Bị 'Thủy hử' bôi nhọ, Võ Đại lang, Phan Kim Liên đời thực chịu nỗi oan thấu trời

Trong lịch sử các nguyên mẫu của nhân vật văn học trên thế giới, hiếm có cặp vợ chồng nào phải chịu tiếng xấu, sự phỉ nhổ của người đời một cách oan uổng và kéo dài như họ.

Tiếng oan “xấu, ngốc, nhu nhược” và ‘đệ nhất dâm phụ”

Phan Kim Liên xuất hiện trong Thủy hử từ hồi 23 đến hồi 26 với vai trò nhân vật phụ, là “đệ nhất dâm phụ” tuy rất xinh đẹp nhưng lẳng lơ và độc ác. Còn chồng nàng - Võ Đại lang - có dáng người vừa lùn tịt (khoảng 1m30) vừa thô kệch, mặt mày xấu xí, làm nghề bán bánh bao hấp. Người đàn ông này không chỉ có ngoại hình kém cỏi mà còn ngây ngô, nhu nhược nên dễ dàng bị Phan Kim Liên cắm sừng rồi chết tức tưởi.

Dựa trên những chi tiết do Thi Nại Am viết trong Thủy hử, tác giả Tiếu Tiếu Sinh đã biến Phan Kim Liên thành nhân vật chính trong Kim Bình Mai, tiếp tục mang hình tượng dâm phụ. Trong Kim Bình Mai, Phan Kim Liên không đền tội ngay sau khi Võ Đại Lang chết mà còn tiếp diễn với rất nhiều diễn biến. Nàng được gả vào nhà thương nhân Tây Môn Khánh làm vợ lẽ thứ năm, tham gia vào cuộc chiến gia tộc đầy mưu mô và khốc liệt.

Khác với sự phiến diện, một chiều trong Thủy hử, trong Kim Bình Mai, tính cách của Phan Kim Liên đa chiều, thực tế hơn. Người đọc thấy được sự ghen tuông, ích kỷ, sự tranh giành quyền lực tàn khốc của cô với các bà vợ khác (đặc biệt là Lý Bình Nhi). Tuy nhiên, Phan Kim Liên cũng hiện lên như một nạn nhân của chế độ phong kiến, khao khát yêu đương nhưng bị tha hóa bởi đồng tiền và dục vọng.

Suốt mấy trăm năm, Phan Kim Liên mang tiếng là “đệ nhất dâm phụ”, Võ Đại lang bị xem thường, bị chê cười là kẻ nhu nhược, xấu xí và bất tài vô dụng.

Cái nhìn về họ chỉ bắt đầu thay đổi khi ngôi mộ cổ của Võ Đại lang được khai quật tại huyện Thanh Hà (tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc), địa danh được ghi là quê hương của họ trong tác phẩm. Người trong mộ cao tới hơn 1m78, văn bia ca ngợi ông là vị quan huyện thanh liêm, chính trực và vợ ông, người phụ nữ họ Phan, là vị hiền thê đúng nghĩa. Điều này giúp hậu duệ của ông có cơ sở vững chắc để minh oan cho tổ tiên.

Văn bia viết: “Võ công tên Thực, tự là Điền Lĩnh; thuở nhỏ gọi là Đại lang...”. Điều này xác nhận huyện Thanh Hà thời đó có nhân vật Võ Đại lang và người này có tài, có danh phận cao quý.

Văn bia ghi nhận ông xuất thân nghèo khó nhưng rất thông minh, văn võ song toàn, thi đỗ tiến sỹ và được bổ nhiệm làm huyện lệnh Dương Cốc (hàm thất phẩm). Phần minh văn ca ngợi ông là vị quan liêm khiết, công chính, một lòng vì dân vì nước nên rất được nhân dân địa phương kính trọng, mến mộ.

Về người vợ của Võ Đại lang, văn bia khắc rõ: “Phan thị phu nhân, danh môn thục nữ”. Thực tế, bà là thiên kim tiểu thư của vị tri châu họ Phan. Khi còn là thiếu nữ, Phan thị đem lòng yêu mến tài năng của chàng trai nghèo Võ Thực nên chủ động xin cha kết nhân duyên.

Văn bia ca ngợi bà là người vợ thục đức, hiền hậu, một tay quán xuyến gia đình, giúp chồng yên tâm đèn sách để đỗ đạt làm quan. Hai người có với nhau 4 người con và sống hạnh phúc cho đến đầu bạc răng long, hoàn toàn không có bi kịch sát hại hay ngoại tình nào xảy ra.

Quá trình khai quật phần mộ còn cung cấp hai bằng chứng vật chất không thể chối cãi. Bộ xương của Võ Đại lang được đo đạc và xác định khi còn sống ông cao hơn 1m78, thuộc hàng cao lớn, vạm vỡ so với người đương thời, chứ không hề lùn tịt như mô tả trong tiểu thuyết. Quan tài của ông được làm từ gỗ nam mộc (loại gỗ quý hiếm, đắt đỏ thường dùng cho giới quý tộc, quan lại). Nếu Võ Đại lang chỉ là người bán bánh bao nghèo khổ thì không thể nào có ngôi mộ kiên cố và quan tài quý giá đến thế.

Vì sao Phan Kim Liên - Võ Đại lang bị bôi nhọ?

Rõ ràng, Võ Đại Lang - Phan Kim Liên của đời thực hoàn toàn khác với những gì được thể hiện trong Thuỷ hử và Kim Bình Mai. Vậy sự xuyên tạc này bắt nguồn từ đâu? Theo các nhà nghiên cứu, nỗi oan khuất của họ bắt nguồn từ sự hiểu lầm, dẫn đến việc trả thù bằng tin đồn.

