9, hành vi dọa dẫm của người đi ô tô khiến cộng đồng mạng bức xúc. Người đàn ông được xác định là chuyên viên Phòng Phát triển hạ tầng, Sở Xây dựng tỉnh Đắk Lắk; lãnh đạo Sở mới đây cho biết sẽ chấn chỉnh, nhắc nhở về phát ngôn và cách ứng xử của công chức này.

Điều đáng bàn trong sự việc này không chỉ là phát ngôn và cách hành xử sai trái của vị cán bộ. Clip nhắc nhớ đến một mâu thuẫn rất quen thuộc ở các đô thị: Ai có quyền quyết định một chiếc ô tô có được dừng, đỗ trước cửa ngôi nhà mặt đường hay không?

Từ lời nhắc nhở chuyện đỗ ô tô trước cửa tiệm spa ở Đắk Lắk đến những vụ cào xước, đập kính, bẻ gương ô tô xảy ra trước đó ở Hà Nội, có thể nhận thấy một điểm chung đáng suy nghĩ: Không ít người sống hoặc kinh doanh ở mặt đường mặc nhiên coi phần lòng đường, vỉa hè trước cửa nhà, cửa tiệm như “lãnh địa” của mình, từ đó cho rằng mình có quyền xua đuổi bất cứ phương tiện nào.

Phía sau hành vi ấy là tâm lý sở hữu không gian công cộng.

Có một kiểu suy nghĩ khá phổ biến: Tôi mua căn nhà này, tôi đóng thuế, tôi kinh doanh ở đây, khách hàng của tôi ra vào đây, vậy khoảng vỉa hè và đoạn đường trước cửa cũng phải thuộc về tôi.

Nhiều người sống ở nhà mặt đường lâu ngày hình thành cảm giác sở hữu rất tự nhiên với phần không gian ngay trước nhà mình, vì hàng ngày mình quét dọn vỉa hè, kê xe, đón khách, bày hàng, để chậu cây, thậm chí coi đó là nơi sinh hoạt. Lâu dần, ranh giới giữa “không gian mình thường xuyên sử dụng” và “không gian thuộc quyền sử dụng riêng của mình” bị xóa nhòa.

Từ “tôi sử dụng thường xuyên” thành “tôi có quyền quyết định”. Từ “tôi không muốn người khác đỗ ở đây” thành “người khác không được phép đỗ ở đây”. Và từ “không được phép” rất dễ trượt sang “tôi sẽ làm cho anh không dám đỗ nữa”.

Đó là quá trình hình thành một thứ “chủ quyền vỉa hè” không được pháp luật trao nhưng lại tồn tại khá dai dẳng trong đời sống đô thị. Báo chí từng ghi nhận nhiều trường hợp chủ nhà tự đặt biển “cấm đỗ”, “nhà có ô tô, đề nghị không đỗ xe ở đây”, “nhà có xe ra vào thường xuyên”, thậm chí biển dọa “nếu đỗ khóa bánh”.

Có nhà đặt chậu cây, ghế đá, cọc sắt, vật cản để chắn hai đầu đoạn vỉa hè trước cửa cứ như đánh dấu ranh giới, nếu ai muốn đi bộ qua chắc chắn sẽ phải đi dưới đường...

Không ít chủ nhà, dù mặt tiền có vỉa hè rất rộng, ô tô đỗ ở đó không ảnh hưởng đến việc họ ra vào nhưng vẫn không cho phép ô tô của người khác đỗ vì thấy khó chịu. Có người đứng giữa đường xua đuổi xe, ăn nói rất khó nghe; có người gọi điện quát tháo tài xế.

Nhưng quyền sở hữu căn nhà không kéo dài vô hạn ra ngoài bức tường. Thói quen sử dụng không làm phát sinh quyền sở hữu. Một tấm biển do cá nhân tự đặt không thể tự nhiên biến một đoạn đường công cộng thành đất riêng; tương tự việc một người thường xuyên ngồi ở chiếc ghế đá dưới gốc cây không có nghĩa chiếc ghế ấy trở thành tài sản của họ.

Pháp luật quy định nhiều vị trí cụ thể không được dừng, đỗ ô tô. Luật Trật tự, An toàn giao thông đường bộ 2024 yêu cầu tài xế khi dừng, đỗ không làm ảnh hưởng đến người đi bộ và phương tiện khác. Tuy nhiên ở chiều ngược lại, chủ nhà cũng không thể tự biến đoạn đường trước cửa thành khu vực cấm đỗ chỉ bằng một tấm biển tự chế hoặc lời quát tháo.

