Việt Nam - Canada mở chương mới trong quan hệ chiến lược

Tại Nghị viện Canada chiều 24/9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói: “Mối quan hệ tin cậy, trách nhiệm và cùng chia sẻ lợi ích lâu dài tự nó đã là một giá trị chiến lược”. Khuôn khổ Đối tác chiến lược, được xác lập hơn nửa thế kỷ sau khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1973, sẽ phát huy ý nghĩa khi giúp mỗi bên mở rộng lựa chọn, đồng thời tôn trọng con đường phát triển của nhau.

Hai điểm xuất phát

Canada mong muốn tìm thêm thị trường và đối tác trong chuỗi cung ứng ở Đông Nam Á. Nền kinh tế gắn sâu với Mỹ vẫn cần những mối liên kết mới để chủ động hơn khi thương mại biến động. Theo Chính phủ Canada, Việt Nam là đối tác thương mại hàng hóa lớn nhất của nước này trong ASEAN và có vai trò quan trọng trong nỗ lực đa dạng hóa thương mại tại khu vực.

The Canadian Press dẫn lời bà Vina Nadjibulla, đồng sáng lập Viện nghiên cứu Centre for Strategic Statecraft, nhận xét cả Việt Nam lẫn Canada đều muốn tăng sức chống chịu, đa dạng hóa đối tác và giữ khả năng chủ động. Điểm tương đồng này càng đáng chú ý khi hai nước xuất phát từ những hoàn cảnh khác nhau.

Với Việt Nam, đó là đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ được kiên định thực hiện. Chuyến thăm Canada tiếp nối các hoạt động tại Liên hợp quốc và Mỹ. Tại Ottawa, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh khu vực cần một cấu trúc rộng mở, bao trùm, nơi không quốc gia nào bị buộc phải chọn bên trong cạnh tranh giữa các nước lớn.

Canada là thành viên G7, có những ràng buộc kinh tế, an ninh riêng tại Bắc Mỹ; Việt Nam là nước đang phát triển ở Đông Nam Á. Mỗi bên sẽ tìm cách tự chủ theo điều kiện của mình. Hợp tác giúp hai nước mở rộng lựa chọn và giữ đối thoại dựa trên luật pháp quốc tế.

Tuyên bố chung năm 2026 nối tiếp quan hệ Đối tác toàn diện thiết lập năm 2017. Văn kiện ghi rõ sự tôn trọng thể chế chính trị, độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nhau; xác lập 8 trụ cột từ thương mại, công nghệ tới quốc phòng, giáo dục. Việt Nam thông báo sẽ lập Văn phòng Tùy viên Quốc phòng thường trực tại Canada. Thương mại vẫn là lĩnh vực có quy mô lớn nhất trong quan hệ song phương.

CPTPP cần đi tới doanh nghiệp

Năm 2025, theo Bộ Các vấn đề toàn cầu Canada, hàng hóa trao đổi hai chiều đạt 20,6 tỷ CAD: Canada nhập từ Việt Nam 19,3 tỷ và xuất sang Việt Nam 1,3 tỷ. Hàng Việt đã có thị trường rộng tại Canada, còn chiều ngược lại vẫn nhiều dư địa để doanh nghiệp khai thác.

Không có lý do để thu hẹp xuất khẩu của Việt Nam. Việc cần làm là tăng phần lợi ích hai bên cùng tạo ra: nông sản, công nghệ sạch Canada có thêm chỗ đứng tại Việt Nam; doanh nghiệp Việt Nam thêm đối tác, công nghệ và cơ hội tham gia các khâu có giá trị cao.

CPTPP đã có hiệu lực với Canada cuối năm 2018, với Việt Nam đầu năm 2019. Trên văn bản, hiệp định dành ưu đãi thuế; để đưa một lô hàng sang thị trường bên kia, doanh nghiệp còn phải chứng minh xuất xứ, đáp ứng tiêu chuẩn và tìm được bạn hàng. Tại diễn đàn tháng 7/2026 do Quỹ Châu Á - Thái Bình Dương Canada, Bộ Công Thương Việt Nam và Đại sứ quán Canada tại Việt Nam cùng tổ chức, các đại biểu chỉ ra khoảng cách giữa hiệp định được viết ra và hiệp định thực sự được sử dụng.

Năm 2026, Việt Nam làm Chủ tịch Ủy ban CPTPP. Tháng 11, đối thoại cấp bộ trưởng giữa CPTPP và Liên minh châu Âu (EU) dự kiến diễn ra tại Hà Nội. Phía EU đề xuất mạng lưới ứng phó gián đoạn chuỗi cung ứng, tài liệu tham chiếu về dịch vụ logistics và bước chuẩn bị cho thương mại số. Nếu Việt Nam và Canada phối hợp chuyển được một đề xuất thành việc làm cụ thể, hai nước sẽ có thêm kinh nghiệm đưa thương mại dựa trên luật lệ vào thực tế.

Thước đo thực tiễn sau chuyến đi

Ở Ottawa, hai nước ký mới hoặc gia hạn 4 bản ghi nhớ về năng lượng, vận tải biển, môi trường và an toàn thực phẩm. Thỏa thuận hàng không tạo điều kiện pháp lý cho bay thẳng; Air Canada dự tính mở dịch vụ đến TP.HCM năm 2027, nếu được phê duyệt.

Tuyên bố chung giao Bộ trưởng Ngoại giao hai nước phối hợp xây dựng kế hoạch hành động. Tại Nghị viện Canada, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị xác định ưu tiên, đầu mối thực hiện, lộ trình và rà soát kết quả. Cách làm này giúp xác định rõ việc nào cần làm trước, cơ quan nào chịu trách nhiệm và vướng mắc nào cần tháo gỡ.

Nếu đường bay thành hiện thực, khoảng 275.000 người Canada gốc Việt sẽ có thêm lựa chọn về thăm gia đình. Doanh nghiệp nhỏ cần dễ dàng dùng ưu đãi CPTPP; các trường đại học cần thấy chương trình nghiên cứu chung được triển khai. Đó là những kết quả người dân và doanh nghiệp có thể cảm nhận trực tiếp.

Việt Nam và Canada đến với quan hệ chiến lược từ hai hoàn cảnh khác nhau. Chuyến thăm đã tạo khuôn khổ và động lực mới; hiệu quả của khuôn khổ ấy sẽ được thể hiện qua việc triển khai các thỏa thuận đã đạt được.

Lời của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Nghị viện Canada vì thế cũng là thước đo cho chặng đường tiếp theo: “Lòng tin chỉ bền vững khi lời nói đi cùng hành động”.