UAV cảm tử đủ sức thay thế pháo binh trong xung đột ở Ukraine?

UAV cảm tử trỗi dậy

Ngày 24/2/2026 đánh dấu tròn bốn năm kể từ khi Nga mở chiến dịch quân sự nhằm vào Ukraine - cuộc chiến dự kiến “ba ngày” nhưng đã trở thành xung đột quân sự hệ trọng nhất thế kỷ 21. Sau quãng thời gian đủ dài để rút ra các bài học chiến tranh hiện đại, một câu hỏi nổi lên: liệu drone đã thay thế pháo binh?

Thực tế trên chiến trường cho thấy cả hai đang là những “sát thủ” chủ lực. Pháo binh vẫn được xem là vũ khí gây sát thương lớn nhất, song UAV tấn công một chiều, còn gọi là drone cảm tử đang nhanh chóng thu hẹp khoảng cách. Theo cơ quan tình báo Latvia, thương vong do drone cảm tử gây ra có thời điểm chiếm tới 80% tổng thiệt hại của mỗi bên.

Một nguyên nhân quan trọng khiến Ukraine phụ thuộc lớn vào UAV là tình trạng thiếu đạn pháo. Trong khi nguồn cung đạn 155 mm từ phương Tây không phải lúc nào cũng ổn định, các xưởng lắp ráp UAV nội địa có thể sản xuất nhanh hơn và linh hoạt hơn. Drone trở thành giải pháp thay thế khi kho đạn pháo cạn dần.

Về mặt tác chiến, UAV cảm tử có những ưu thế mà pháo binh khó sánh kịp. Một kíp điều khiển lành nghề có thể dẫn đường thiết bị bay với độ chính xác gần như tuyệt đối, bám theo xe tăng đối phương rút lui vào rừng, lượn dọc chiến hào để tìm cửa hầm trú ẩn, thậm chí chui qua cửa sổ hoặc khe cửa để tấn công mục tiêu bên trong công trình.

Khác với quả đạn pháo “bắn và quên”, drone cho phép điều chỉnh linh hoạt theo diễn biến thực địa.

Tác động tâm lý cũng là yếu tố không thể bỏ qua. Đạn pháo khi rít lên trên không vẫn cho binh sĩ vài giây tìm chỗ ẩn nấp. Trong khi đó, UAV cỡ nhỏ rất khó phát hiện, âm thanh vo ve dễ gây nhầm lẫn, khiến người lính gần như không biết đòn tấn công đến từ hướng nào.

Pháo binh vẫn là “vua chiến trường”

Tuy nhiên, xét tổng thể, pháo binh vẫn gây sát thương lớn hơn, ổn định hơn và rẻ hơn. UAV gây thiệt hại đáng kể và có tỷ lệ tiêu diệt cao trên mỗi lần đánh trúng, nhưng chúng chưa phải là vũ khí chết chóc nhất trên chiến trường.

Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI) ước tính khoảng 70% thương vong của Ukraine là do hỏa lực pháo binh. Nga trung bình bắn khoảng 10.000 quả đạn mỗi ngày, có thời điểm lên tới 36.000 quả/ngày. Ở nhiều giai đoạn, thương vong do pháo binh gây ra chiếm tới 80% tổng số thiệt hại trên chiến trường.

Pháo binh có lợi thế về hỏa lực tập trung. Một loạt bắn cấp tập có thể san phẳng cả khu vực rộng lớn, đè bẹp công sự và tạo hành lang an toàn cho xe tăng chiến đấu chủ lực cùng bộ binh cơ giới tiến lên. Drone hiện chưa thể tái tạo hiệu ứng hủy diệt diện rộng này.

Về chi phí, một quả đạn pháo 155 mm tiêu chuẩn thường có giá khoảng 3.000 - 5.000 USD, trong khi một UAV cảm tử có thể đắt gấp hai đến ba lần, tức khoảng 5.000 - 7.000 USD tùy cấu hình. Dù tồn tại các mẫu drone giá rẻ, nhưng chúng bị hạn chế về tầm bay và khối lượng đầu nổ.

Ngoài ra, UAV dễ bị chế áp điện tử hoặc bắn hạ. Trong điều kiện mưa lớn, tuyết dày hoặc gió mạnh, hiệu quả hoạt động của thiết bị bay không người lái giảm đáng kể. Lực lượng Nga từng tận dụng thời tiết xấu để đẩy mạnh tiến công khi năng lực UAV của Ukraine bị hạn chế. Đạn pháo gần như không gặp những rào cản này, có thể khai hỏa trong hầu hết điều kiện.

Một điểm then chốt khác là độ tin cậy. Đạn pháo 155 mm không phụ thuộc vào phần mềm phức tạp hay hệ thống điện tử tinh vi. Trong môi trường hỗn loạn của chiến tranh, sự đơn giản cơ học lại là ưu thế lớn, giảm nguy cơ trục trặc kỹ thuật và sai sót con người.

Tổng hợp các yếu tố trên cho thấy drone chưa thay thế pháo binh tại Ukraine, mà đang bổ sung và làm biến đổi cách thức tiến hành chiến tranh. UAV mang lại độ chính xác, tính linh hoạt và tác động tâm lý vượt trội; pháo binh cung cấp hỏa lực diện rộng, cường độ cao và độ tin cậy gần như tuyệt đối.

Trên thực địa, hai loại vũ khí này không loại trừ nhau mà cùng tồn tại, tạo nên diện mạo mới của chiến tranh hiện đại - nơi công nghệ cao và hỏa lực truyền thống song hành trong cuộc đối đầu khốc liệt kéo dài sang năm thứ năm.