Vì sao HLV Nhật Bản chưa thành công với bóng đá Việt Nam?

Đứng thứ 17 thế giới và dẫn đầu châu Á trên bảng xếp hạng FIFA, Nhật Bản là một trong những nền bóng đá có nhiều điểm để Việt Nam tham khảo, từ bóng đá học đường, đào tạo trẻ đến cách tổ chức bóng đá chuyên nghiệp. Tuy nhiên, khi không có đầy đủ những đặc điểm của bóng đá Nhật Bản, việc áp dụng “công thức Nhật” ở công đoạn cuối cùng khó hiệu quả.

Các huấn luyện viên Nhật Bản làm việc tại Việt Nam chưa phải lúc nào cũng đạt kết quả như kỳ vọng từ cấp câu lạc bộ đến đội tuyển quốc gia. Gần nhất, U20 Việt Nam dưới sự dẫn dắt của HLV Yutaka Ikeuchi toàn thua 3 trận tại vòng loại U20 châu Á 2027. Sự khác biệt về hệ thống và tính chất bóng đá có thể là những yếu tố cần được tính đến khi nhìn nhận hiệu quả công việc của các chuyên gia Nhật Bản.

Khác biệt về hệ thống

Theo chuyên gia Lê Minh Dũng, cựu Giám đốc điều hành CLB Phố Hiến, từng là thành viên ban huấn luyện đội tuyển Việt Nam và các đội tuyển trẻ, cũng chỉ ra sự khác biệt về hệ thống, mô hình là một phần nguyên nhân khiến việc áp dụng “công thức Nhật Bản” ở bóng đá Việt Nam chưa thành công.

“Người Nhật Bản có một hệ thống sẵn có và đã được định hình trong nền bóng đá của họ. Khi đến Việt Nam, các chuyên gia dường như cũng mong muốn xây dựng một hệ thống tương tự. Sức mạnh của bóng đá Nhật Bản nằm ở tính đồng bộ, trong khi rõ ràng bóng đá Việt Nam hiện chưa có được sự đồng bộ như vậy”, ông Dũng nói.

Chuyên gia Lê Minh Dũng cho rằng sự khác biệt ở mô hình bóng đá có thể khiến các chuyên gia Nhật Bản cần thích nghi khi làm việc tại Việt Nam. Vấn đề vì thế không nằm ở việc phương pháp của Nhật Bản phù hợp hay không, mà còn phụ thuộc vào cách những phương pháp ấy được điều chỉnh theo điều kiện thực tế.

“Nếu các chuyên gia Nhật Bản có sự bối rối nhất định khi làm việc tại Việt Nam thì đó cũng là điều bình thường. Họ sẽ khác với những mẫu huấn luyện viên hoặc những nền bóng đá dựa nhiều hơn vào khả năng thích ứng, thích nghi. Bản thân bóng đá Việt Nam cũng là môi trường mà những huấn luyện viên có khả năng thích nghi tốt với điều kiện thực tế thường sẽ làm việc hiệu quả hơn”, ông Lê Minh Dũng phân tích.

“Công thức Nhật Bản” thực tế là một hệ thống được xây dựng đồng bộ, chứ không phải chỉ là phương pháp huấn luyện hay chiến thuật trong trận đấu, giải đấu. Khi không có đầy đủ các linh kiện phù hợp và cũng chưa có dây chuyền sản xuất ra những mắt xích đúng chuẩn với số lượng lớn, cỗ máy “kiểu Nhật” có thể gặp trục trặc.

Yêu cầu về sự thích nghi thực tế cũng từng được đặt ra từ chính phía Nhật Bản. Trong chương trình hợp tác bóng đá “Asian Eleven” với Đông Nam Á, Trung tâm Giao lưu Văn hóa châu Á thuộc Quỹ Giao lưu Quốc tế Nhật Bản cho rằng cần xác định những yếu tố trong hệ thống bóng đá Nhật Bản có thể hỗ trợ sự phát triển của bóng đá khu vực, đồng thời nhận diện những phần cần được điều chỉnh để phù hợp với nhu cầu địa phương.

