Việt Nam cần nền tảng số nội địa để thúc đẩy công nghiệp văn hóa

Đây là nội dung được các chuyên gia chia sẻ tại tọa đàm “Ứng dụng công nghệ toàn diện mở lối Văn hóa số phát triển” do Hội Truyền thông - Điện tử TP.HCM phối hợp với Viện Công nghệ Bản quyền và Tài sản số (CTDA) tổ chức ngày 31/7.

Luật sư Phan Vũ Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Sở hữu trí tuệ TP.HCM, cho biết Việt Nam đặt mục tiêu đưa công nghiệp văn hóa trở thành một ngành kinh tế quan trọng, nâng tỷ trọng đóng góp từ khoảng 4% GDP hiện nay lên 9% vào năm 2045.

Theo định hướng của Tổng Bí thư Tô Lâm, khoảng 80% sản phẩm công nghiệp văn hóa phải là sản phẩm số, đồng thời hình thành 5 - 10 thương hiệu văn hóa quốc gia có sức cạnh tranh quốc tế.

Để đạt được mục tiêu này, ông Tuấn cho rằng điều còn thiếu không phải là hành lang pháp lý mà là hạ tầng để quản lý, kết nối và khai thác giá trị của các tài sản sáng tạo.

Việt Nam cần phát triển hạ tầng dữ liệu, các nền tảng phân phối nội dung số trong nước và cơ chế bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, thay vì tiếp tục phụ thuộc vào các nền tảng xuyên biên giới.

“Ví dụ như các video ca nhạc và nền tảng YouTube. Toàn bộ hệ thống và nền công nghiệp âm nhạc Việt Nam phải dựa vào một bên ở nước ngoài, không hề giao quyền cho bất cứ tổ chức pháp lý nào mà thông qua các MCN (mạng lưới đa kênh)”, ông Tuấn nói.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Thế Vinh, Đồng sáng lập, CEO Ninety Eight & FANOS, cho rằng ngành công nghiệp văn hóa số Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào các nền tảng mạng xã hội nước ngoài như YouTube, Facebook hay TikTok.

Không chỉ dữ liệu người dùng nằm trên hạ tầng quốc tế, các nền tảng này còn ưu tiên nội dung tạo nhiều lượt xem hơn là phản ánh giá trị thực của cộng đồng người hâm mộ.

Do đó, FANOS được phát triển như một nền tảng chuyên biệt ứng dụng Blockchain nhằm ghi nhận và xác thực quá trình đồng hành của người hâm mộ thông qua dữ liệu minh bạch, không thể chỉnh sửa.

“Chúng tôi mong muốn xây dựng một nền tảng được tạo nên từ niềm tin, tình yêu và sự kết nối giữa con người với con người, thay vì chỉ chạy theo những chỉ số lượt xem”, ông Vinh khẳng định.

Trong khi đó, rapper Pjpo, nghệ sĩ đầu tiên phát hành album trên Blockchain tại Việt Nam, cho rằng công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi mang lại trải nghiệm rõ ràng cho người dùng.

Theo anh, việc phát hành album trên Blockchain trước đây đạt kết quả tích cực, song để công nghệ tạo ra khác biệt, người hâm mộ vẫn cần thêm nhiều trải nghiệm để cảm nhận được những giá trị mà công nghệ mang lại.

Các chuyên gia cũng nhận định, điểm chung của những giải pháp được đưa ra không chỉ là ứng dụng Blockchain hay AI, mà là xây dựng hạ tầng số giúp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, kết nối dữ liệu và tạo ra các mô hình kinh doanh mới cho công nghiệp văn hóa.

Đây được xem là điều kiện quan trọng để các sản phẩm sáng tạo không chỉ được bảo vệ tốt hơn mà còn trở thành nguồn lực đóng góp cho tăng trưởng kinh tế số của Việt Nam.

Báo cáo Re|Shaping Policies for Creativity của UNESCO cho thấy doanh thu từ nền tảng số hiện chiếm 35% thu nhập của người sáng tạo, tăng từ 17% năm 2018.

Tuy nhiên, xu hướng này cũng đi kèm với nguy cơ gia tăng vi phạm sở hữu trí tuệ và bất ổn thu nhập. Đến năm 2028, AI tạo sinh có thể khiến doanh thu toàn cầu của người sáng tạo âm nhạc giảm 24% và người sáng tạo nội dung nghe nhìn giảm 21%.

Báo cáo cũng chỉ ra thị trường nội dung số đang tập trung vào một số ít nền tảng phát trực tuyến, trong khi hệ thống quản lý nội dung thiếu minh bạch khiến các nhà sáng tạo nhỏ gặp nhiều bất lợi. Hiện mới có 48% quốc gia xây dựng hệ thống thống kê về tiêu thụ văn hóa số, gây khó khăn cho việc hoạch định chính sách.

Điều này phản ánh nhu cầu cấp thiết phải hoàn thiện các chính sách bảo vệ nhà sáng tạo trong bối cảnh chuyển đổi số và AI phát triển nhanh.