10 ấn phẩm vào Chung khảo Giải thưởng Sách khoa học và công nghệ 2026

Giải thưởng Sách Khoa học, Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số năm 2026 được triển khai trong khuôn khổ Chương trình thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Đề án tổ chức giải thưởng được Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) phê duyệt tại Quyết định 1884/QĐ-BKHCN ngày 23/3/2026.

Phát động từ ngày 1/4, giải thưởng thu hút 329 tác phẩm tham dự. Qua vòng Sơ khảo, 10 ấn phẩm được lựa chọn vào Chung khảo, trải rộng từ khoa học tự nhiên, công nghệ, chuyển đổi số đến y tế, kinh tế, quy hoạch, văn hóa và lịch sử.

Ban tổ chức cho biết giải thưởng nhằm ghi nhận, tôn vinh tác giả, nhóm tác giả và tổ chức có sách in, sách điện tử tiêu biểu trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Hoạt động đồng thời khuyến khích sáng tác, biên soạn và xuất bản các ấn phẩm khoa học, công nghệ có chất lượng, phục vụ nghiên cứu, đào tạo, quản lý, sản xuất, kinh doanh và đời sống.

Trong 10 đề cử, Sách đỏ Việt Nam, gồm hai tập về động vật, thực vật và nấm, là công trình của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Bộ sách tổng hợp, cập nhật kết quả nghiên cứu về những loài sinh vật bị đe dọa tuyệt chủng ở Việt Nam, cung cấp cơ sở khoa học cho bảo tồn đa dạng sinh học, xây dựng chính sách và quản lý tài nguyên sinh vật.

Các vấn đề công nghệ mới cũng xuất hiện trong nhiều tác phẩm. Bình dân học vụ số - Kỹ năng số cơ bản của TS Trần Văn Khải gồm 26 bài giảng, cung cấp kiến thức và kỹ năng số cho nhiều nhóm đối tượng, từ cán bộ, công chức, người lao động đến học sinh, sinh viên.

Trong khi đó, Phát triển lực lượng sản xuất mới để đột phá trong kỷ nguyên số của PGS.TS Vũ Thanh Sơn đề cập vai trò của AI, IoT, robot, Big Data, nền tảng số và nhân lực số trong phương thức sản xuất mới.

AI và con người, sách điện tử của GS.TSKH Hồ Tú Bảo lại lựa chọn cách tiếp cận phổ thông, tập trung giải thích bản chất, tiềm năng và những vấn đề AI đặt ra với con người, hướng tới nâng cao khả năng hiểu, làm chủ và sử dụng công nghệ có trách nhiệm.

Từ điện hạt nhân đến cấp cứu ngoại viện

Các tác phẩm lọt vào Chung khảo còn phản ánh những vấn đề khoa học đang gắn trực tiếp với đời sống và nhu cầu phát triển.

An toàn điện hạt nhân của GS.TS Phạm Duy Hiển cập nhật các vấn đề về an toàn, quy định pháp lý và xu hướng phát triển lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR). Nội dung cuốn sách đặt trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tăng, yêu cầu giảm phát thải và những thay đổi của lĩnh vực điện hạt nhân tại Việt Nam.

Ở lĩnh vực y tế, Cấp cứu Ngoại viện do PGS.TS Hoàng Bùi Hải chủ biên tập trung vào việc xây dựng, phát triển và chuyên nghiệp hóa hệ thống cấp cứu ngoại viện tại Việt Nam.

Cẩm nang sử dụng kháng sinh trong bệnh viện của TS.BS Nguyễn Đức Long và PGS.TS Trần Ngọc Sơn cung cấp hướng dẫn về lựa chọn, kê đơn, sử dụng và quản lý kháng sinh trong điều trị nhiễm khuẩn ở người lớn và trẻ em.

Ba tác phẩm còn lại mở rộng sang các vấn đề văn hóa, kinh tế và phát triển đô thị.

Lịch sử chữ quốc ngữ (1615-1919) của TS Phạm Thị Kiều Ly tái hiện quá trình hình thành, phát triển chữ Quốc ngữ trong hơn 300 năm.

Tầm nhìn cải cách cho Quy hoạch phát triển đô thị tại Việt Nam lại tiếp cận những vấn đề phát triển từ góc nhìn về tư duy và chính sách.

Kinh tế học vì lợi ích chung của Jean Tirole, nhà kinh tế học đoạt Nobel Kinh tế năm 2014, đề cập các vấn đề từ toàn cầu hóa, thị trường lao động đến biến đổi khí hậu và vai trò của Nhà nước.

Đánh giá cả giá trị khoa học và khả năng ứng dụng

Hội đồng Sơ khảo và Chung khảo gồm các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và người có kinh nghiệm trong nhiều lĩnh vực như khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế, quốc phòng, y tế, báo chí và xuất bản. Các tác phẩm được xem xét không chỉ về chiều sâu học thuật mà còn ở tính thực tiễn, khả năng ứng dụng, sức lan tỏa và đóng góp xã hội.

Tại phiên Chung khảo, các thành viên thảo luận, đánh giá và bỏ phiếu lựa chọn tác phẩm đề cử tôn vinh. GS.TSKH Phan Xuân Dũng, Chủ tịch Hội đồng, đề nghị việc chấm giải căn cứ kết quả của Hội đồng Sơ khảo, bảo đảm trách nhiệm, khách quan và chính xác để lựa chọn những tác phẩm có giá trị.

Một điểm đáng chú ý năm nay là sách điện tử cũng có mặt trong danh sách Chung khảo. Việc đưa nội dung khoa học lên nền tảng số giúp mở rộng khả năng tiếp cận tri thức và tạo thêm phương thức kết nối giữa tác giả, nhà xuất bản với độc giả.

Giải thưởng hướng tới nâng cao chất lượng xuất bản sách khoa học - công nghệ, tăng hiệu quả truyền thông khoa học, phổ biến tri thức và thúc đẩy văn hóa đọc, học tập suốt đời. Đồng thời, hoạt động này được kỳ vọng góp phần xây dựng hệ sinh thái tri thức số và tăng kết nối giữa giới khoa học với các nhà xuất bản.