Chip bán dẫn - cơ hội bứt phá của Việt Nam trong cuộc đua công nghệ

Nếu trong các cuộc cách mạng công nghiệp trước đây, dầu mỏ được xem là “máu” của nền kinh tế, thì trong thời đại số, vai trò đó đang dần thuộc về chip bán dẫn.

Mỗi chiếc điện thoại thông minh, ô tô điện, trí tuệ nhân tạo (AI) hay hệ thống quốc phòng hiện đại đều phụ thuộc vào những con chip có kích thước chỉ vài milimet.

Sự bùng nổ của AI tạo sinh những năm gần đây qua càng khiến nhu cầu bán dẫn tăng mạnh, kéo theo cuộc cạnh tranh quyết liệt giữa các nền kinh tế lớn nhằm bảo đảm năng lực tự chủ công nghệ và chuỗi cung ứng.

Trong bài phát biểu mừng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam, Bộ trưởng KH&CN Vũ Hải Quân cho rằng công nghệ đã trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh, vị thế và mức độ tự chủ của mỗi quốc gia.

Bộ trưởng nhấn mạnh khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo không còn là lĩnh vực hỗ trợ phát triển mà đã trở thành nền tảng của tăng trưởng nhanh và bền vững.

Chính vì vậy, bán dẫn được Việt Nam đưa vào nhóm công nghệ chiến lược quốc gia, cùng với AI, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn và hạ tầng số. Mục tiêu không chỉ là tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu, mà còn từng bước nâng cao năng lực tự chủ công nghệ trong những lĩnh vực cốt lõi của nền kinh tế số.

Cơ hội đến từ sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu

Không giống nhiều quốc gia đi trước phải xây dựng ngành bán dẫn từ con số 0, Việt Nam bước vào cuộc chơi với những nền tảng nhất định.

Hiện Việt Nam có khoảng 60 doanh nghiệp thiết kế chip, khoảng 7.000 kỹ sư thiết kế và 166 cơ sở giáo dục đại học đào tạo các ngành liên quan đến bán dẫn. Nhiều tập đoàn công nghệ lớn như Intel, Samsung, Amkor, Qualcomm, Synopsys hay Cadence đã hiện diện và mở rộng hoạt động tại Việt Nam trong những năm gần đây.

Tại Phiên họp lần thứ nhất năm 2026 của Ban Chỉ đạo quốc gia về phát triển ngành công nghiệp bán dẫn, Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng nhận định Việt Nam đang nổi lên như một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, đặc biệt ở các công đoạn đóng gói, kiểm thử chip và các dịch vụ liên quan.

Phó Thủ tướng cho rằng Việt Nam đang đi đúng hướng khi lựa chọn cách tiếp cận cân bằng giữa thu hút đầu tư nước ngoài và nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước.

Ở góc độ quản lý ngành, Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh lợi thế của Việt Nam nằm ở vị trí địa chính trị, độ mở của nền kinh tế, mạng lưới hiệp định thương mại tự do cùng nền công nghiệp điện tử đã hình thành trong nhiều năm qua. Đây được xem là nền tảng để Việt Nam tận dụng làn sóng dịch chuyển của chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.

Từ bản thiết kế đến con chip thật

Dù vậy, một trong những điểm nghẽn lớn nhất của ngành bán dẫn Việt Nam nhiều năm qua là khoảng cách giữa nghiên cứu và thương mại hóa sản phẩm.

Các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong nước có thể thiết kế chip nhưng lại thiếu hạ tầng để hiện thực hóa các bản thiết kế đó thành sản phẩm hoàn chỉnh.

Phần lớn các dự án phải gửi ra nước ngoài để sản xuất thử, với chi phí dao động từ 30.000 đến 200.000 USD cho mỗi thiết kế và thời gian chờ từ 12 đến 24 tháng.

Việc Bộ KH&CN ra mắt Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn (VNMPW/CC) ngày 26/6 được xem là bước đi quan trọng nhằm tháo gỡ điểm nghẽn này.

Trung tâm hoạt động theo mô hình Multi-Project Wafer (MPW), cho phép nhiều thiết kế chip cùng sử dụng chung một đợt sản xuất để giảm chi phí và rút ngắn thời gian phát triển sản phẩm.

Theo Cục trưởng Công nghiệp công nghệ thông tin (Bộ KH&CN) Nguyễn Khắc Lịch, trung tâm sẽ là mắt xích mới nhưng rất quan trọng trong hệ sinh thái bán dẫn quốc gia, giúp các ý tưởng không chỉ dừng lại ở bản vẽ thiết kế hay phòng thí nghiệm mà có thể trở thành những con chip thực sự, từng bước tiến ra thị trường.

Không chỉ hỗ trợ sản xuất thử, trung tâm còn kết nối các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp Việt Nam với các nhà máy chế tạo chip, đơn vị đóng gói, kiểm thử và các đối tác công nghệ quốc tế.

Trung tâm đã ký kết hợp tác với 19 đối tác, trong đó có những tên tuổi lớn như Intel, Infineon, Amkor, Cadence, Synopsys, TSMC, GlobalFoundries, cùng nhiều doanh nghiệp công nghệ Việt Nam như Viettel và FPT.

Điểm nghẽn nhân lực và năng lực triển khai

Nếu hạ tầng là điều kiện cần, thì nhân lực vẫn là điều kiện đủ để Việt Nam có thể tiến sâu hơn trong chuỗi giá trị bán dẫn.

Theo Bộ trưởng KH&CN Vũ Hải Quân, lợi thế lớn nhất của Việt Nam chính là con người, nhưng đồng thời cũng thừa nhận những thách thức lớn về thiếu giảng viên trình độ cao, thiếu thiết bị thực hành và thiếu môi trường để nuôi dưỡng các tài năng công nghệ. Bộ trưởng nhấn mạnh mục tiêu cuối cùng không phải là tạo thêm giá trị từ vốn và ưu đãi chính sách mà là tạo ra đột phá từ nhân tài.

Ở góc độ doanh nghiệp, Chủ tịch Hội đồng quản trị FPT Trương Gia Bình từng nhận định ngành bán dẫn mở ra cơ hội “ngàn năm có một” đối với Việt Nam. Tuy nhiên, theo ông, bài toán lớn nhất vẫn là nguồn nhân lực chất lượng cao và khả năng kết nối giữa đào tạo với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Đó cũng là lý do nhiều doanh nghiệp lớn như FPT, Viettel hay các trường đại học đang đầu tư mạnh vào đào tạo kỹ sư bán dẫn, thiết kế vi mạch và công nghệ chip nhằm chuẩn bị cho giai đoạn phát triển tiếp theo của ngành.

Thứ trưởng KH&CN Bùi Hoàng Phương nhận định doanh nghiệp Việt góp phần hoàn thiện những “mảnh ghép còn thiếu” của hệ sinh thái bán dẫn trong nước, từng bước khép kín hơn chuỗi giá trị ngành công nghiệp này, từ thiết kế, sản xuất đến đóng gói kiểm thử, góp phần hiện thực hóa khát vọng đưa trí tuệ Việt Nam ra thế giới và đưa Việt Nam xuất hiện rõ nét hơn trên bản đồ bán dẫn toàn cầu.