Thay vì sử dụng các biện pháp ngụy trang truyền thống, quân đội Ukraine đang chuyển sang sử dụng các loại quân phục mới, bộ đồ và áo choàng chống nhiệt, được thiết kế để làm giảm khả năng cảm biến, UAV và cả hệ thống nhận diện tự động phát hiện.
Binh sỹ Ukraine trên chiến trường. Ảnh: Kostya Liberov
Thời gian gần đây, quân đội Ukraine đã phê duyệt mẫu quân phục mới, được cho là tối ưu hóa cho việc ngụy trang trong nhiều môi trường khác nhau, mở rộng danh mục quân phục chính thức vốn lâu nay chủ yếu dựa vào thiết kế “pixel” MM-14.
Mẫu quân phục ngụy trang mới mang tên MM-25 có thiết kế tương đồng với các mẫu đa địa hình đang được nhiều quân đội phương Tây sử dụng. Theo thông tin từ Bộ Quốc phòng Ukraine, MM-25 sẽ được triển khai thông qua các lô thử nghiệm hạn chế thay vì thay thế hoàn toàn mẫu MM-14. Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh nhiều đơn vị tiền tuyến đã đề xuất mở rộng lựa chọn quân phục, sau khi chủ động sử dụng các mẫu tương tự được mua từ nguồn tư nhân để nâng cao hiệu quả ngụy trang trên thực địa.
Từ “vải gỗ sồi” Liên Xô đến ngụy trang pixel ở Ukraine
Sau khi Liên Xô tan rã, Ukraine thừa hưởng kho quân phục ngụy trang kiểu cũ, chủ yếu là mẫu VSR-84 – thường được gọi là “Butan” hoặc “Dubok” (vải gỗ sồi). Mẫu này sau đó được điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện trong nước và được sử dụng rộng rãi ở mọi binh chủng.
Bước ngoặt diễn ra vào năm 2014, khi căng thẳng giữa Ukraine với Nga bùng phát sau sự kiện Crimea. Lực lượng vũ trang Ukraine chuyển sang sử dụng MM-14 – mẫu ngụy trang pixel kỹ thuật số lấy cảm hứng từ thiết kế phương Tây. MM-14 được kỳ vọng phát huy hiệu quả trong nhiều môi trường như đô thị, rừng và thảo nguyên, và trong nhiều năm đã trở thành hình ảnh đặc trưng của quân đội Ukraine.
Tuy nhiên, thực tế chiến trường và nguồn cung đã tạo ra thay đổi. Khi viện trợ quân sự phương Tây gia tăng, nhiều binh sĩ có cơ hội tiếp cận trang bị mới và so sánh trực tiếp trong điều kiện tác chiến. Theo một binh sĩ có tên Nick, “mẫu pixel hoạt động tốt vào mùa thu, khi địa hình lầy lội. Nhưng khi cảnh quan chuyển sang màu xanh, nó dễ bị lộ hơn và chất liệu vải cũng không bền bằng các mẫu mới”.
Từ đó, Multicam – mẫu ngụy trang phổ biến của phương Tây – nhanh chóng được sử dụng rộng rãi. Lý do không hẳn vì họa tiết hòa lẫn tốt hơn, mà vì chất liệu nhẹ, thoáng khí và bền hơn trong điều kiện khắc nghiệt. Cựu cố vấn Bộ Quốc phòng Mỹ Dana Yarova cũng cho rằng yếu tố quyết định nằm ở độ bền của vải: Multicam chịu được áp lực liên tục và ít bị xuống cấp dù binh sỹ trú ẩn trong hầm, hào nhiều ngày. Họa tiết, theo bà, chỉ là yếu tố phụ.
Sự xuất hiện của MM-25 sau này phần nào thể chế hóa xu hướng thay đổi đó, dù Bộ Quốc phòng Ukraine khẳng định đây chỉ là lựa chọn bổ sung chứ không thay thế hoàn toàn MM-14.
Thách thức khi nhận dạng bạn hay thù
Việc Multicam được sử dụng rộng rãi cũng kéo theo hệ quả ngoài ý muốn: sự nhầm lẫn trên chiến trường. “Cả hai phía đều mặc Multicam. Vì vậy mới xuất hiện các dải băng màu trên tay để nhận diện”, binh sỹ Nick cho biết.