Thời trẻ, Võ Thực có một người bạn thân tên là Hoàng Đường. Khi gặp hoạn nạn, nhà bị cháy, Hoàng Đường tìm đến quan huyện Võ Thực xin giúp đỡ tiền bạc để xây lại nhà. Võ Thực tiếp đãi bạn rất chu đáo nhưng suốt nhiều ngày không hề hứa hẹn cho tiền.

Cho rằng bạn mình làm quan mà keo kiệt, quên tình nghĩa cũ, Hoàng Đường tức giận bỏ về. Trên đường về quê, vì lòng oán hận, anh ta viết và lan truyền những câu chuyện bịa đặt, bôi nhọ Võ Đại Lang lùn, xấu, có vợ là Phan Kim Liên lẳng lơ.

Khi về đến nhà, Hoàng Đường ngỡ ngàng khi thấy ngôi nhà cũ của mình đã được dựng lại mới tinh, khang trang. Lúc đó, anh ta mới nhận ra Võ Thực đã âm thầm sai người mang tiền về quê xây lại nhà cho bạn. Hối hận khôn nguôi, anh ta vội vã tìm cách xóa bỏ các tin đồn nhưng chúng đã lan truyền quá rộng.

Theo ý kiến của một số nhà nghiên cứu lịch sử Trung Quốc, Thi Nại Am từng là mưu sỹ cho Trương Sỹ Thành (1321-1367), người xưng Chu vương, Ngô vương, chống lại triều Nguyên. Về sau bị lực lượng của Chu Nguyên Chương tấn công, con rể của Trương Sỹ Thành là Phan Nguyên Thiệu cùng anh trai là Phan Nguyên Minh đầu hàng nhà Minh để được làm quan.

Thi Nại Am khinh bỉ hành động của anh em họ Phan, lại nghe thêm những tin đồn ác ý về cặp vợ chồng Phan Kim Liên - Võ Đai lang trong dân gian nên đã nhào nặn thành nhân vật người đàn ông bất tài, xấu xí, lùn tịt bán bánh bao và “đệ nhất dâm phụ”.

Thi Nại Am dùng tên người và địa danh có thật khiến cho Võ Đại lang, phu nhân họ Phan chịu nỗi oan khiên nhiều thế kỷ, hậu duệ của họ cũng phải ngậm hờn. Suốt mấy trăm năm, con cháu hai dòng họ này ở địa phương không bao giờ kết hôn với nhau để tránh khơi lại mối hận thù hư cấu.

Nhiều con cháu họ Võ vì xấu hổ trước hình tượng nhân vật Võ Đại lang bất tài vô dụng và bị cắm sừng trên trang sách nên không dám công khai nhận ông là tổ tiên của mình.

Hậu duệ Thi Nại Am tạ lỗi

Vào ngày 18/12/2009, họa sỹ Thi Thắng Thần, hậu duệ dòng đích của nhà văn Thi Nại Am, đích thân tìm đến đền thờ Võ Đại lang ở Thanh Hà, tự tay viết lời xin lỗi và khắc bài thơ để rửa sạch vết nhơ cho vợ chồng ông.

Đại ý của bài thơ nói rằng sáng tác của tiền nhân (Thi Nại Am) trong Thủy hử hoàn toàn là hư cấu, không có thật. Việc biến một vị quan thanh liêm, cao lớn thành người lùn xấu bán bánh bao, biến một vị tiểu thư nết na thành dâm phụ là nỗi bất công quá lớn. Hậu duệ họ Thi đời đời cảm thấy hổ thẹn, day dứt và cầu mong hương hồn hai vị ở thế giới bên kia được an ủi khi sự thật cuối cùng đã sáng tỏ dưới ánh mặt trời.

Không chỉ khắc thơ, hậu duệ nhà họ Thi còn thay mặt tổ tiên viết một bài văn bia tạ lỗi lưu tại khu di tích, trong đó có đoạn: “Gia phụ (nhà văn Thi Nại Am) khi viết Thủy hử vì muốn tăng tính ly kỳ cho tác phẩm đã thu thập những lời đồn đại không căn cứ trong dân gian, mượn tên tuổi của Võ đại nhân và Phan phu nhân để nhào nặn nên nhân vật hư cấu. Việc làm này đã vô tình bôi nhọ thanh danh, gây ra nỗi oan khuất thấu trời xanh cho hai gia tộc Võ - Phan suốt nhiều thế kỷ.

Hôm nay, hậu thế chúng tôi xin cúi đầu trước anh linh hai vị, xin sửa sai bằng cách tạc lại tượng thờ đúng với dung mạo lịch sử, trả lại sự trong sạch cho dòng họ Võ tại Thanh Hà”.

Sau khi các bằng chứng khảo cổ và lời xin lỗi chính thức của hậu duệ Thi Nại Am được công bố, người dân địa phương tại huyện Thanh Hà (quê hương Võ Thực) không còn đóng cửa hay né tránh khi có người hỏi về hai dòng họ Võ - Phan. Giờ đây, giới trẻ hai họ đã có thể yên tâm yêu thương và lập gia đình với nhau mà không sợ điều tiếng.

Ngôi mộ và từ đường của Võ Thực được chính quyền bảo tồn như minh chứng cho một vị quan thanh liêm chứ không phải một gia đình bi kịch như trong truyện Thuỷ hử.