Vì sao âm nhạc và chữ viết tay là 'liều thuốc giải độc' cho AI trong giáo dục?

Trong kỷ nguyên số, kỹ năng sử dụng công nghệ cũng quan trọng như năng lực ngôn ngữ hay toán học, và trí tuệ nhân tạo (AI) đang tái định hình toàn bộ cách học sinh tiếp cận tri thức. Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá mức vào các công cụ tự động lại mang đến nguy cơ làm mai một những kỹ năng mềm nền tảng ở trẻ em.

Ryan Stevenson, Giám đốc điều hành Bright Heart Education (Anh), nhận định: “Những năng lực chịu áp lực lớn nhất hiện nay là sự kiên nhẫn, khả năng tập trung bền vững, tư duy phản biện và năng lực suy ngẫm. Mọi kỹ năng này đều đòi hỏi thời gian rèn luyện, trong khi AI lại đưa ra câu trả lời gần như tức thì. Tư duy chủ động là hành trang suốt đời mà AI phải phục vụ, chứ không phải đóng vai trò kiểm soát.“

Đồng quan điểm, Sukhmani Ojha, chuyên gia CNTT tại Trường Carmel Hong Kong, cho rằng AI đang làm giảm sự kiên trì giải quyết vấn đề của học sinh. Bà nhấn mạnh: “Tổn thất lớn nhất là khả năng ‘vượt qua khó khăn một cách hiệu quả’ - sự sẵn lòng đối mặt với bài toán phức tạp, chấp nhận mắc sai lầm và tự xây dựng giải pháp từ đầu. Con hàu không thể tạo ra ngọc trai nếu thiếu đi những hạt cát.“

Để khắc phục tình trạng này, các chuyên gia giáo dục đề xuất hai giải pháp truyền thống nhưng vô cùng hiệu quả: duy trì thói quen viết tay và khuyến khích học chơi nhạc cụ. Khi đặt bút viết, não bộ của trẻ phải hoạt động tích cực để xử lý, chọn lọc và sắp xếp thông tin thay vì chỉ ghi chép thụ động hay sao chép từ thiết bị điện tử.

Theo Nick Staffa, Phó Hiệu trưởng Trường Quốc tế Canada tại Hong Kong (CDNIS), chữ viết tay không chỉ củng cố vốn từ vựng, chính tả, kỹ năng trình bày mà còn phát triển các kỹ năng vận động tinh như sự phối hợp tay - mắt và độ chính xác. “Tất cả những năng lực này đều có thể chuyển giao, hỗ trợ tích cực cho các môn học như toán học và khoa học. Giữa một thế giới đầy phiền nhiễu kỹ thuật số, viết tay đóng vai trò như một bài tập thiền định, giúp tâm trí trẻ chậm lại và tìm thấy khoảng lặng bình yên tránh xa những thông báo liên tục,“ ông Staffa chia sẻ.

Để việc viết tay đạt hiệu quả cao tại gia đình, phụ huynh nên gắn liền thói quen này với mục đích thực tế như viết nhật ký, sáng tác truyện tranh, làm thiệp mừng hoặc lập danh sách mua sắm. Bà Ojha lưu ý cha mẹ nên ưu tiên giá trị của những ý tưởng thô và bản nháp thay vì đòi hỏi sản phẩm hoàn hảo. Đồng thời, áp dụng quy tắc “xứng đáng với công nghệ” - yêu cầu trẻ lập kế hoạch và phác thảo tư duy trên giấy trước khi thao tác trên máy tính - sẽ giúp viết tay trở thành công cụ chủ động để điều khiển cuộc sống kỹ thuật số.

Bên cạnh chữ viết tay, âm nhạc chính là mảnh ghép hoàn hảo giúp trẻ rèn luyện sự tập trung và tính kiên trì. Việc học chơi một nhạc cụ đòi hỏi sự phối hợp đồng thời của trí nhớ, khả năng lắng nghe và năng lực kiểm soát cảm xúc.

Anne Drouet, Giám đốc Nghệ thuật tại CDNIS, mô tả các buổi học nhạc hằng tuần như “bài tập thể dục cho cả não bộ và tâm hồn”. Các nghiên cứu hình ảnh học não bộ cho thấy việc luyện tập âm nhạc liên tục giúp tăng cường khả năng chú ý, lập kế hoạch và quản lý cảm xúc - những nền tảng then chốt tạo nên sự kiên cường ở trẻ.

Đặc biệt, thời gian rèn luyện âm nhạc đóng vai trò như một đối trọng mạnh mẽ trước sự tiện lợi của AI. “Không giống như câu trả lời tức thì từ máy tính, việc làm chủ một nhạc cụ đòi hỏi hàng nghìn giờ thực hành lặp đi lặp lại. Nó dạy trẻ rằng sự thành thạo không thể ‘tải xuống’ mà là một quá trình thử sai, điều chỉnh và kiên trì. Đây chính là cách xây dựng sức bền nhận thức mà các công cụ công nghệ đang làm suy yếu,“ bà Ojha phân tích.

Mặc dù AI mang lại sự tiện lợi lớn cho người trưởng thành, việc áp dụng công nghệ này đối với trẻ nhỏ cần được thực hiện với sự cẩn trọng cao độ. Tốc độ phản hồi tính bằng giây trên thiết bị di động có thể vô tình hình thành tâm lý thiếu kiên nhẫn. Bằng cách kết hợp hài hòa giữa công nghệ hiện đại với nghệ thuật âm nhạc và chữ viết tay, chúng ta sẽ giúp thế hệ trẻ duy trì sự tập trung bền bỉ và phát triển toàn diện trong tương lai.