Khái niệm IFF (Identification Friend or Foe – nhận dạng bạn hay thù) vì thế một lần nữa trở thành vấn đề trung tâm. Nếu trong thế kỷ XIX, các bộ quân phục có màu sắc nổi bật giúp chỉ huy nhận diện binh sỹ của họ giữa khói lửa, thì ngày nay yêu cầu lại khác biệt: các binh sĩ phải mặc những bộ đồ giúp đồng đội của họ dễ dàng phân biệt nhưng vẫn khiến đối phương khó phát hiện.
Theo ông Yurii Hudymenko, Chủ tịch Hội đồng Chống tham nhũng thuộc Bộ Quốc phòng Ukraine, ngụy trang còn phản ánh vai trò và vị thế trong lực lượng. “Lực lượng đặc nhiệm thường mặc Multicam, trong khi bộ binh thường sử dụng mẫu pixel. Sự khác biệt đó có ý nghĩa trên chiến tuyến”, ông nói.
Tuy nhiên, ranh giới này đang dần mờ đi. Trong nhiều tình huống giao tranh hiện nay, yếu tố màu sắc và họa tiết không còn mang tính quyết định. “Máy bay không người lái gắn cảm biến nhiệt vẫn phát hiện ra bạn”, Nick thừa nhận.
Khi trinh sát hiện đại dựa vào cảm biến hồng ngoại, radar và hệ thống nhận diện hình ảnh bằng trí tuệ nhân tạo, các họa tiết truyền thống mất dần ưu thế. Trên thực địa, trọng tâm của việc ngụy trang đang dịch chuyển từ màu sắc sang khả năng giảm tín hiệu nhiệt và thích ứng với công nghệ giám sát mới – một bước chuyển phản ánh bản chất thay đổi của xung đột hiện đại.
Các biện pháp ngụy trang tinh vi của Ukraine
Lữ đoàn Bộ binh Cơ giới Độc lập số 56 Mariupol của Ukraine ngày 19/3/2025 cho biết đã bắt đầu triển khai bộ đồ chống nhiệt nhằm giảm nguy cơ bị camera ảnh nhiệt và máy bay không người lái trinh sát của Nga phát hiện. Đoạn video do lữ đoàn công bố cho thấy các binh sĩ di chuyển trên địa hình trống trải, trong khi dấu hiệu nhiệt của họ – khi quan sát qua thiết bị hồng ngoại – phần lớn hòa lẫn vào môi trường xung quanh.
Theo thông tin từ lữ đoàn, bộ đồ này được ưu tiên cấp cho các đơn vị trinh sát, nhóm tấn công, lính bắn tỉa và đội sơ tán thương binh. Các nhà phát triển tham gia dự án cho biết bộ đồ hoạt động bằng cách phản xạ đặc tính nhiệt của môi trường, qua đó làm mờ tín hiệu nhiệt cơ thể. Hiệu quả đặc biệt rõ rệt trong điều kiện thời tiết lạnh, khi sự chênh lệch nhiệt độ khiến mục tiêu dễ bị phát hiện hơn trên ảnh hồng ngoại.
Ở cấp độ rộng hơn, Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết đang thử nghiệm các loại vải dùng cho áo choàng chống ảnh nhiệt nhằm che giấu cả binh sĩ lẫn trang thiết bị. Năm mẫu vật liệu hiện được đánh giá dựa trên khả năng hấp thụ và giảm phát xạ bức xạ hồng ngoại, đồng thời phải đáp ứng các tiêu chí về độ bền, khả năng chống chịu thời tiết và phù hợp cho ngụy trang thực địa.
Bên cạnh đó, một số đơn vị đặc biệt của Ukraine đã sử dụng áo choàng che chắn nhiệt do Cộng hòa Séc sản xuất, làm từ vật liệu InfraHex, thiết kế dạng poncho cho phép triển khai nhanh trong điều kiện dã chiến. Theo nhà sản xuất, loại áo choàng này có thể làm giảm tới 96% lượng nhiệt có thể bị phát hiện bởi camera hồng ngoại gắn trên máy bay không người lái.
Bình luận