Xã hội số và cơ hội cho người yếu thế

Khi rào cản vận động được tháo gỡ bằng giải pháp số

Buổi sáng ở Trung tâm Giáo dục Chăm sóc Sức khỏe Cộng đồng Đắc Thắng (Vĩnh Hưng - Hà Nội) không bắt đầu bằng tiếng chuông reo giòn giã như những ngôi trường bình thường. Nơi đây mở đầu ngày mới bằng tiếng những tiếng ê a không tròn vành rõ tiếng của các học sinh khuyết tật vận động, đặc biệt là các trẻ bại não nặng.

Xen lẫn trong đó là những tiếng khóc vì bài tập vận động của trẻ cũng như mồ hôi ướt đẫm lưng áo của những người mẹ, người thầy.

Vài năm trở lại đây, căn phòng tập phục hồi chức năng của Trung tâm đã xuất hiện những thanh âm rất khác: Tiếng “ting ting” vui nhộn của phần mềm, ánh sáng dịu nhẹ từ những chiếc máy tính bảng trợ năng đặt ngay ngắn trên giá đỡ xe lăn và cả những biểu đồ tiến trình can thiệp nhấp nháy trên màn hình máy tính của thầy cô.

Cô Nguyễn Thị Thanh Thuỷ - Nhân viên xã hội của Trung tâm - cho biết, với trẻ bại não, đặc biệt là trẻ bị nặng, không chỉ bị khuyết tật vận động, mà cả những thao tác đơn giản nhất như cầm nắm, phát âm, diễn đạt ngôn ngữ cũng gặp muôn vàn trở ngại.

Nhận thức rõ rằng phục hồi thể chất phải song hành cùng phát triển trí tuệ, bên cạnh các giờ tập vật lý trị liệu và phục hồi chức năng, trong thời gian gần đây, các thầy cô tại Trung tâm đã chủ động thiết kế các tiết học công nghệ nhằm bù đắp những điểm yếu cố hữu của trẻ.

Với sự kiên trì của các thầy cô, chiếc máy tính trở thành “cây bút” đắc lực thay thế cho đôi bàn tay run rẩy. Nhiều em nhỏ dù tư duy mạch lạc, hiểu rõ phép tính nhưng hoàn toàn bất lực trong việc đặt bút trình bày ra giấy; nay nhờ hệ thống bài tập toán trắc nghiệm được số hóa với giao diện tương tác trực quan, trẻ chỉ cần điều khiển chuột, dùng một ngón tay ấn phím hoặc chạm nhẹ vào đáp án đúng trên màn hình cảm ứng.

Mỗi phép toán hoàn thành, mỗi biểu tượng tích xanh hiện lên cùng lời khen phát ra từ chiếc máy tính không chỉ khẳng định nhận thức của trẻ mà còn tiếp thêm sự tự tin, giúp các em xóa bỏ mặc cảm và từng bước tiếp cận quyền học tập bình đẳng như bao bạn bè đồng trang lứa.

Trong các tiết học nhận thức, giáo viên cũng thường sử dụng các bản trình chiếu để minh họa, giúp trẻ dễ hình dung và tiếp nhận nội dung bài học. Với những trẻ lớn và có khả năng nhận thức tốt, thời gian gần đây Trung tâm đang thử nghiệm sử dụng ứng dụng “5phutthuocbai”, nhằm giúp các con có thêm cơ hội tiếp cận với nội dung của chương trình giáo dục phổ thông trong trường hợp chưa có điều kiện đến trường học trực tiếp.

Được biết, Trung tâm cũng tổ chức các lớp học trực tuyến dành cho trẻ bại não ở xa, giúp các con có thể tham gia học tập và nhận được sự hỗ trợ từ giáo viên dù không thể thường xuyên đến Trung tâm.

Không chỉ vậy, việc số hóa dữ liệu cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi và giáo dục cho trẻ.

“Nhờ số hóa dữ liệu từng học sinh, chúng tôi có thể theo dõi được những tiến bộ nhỏ nhất của trẻ. Khi dữ liệu của từng học trò được cập nhật và lưu trữ trên không gian dùng chung, chúng tôi có thể theo dõi toàn bộ quá trình tiến triển của trẻ một cách thuận tiện và chính xác hơn. Thời gian tiết kiệm được, chúng tôi dành cho công tác chuyên môn”, cô Nguyễn Thị Thanh Thủy cho biết.

Tương lai của một xã hội số không rào cản

Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đang đi vào đời sống không phải bằng những khẩu hiệu hoa mỹ trên giấy tờ, mà bằng những hành động thiết thực, bằng từng tiếng chạm mở tương lai tới cả từng nhóm người yếu thế.

Khi công nghệ được thắp sáng bởi lòng nhân ái, nó không chỉ phá vỡ những rào cản tật nguyền, tuổi tác mà còn trao lại tiếng nói và quyền được hòa nhập cho những mảnh đời kém may mắn nhất trong xã hội.

Hiện thực hóa mục tiêu “Không để ai bị bỏ lại phía sau”, Nghị quyết 57 không đặt công nghệ làm đích đến cuối cùng, mà xem công nghệ là phương tiện nhân văn phục vụ con người. Một trong những cách cụ thể để biến tinh thần ấy thành hành động đang được triển khai tại cơ sở.

Tại xã Ba Bể, tỉnh Thái Nguyên, Trung tâm Phục vụ hành chính công đã chủ động đưa dịch vụ công đến tận nhà, hỗ trợ các trường hợp yếu thế hoàn thiện hồ sơ, thủ tục hành chính để được thụ hưởng kịp thời các chính sách an sinh xã hội. Đây là một ví dụ đáng chú ý bởi chuyển đổi số ở đây không đơn giản là yêu cầu người dân “tự lên mạng làm thủ tục”. Ngược lại, công nghệ được sử dụng để đưa chính quyền đến gần người dân hơn.

Một xã hội số văn minh không phải là xã hội mà mọi người đều buộc phải thành thạo công nghệ. Đó phải là xã hội mà công nghệ được thiết kế để phục vụ con người, trong đó những người gặp nhiều khó khăn hơn được hỗ trợ nhiều hơn.

Với người cao tuổi, đó có thể là giao diện đơn giản, hướng dẫn trực tiếp và các điểm hỗ trợ cộng đồng. Với người khuyết tật, đó có thể là những nền tảng được thiết kế theo nguyên tắc tiếp cận, hỗ trợ các hình thức tương tác phù hợp.

Với người nghèo, người ở vùng sâu, vùng xa, đó là hạ tầng kết nối, thiết bị, kỹ năng số và khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu. Và với tất cả người dân, đó còn là yêu cầu về an toàn dữ liệu, bảo vệ quyền riêng tư, phòng tránh lừa đảo và xây dựng một môi trường số lành mạnh.