Khả năng thích nghi còn được thể hiện qua cách HLV lựa chọn phương pháp và xây dựng lối chơi phù hợp với lực lượng hiện có. The Straits Times (Singapore) từng dẫn lời tuyển thủ Hariss Harun nhận xét về cách tiếp cận của các HLV Nhật Bản: “Các HLV Nhật Bản rất táo bạo. Họ khuyến khích chúng tôi chủ động chơi trước đối thủ và tin rằng chúng tôi có thể đương đầu với những đội xếp hạng cao hơn và có đủ khả năng để gây khó khăn cho họ”.

Tuy nhiên, phương pháp này có thể gặp trở ngại tại Đông Nam Á, nơi nền tảng thể lực và trình độ kỹ thuật, chiến thuật của cầu thủ giữa các đội vẫn còn những hạn chế nhất định.

Thực tế tại Việt Nam, một số HLV Hàn Quốc như Park Hang Seo hay Kim Sang-sik lựa chọn cách tiếp cận dựa trên đặc điểm của cầu thủ, chú trọng sự gắn kết, tính tổ chức và sức mạnh tập thể. Đội tuyển Việt Nam dưới sự dẫn dắt của họ không nhất thiết phải kiểm soát hay áp đảo đối phương, nhưng vẫn có thể gặt hái được thành công bằng cách phát huy những điểm mạnh sẵn có.

Khác biệt về mục tiêu

Bóng đá Việt Nam đang vươn ra sân chơi tầm châu Á. Trong khi đó, Nhật Bản đã vượt qua giai đoạn này từ lâu. Sự khác biệt về vị thế, mục tiêu có ảnh hưởng đáng kể đến tư duy về phương pháp.

Năm 2022, Liên đoàn bóng đá Nhật Bản (JFA) công bố bản chiến lược dài 58 trang mang tên “Japan’s Way”, vạch ra mục tiêu đưa đội tuyển nước nhà vô địch World Cup vào năm 2050, đồng thời trở thành nước chủ nhà của giải đấu. Điều đáng chú ý là cách người Nhật xác định con đường để đạt tới mục tiêu ấy.

JFA cho rằng việc đội tuyển Nhật Bản một ngày nào đó nâng cúp World Cup không thể phụ thuộc vào sự tình cờ xuất hiện của một thế hệ đặc biệt tài năng. Thành công phải được xây dựng thành kết quả của “kế hoạch và thiết kế bài bản”. Quan điểm này được cụ thể hóa bằng công thức “phát triển tích hợp 4 yếu tố”, bao gồm đội tuyển quốc gia, đào tạo trẻ, đào tạo huấn luyện viên và bóng đá phong trào.

Theo JFA, từng yếu tố cần một kế hoạch khác nhau để phát triển. Trong đó, phát triển cầu thủ trẻ đòi hỏi kế hoạch trung hạn, đào tạo HLV cần kế hoạch dài hạn, còn bóng đá phong trào hướng đến việc liên tục tạo ra môi trường để mọi người có thể chơi và tận hưởng bóng đá. Với đội tuyển quốc gia, JFA kết hợp chiến lược dài hạn với các giải pháp trong khoảng thời gian ngắn hơn.

JFA thậm chí nhấn mạnh triết lý phải tiếp tục kiên trì ngay cả khi “kết quả tức thời chưa xuất hiện”. Đây là điểm quan trọng khi đánh giá cách những HLV và chuyên gia Nhật Bản làm việc bên ngoài môi trường bóng đá của họ.

Thực tế, sự khác biệt giữa hai môi trường bóng đá từng được chính chuyên gia Nhật Bản làm việc tại Việt Nam đề cập. Cuối năm 2023, ông Koshida Takeshi, khi đó là Giám đốc Kỹ thuật Liên đoàn bóng đá Việt Nam (VFF), viết trong bài báo cáo trên trang chủ JFA rằng sau hơn nửa năm làm việc và tiếp xúc với hơn 100 HLV Việt Nam, ông nhận thấy Việt Nam có “xu hướng đòi hỏi kết quả ngay lập tức và có phần chưa thực sự sẵn sàng trong việc lập kế hoạch cũng như từng bước đạt được mục tiêu dài hạn”.

“Thách thức đối với Việt Nam trong thời gian tới là xây dựng một kế hoạch khả thi để đạt được các mục tiêu dài hạn, đồng thời mở rộng tham vọng ra phạm vi thế giới thay vì chỉ tập trung vào khu vực Đông Nam Á”, ông Koshida Takeshi nhận định.