Đánh sập cầu đường sắt xuyên Siberia có thể bóp nghẹt quân đội Nga?

Sau hơn một năm theo đuổi các nỗ lực đàm phán nhằm tìm kiếm giải pháp công bằng cho cuộc xung đột, Moskva và Kiev chưa đạt thỏa thuận. Trong bối cảnh đó, các nhà phân tích cho rằng nếu muốn thay đổi tính toán chiến lược của Nga, cần tạo ra áp lực khiến chi phí xung đột trở nên không thể chấp nhận và một trong những điểm yếu lớn nhất nằm ngay trong hệ thống hạ tầng nội địa khổng lồ của nước này.

“Tử huyệt” chiến lược giữa Siberia

Một trong những tài sản hạ tầng có ý nghĩa chiến lược nhất là cầu đường sắt thuộc tuyến xuyên Siberia bắc qua sông Yenisei tại Krasnoyarsk, nằm sâu trong lãnh thổ Nga. Đây là tuyến kết nối duy nhất có năng lực vận tải lớn giữa phần châu Âu của Nga với Siberia và ra tới bờ Thái Bình Dương, khiến nó trở thành mắt xích không thể thay thế trong mạng lưới đường sắt quốc gia.

Mỗi ngày, cây cầu này vận chuyển lượng hàng hóa khổng lồ phục vụ nền kinh tế và cả chiến dịch quân sự, từ than đá, kim loại, sản phẩm dầu mỏ cho tới vũ khí, đạn dược và trang bị quân sự. Bất kỳ lô hàng quân sự nào xuất phát từ Trung Quốc hoặc Triều Tiên muốn tới miền tây nước Nga và chiến trường Ukraine đều phải đi qua đây, khiến tuyến vận tải này mang ý nghĩa sống còn đối với chuỗi hậu cần của Moskva.

Nếu cây cầu bị vô hiệu hóa, giao thông đường sắt giữa miền tây Nga và Siberia phía đông có thể bị tê liệt ngay lập tức, kéo theo hiệu ứng domino gây thiếu hụt nguồn cung trên diện rộng, bao gồm cả các đơn vị tiền tuyến.

Tùy theo điều kiện thời tiết, sự gián đoạn có thể kéo dài nhiều tháng, trong khi vận tải đường bộ và đường sông không đủ năng lực bù đắp, đặc biệt vào mùa đông. Việc khôi phục tạm thời cũng sẽ là thách thức kỹ thuật cực lớn, còn khôi phục hoàn toàn có thể mất nhiều năm.

Tác động kinh tế sẽ đặc biệt nghiêm trọng với các khu vực phía đông Nga vốn phụ thuộc lớn vào dòng hàng hóa từ phía tây cho hoạt động công nghiệp, năng lượng và tiêu dùng. Tình trạng tồn đọng hàng hóa, thiếu hụt nguồn cung và giá cả tăng cao có thể nhanh chóng xuất hiện, từ đó tạo áp lực chính trị lên chính quyền trung ương.

Các khu vực xa xôi như Yakutia, Buryatia hay Tuva vốn đã có khoảng cách địa lý và tâm lý với Moskva, trong khi chiến dịch quân sự khiến gánh nặng nhân lực và kinh tế ở những địa phương này tăng lên rõ rệt. Một cuộc khủng hoảng kéo dài có thể làm gia tăng căng thẳng khu vực và bất ổn xã hội.

Ngay tại Krasnoyarsk, nơi từ lâu gắn với các nhóm lợi ích kinh doanh lớn và mạng lưới tội phạm có tổ chức, một sự cố hạ tầng nghiêm trọng mà trung ương không thể giải quyết nhanh chóng có thể làm gia tăng bất mãn của giới tinh hoa địa phương, tạo thêm áp lực cho Điện Kremlin. Theo các nhà phân tích, việc phá hủy một tài sản chiến lược duy nhất có thể gây ra hệ quả quốc gia vượt xa quy mô vật lý của nó.

Vai trò tiềm tàng của Mỹ và bài toán tác chiến

Tấn công một mục tiêu như vậy được đánh giá là cực kỳ khó khăn vì phá hủy cầu đường sắt phức tạp hơn nhiều so với phá hoại đường ray hay làm trật bánh tàu. Nhiệm vụ đòi hỏi tình báo chính xác, kế hoạch chi tiết và năng lực kỹ thuật cao. Tuy nhiên, Ukraine đã nhiều lần chứng minh khả năng tiến hành các chiến dịch tầm xa sâu trong lãnh thổ Nga, cho thấy khoảng cách địa lý không còn là lá chắn tuyệt đối.

Các chuyên gia cho rằng Mỹ có thể đóng vai trò hỗ trợ bằng cách cung cấp thông tin tình báo, hỗ trợ kỹ thuật và tư vấn lập kế hoạch, qua đó nâng cao khả năng thành công. Việc cho phép Kiev nhắm vào mục tiêu này cũng được xem tương tự các quyết định trước đây khi Washington bật đèn xanh cho Ukraine tấn công hạ tầng năng lượng Nga, những đòn đánh đã gây thiệt hại đáng kể và làm thay đổi môi trường chiến lược.

Dù xác suất thành công có thể không cao, tác động tiềm tàng lại rất lớn vì Nga khó có thể thay thế hoặc né tránh một hạ tầng quy mô như vậy, đồng thời cũng khó che giấu hậu quả với dư luận trong nước. Đây được xem là kiểu cú sốc chiến lược có thể buộc đối phương phải xem xét lại lựa chọn của mình.

Trước đây, Ukraine tập trung nhiều vào cầu Kerch nối Nga với bán đảo Crimea, mục tiêu mang ý nghĩa biểu tượng lớn đối với Moskva. Tuy nhiên, xét về khía cạnh chiến lược thuần túy, cầu đường sắt tại Krasnoyarsk được đánh giá có tầm quan trọng cao hơn đối với năng lực hậu cần tổng thể.

Khi cuộc xung đột bước sang năm thứ năm và triển vọng đàm phán vẫn bế tắc, nhiều ý kiến cho rằng việc khai thác các điểm yếu cấu trúc trong hệ thống hạ tầng Nga có thể không đảm bảo hòa bình ngay lập tức nhưng sẽ khiến chi phí xung đột tăng lên đáng kể, qua đó tác động trực tiếp tới tính toán chiến lược của Moskva trong giai đoạn tiếp theo.