Một điểm mấu chốt khác mà nhiều gia chủ không chịu phân biệt: Xe có đỗ đúng quy định hay không là một chuyện; chủ nhà có quyền tự xử lý chiếc xe ấy hay không lại là chuyện khác. Nếu xe đỗ ở nơi bị cấm, chắn lối ra vào, gây cản trở giao thông, họ có thể yêu cầu di chuyển hoặc báo cơ quan chức năng. Nhưng nếu đó là vị trí được phép đỗ thì việc ghét ô tô dừng trước cửa không cho chủ nhà quyền pháp lý để cấm đoán.

Lối suy nghĩ “đường trước nhà là của tôi” khiến sự búc xúc của nhiều người bị đẩy lên cao khi cho rằng lãnh thổ của mình bị xâm phạm, và nếu mình phản ứng thái quá cũng là chính đáng và cần được thông cảm. Vì thế mà không ít vụ chủ nhà đập phá, cào xước, xịt sơn... lên ô tô đỗ trước cửa đã xảy ra.

Có thể kể đến vụ chiếc Honda CR-V màu đỏ bị sơn loang lổ khắp vỏ xe vì đỗ trước cửa một cửa hàng trên đường đường Lương Khánh Thiện, Hải Phòng đầu tháng 4/2021. Phần kính lái còn có một tờ giấy ghi: “Làm ơn đỗ xe có ý thức”. Chiếc xe này bị “dằn mặt” do đỗ trên vỉa hè và chắn gần hết cửa của shop quần áo. Chủ xe khiếu nại và công an địa phương phải vào cuộc xử lý.

Một vụ việc khác xảy ra tại đường Trúc Khê (Hà Nội) tháng 7/2017 cũng gây xôn xao dư luận. Giận dữ vì không thể lái ô ô vào nhà mình do chiếc Innova của ai đó chắn ngang cửa, gia chủ cầm mảng bê tông đập vỡ kính trước và đạp gãy cả hai gương.

Có lẽ vì quá giận dữ mà chủ nhà quên mất rằng, cho dù chiếc xe thực sự đỗ sai, chắn mất lối ra vào, thì quyền được yêu cầu xử lý không đồng nghĩa với quyền được phá chiếc xe. Xe đỗ sai bị xử lý theo pháp luật giao thông. Người phá xe phải chịu trách nhiệm về hành vi xâm phạm tài sản.

Hai việc đó độc lập với nhau. Không ai có thể nói: “Vì anh đỗ xe chắn cửa nhà tôi nên tôi có quyền cào xước xe anh”.

Đã đến lúc phải nhìn những cuộc cãi vã vì chỗ đỗ xe như một vấn đề văn hóa đô thị, chứ không chỉ là chuyện riêng giữa một chủ nhà và một tài xế cụ thể.

Với chủ nhà mặt đường, điều đầu tiên cần nhớ rất đơn giản: Căn nhà là của mình, nhưng lòng đường và vỉa hè trước nhà không mặc nhiên là của mình. Nếu có xe đỗ sai, hãy chụp ảnh, ghi nhận vị trí, gọi cơ quan chức năng hoặc sử dụng các kênh phản ánh của chính quyền địa phương. Đó mới là cách thực hiện quyền lợi hợp pháp.

Đừng tự dựng biển cấm có tính chất như biển báo giao thông. Đừng đặt vật cản để “xí phần” không gian công cộng. Và càng không được tự ý tác động vào phương tiện của người khác.

Với tài xế, cũng cần bỏ suy nghĩ “không có biển cấm thì cứ đỗ”. Trước khi xuống xe, hãy nhìn xem mình có chắn cổng, chắn lối ra vào, ảnh hưởng người đi bộ hoặc gây cản trở giao thông hay không. Nếu phải đỗ trong thời gian ngắn, để lại số điện thoại liên hệ cũng là một cách ứng xử văn minh.

Với cơ quan quản lý đô thị, cần khảo sát những điểm thường xuyên xảy ra xung đột vì dừng, đỗ để tổ chức giao thông rõ ràng hơn. Những nơi nhu cầu đỗ xe cao mà không có giải pháp sẽ tiếp tục phát sinh mâu thuẫn, khoảng trống ấy rất dễ bị lấp bằng “luật riêng” của từng gia đình.

Bạn có đồng tình với ý kiến trên? Hãy chia sẻ ở box bình luận bên dưới.